رسالة في العقل

رسالة في العقل
پدیدآوران	فارابی، محمد بن محمد (نويسنده) بویگس، موریس (مصحح)
ناشر	المطبعة الکاثوليکية
مکان نشر	لبنان - بیروت
سال نشر	1938م
چاپ	1
موضوع	عقل (فلسفه اسلامی) - فلسفه اسلامی - متون قدیمی تا قرن 14
زبان	عربی
تعداد جلد	1
کد کنگره	1316 287 BBR
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

رسالة في العقل، از آثار فیلسوف و حکیم ایرانی قرن چهارم هجری قمری، ابونصر محمد بن محمد بن طرخان، مشهور به ابونصر فارابی (257-339ق)، پژوهشی است که به بررسی معانی عقل در نزد عموم مردم و در دیدگاه متکلمان، فیلسوفان و سایرین می‌پردازد. کشیش موریس بویج، این اثر را تحقیقی اجمالی کرده و فهارسی برای آن تنظیم نموده و در سال 1938م، نشر داده است.

هدف و روش

• ابونصر فارابی، مقدمه‌ای برای این اثر فراهم نیاورده و هدف، روش، زمینه‌ها و مشکلات پیدایش و نگارش آن را توضیح نداده است.
• ابونصر فارابی، در کتاب حاضر درصدد تبیین دقیق معانی و تعاریف عقل در دیدگاه‌های گوناگون است تا نقاط اشتراک و اختلاف دیدگاه‌ها و احکام هرکدام روشن شود و زمینه‌های مغالطه خلط معانی، از جمله مغالطه اشتراک لفظی پدید نیاید. به‌عنوان مثال نویسنده می‌گوید: متکلمان می‌پندارند منظور از عقلی که آنان می‌گویند همان است که ارسطو در کتاب برهان می‌گوید؛ درصورتی‌که چنین نیست و....

ساختار و محتوا

• کتاب حاضر اثری مختصر است که به واکاوی معانی خرد (عقل) اختصاص دارد. برخی از مسائل این رساله عبارت است از: معنای عقل در نزد عموم مردم آنگاه که می‌گویند «فلانی عاقل است»، منظور متکلمان وقتی که می‌گویند: «این مطلب را عقل ثابت می‌کند یا ردّ می‌نماید»، معنای عقل در نزد ارسطو در کتاب برهان، معنای عقل در نزد ارسطو در مقاله ششم از کتاب اخلاق و معنای عقل در کتاب نفس و مابعدالطبیعه.

نمونه مباحث

• مردم وقتی درباره شخصی می‌گویند که او عاقل است، معنای عقل در اینجا بازگشتش به تعقّل و خردورزی است.... پس دیدگاه همه مردمان درباره کسانی که آنان را عاقل می‌شمارند این است که آنها عاقل هستند؛ یعنی متعقّل هستند و از عقل خود بهره می‌گیرند و معنای متعقّل در نزد ارسطو این است: کسی که دیدگاه خوبی درباره وظایف عملی خودش دارد و به‌خوبی می‌داند که چه مسئولیتی دارد و کدام‌یک از فضیلت‌ها را باید انجام بدهد، آنگاه که عوارض و مشکلاتی در زندگی پدید می‌آید.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.