دگرخند: درآمدی کوتاه بر طنز، هزل و هجو در تاریخ تا دوره معاصر
| دگرخند: درآمدي کوتاه بر طنز، هزل و هجو در تاريخ تا دوره معاصر | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | موسوی گرمارودی، سید علی (نویسنده) |
| ناشر | انجمن قلم ایران |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1388 |
| شابک | 978-600-5535-16-7 |
| موضوع | ادبیات فارسی -- لطایف و حکایات -- تاریخ و نقد طنز فارسی - تاریخ و نقد طنز عربی -- تاریخ و نقد طنز فارسی -- مجموعهها |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | PIR 3951 /م8 د8 1388 |
دگرخند (درآمدی کوتاه بر طنز، هزل و هجو در تاریخ تا دورۀ معاصر) تألیف سید علی موسوی گرمارودی (متولد ۱۳۲۰ش)، شاعر، نویسنده و پژوهشگر معاصر؛ کتابی است که به بررسی و تعریف سه مقوله طنز، هزل و هجو در ادبیات فارسی میپردازد و نمونههای شاخص آن را از متون کلاسیک تا دوران معاصر و نیز مطبوعات فکاهی معرفی و تحلیل میکند.
ساختار
کتاب از ده فصل تشکیل شده است. فصل اول به کلیات و تعاریف طنز، هزل و هجو اختصاص دارد. فصل دوم بازتاب این مقولات را در قرآن و روایات بررسی میکند. فصلهای سوم تا هفتم به مبحث نقیضه و انواع آن در شعر و نثر (نقیضه اشعار، نقیضههای ملمع شعر، نقیضههای ملمع نثر و نقیضه کتابها) میپردازد. فصل هشتم طنز، هزل و هجو را در برخی متون گذشته مانند قابوسنامه و کلیله و دمنه پی میگیرد. فصل نهم به بررسی این سه مقوله در متون شعر و نثر از دوره صفویه تا انقلاب اسلامی اختصاص دارد و فصل دهم به معرفی مجلههای فکاهی، به ویژه توفیق و گلآقا، میپردازد.
گزارش کتاب
کتاب «دگرخند» حاصل پژوهشی است از سید علی موسوی گرمارودی در حوزه طنز و شاخههای مرتبط با آن در ادبیات فارسی. نویسنده در آغاز، مرزبندی روشنی میان سه اصطلاح طنز، هزل و هجو ارائه میدهد: طنز را «قلقلک ارواح فرهیخته و فرزانه»، هزل را برای مخاطبان معمولی و هجو را «شلاقی» میداند که تنها افراد دارای ضریب هوشی پایینتر از آن بهره میبرند. به اعتقاد او، طنز و زیرمجموعههایش با هدف آگاهکردن شادمانه مخاطب همراهاند، حال آنکه هجو صرفاً جنبه تنبیهی دارد. در این میان، نقیضه به عنوان شیوهای برای مقابله با آثار جدی، میتواند در هر سه حوزه طنز، هزل و هجو ظهور کند.
نویسنده در فصل دوم با جستجو در قرآن و روایات، نشان میدهد که این مفاهیم ریشه در متون دینی نیز دارند. سپس در فصول بعدی، دامنه پژوهش را به نقیضهپردازی در شعر و نثر فارسی گسترش میدهد و آثاری چون دیوان بسحق اطعمه (نقیضهسرای مشهور در حوزه خوراکیها)، خارستان قاسمی کرمانی و پریشان قاآنی را از جمله نمونههای شاخص معرفی میکند. توجه ویژه کتاب به نقیضههای ملمع (چندزبانه) در شعر و نثر، از جمله نقیضههای فارسی-عربی و فارسی-انگلیسی، از نقاط قوت این پژوهش است.
در ادامه، نویسنده سفری تاریخی را در متون منثور کلاسیک آغاز میکند و از قابوسنامه، اسرارالتوحید و کلیله و دمنه نمونههایی از طنز و هزل ارائه میدهد. فصل نهم که به دورههای تاریخی از صفویه تا انقلاب اسلامی اختصاص دارد، چهرههایی چون طرزی افشار، فوقی یزدی، یغمای جندقی و عمران صلاحی را در بر میگیرد. فصل پایانی نیز با نگاهی دقیق به دو نشریه فکاهی تأثیرگذار، یعنی «توفیق» و «گلآقا»، نقش مطبوعات را در بالندگی طنز معاصر ایران نشان میدهد.[۱]
پانویس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات