خاتونآبادی، محمدصالح بن عبدالواسع
| میرمحمدصالح خاتونآبادی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | میرمحمدصالح بن عبدالواسع حسینی خاتونآبادی |
| نسب | حسینی (منسوب به حسن افطس بن علی اصغر بن امام زینالعابدین علیهالسلام) |
| نام پدر | میر عبدالواسع |
| ولادت | ۱۰۵۸ قمری |
| محل تولد | اصفهان، ایران |
| محل زندگی | اصفهان |
| رحلت | ۱۱۲۶ قمری |
| مدفن | نجف اشرف |
| طول عمر | ۶۸ سال |
| همسر | دختر علامه محمدباقر مجلسی |
| فرزندان | میرمحمدحسین، میرزینالعابدین، میرسید محمد، میرجعفر، میرسید علی |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه دوازده امامی |
| پیشه | فقیه، محدث، مفسر |
| منصب | امامت جمعه و شیخالاسلام اصفهان |
| پس از | علامه محمدباقر مجلسی |
| اطلاعات علمی | |
| حوزه | حوزه علمیه اصفهان |
| علایق پژوهشی | فقه، حدیث، تفسیر، کلام، اخلاق |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
میرمحمدصالح بن عبدالواسع حسینی خاتونآبادی (۱۰۵۸-۱۱۲۶ق)، فقیه، محدث و عالم برجسته امامی در قرن یازدهم و دوازدهم هجری و از شاگردان برجسته و داماد علامه محمدباقر مجلسی بود. وی در سال ۱۰۵۸ق در اصفهان در خانوادهای مشهور از سادات حسینی که نسبشان به حسن افطس بن علی اصغر بن امام زینالعابدین(ع) میرسد، دیده به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی را نزد پدرش میر عبدالواسع آغاز کرد و سپس فقه و حدیث را نزد محمد بن حسن شروانی (ملا میرزا) فراگرفت. بیست سال نزد آقا حسین خوانساری (محقق خوانساری) تحصیل کرد و کتابهای شرح اشارات، شفا و شرح لمعه را از او آموخت. مهمترین استاد وی علامه محمدباقر مجلسی بود که سی سال در محضر او تلمذ کرد و از وی اجازه نقل حدیث دریافت نمود. خاتونآبادی ابتدا به علوم عقلی و حکمت گرایش داشت، اما تحت تأثیر علامه مجلسی به فقه و حدیث روی آورد. پس از درگذشت علامه مجلسی در ۱۱۱۰ق، با وجود عالمان بزرگی چون فاضل هندی و آقا جمالالدین خوانساری، به امامت جمعه و سرپرستی حوزه علمی اصفهان منصوب شد و پس از وفات شیخالاسلام اصفهان در ۱۱۱۵ق، منصب شیخالاسلامی شهر نیز به او واگذار گردید. وی در تکمیل آثار ناتمام استادش نقش مهمی ایفا کرد؛ از جمله اتمام هشت جلد باقیمانده از «بحارالانوار» و تکمیل شرح «مرآة العقول» بر کتاب «کافی». از شاگردان او میتوان به فرزندش میرمحمدحسین، سید نورالدین جزائری، احمد بن اسماعیل جزائری و ابوالحسن فتونی اشاره کرد. از آثار متعدد او میتوان به «حدائق المقرّبین» (درباره ملائکه، انبیا، ائمه و علما)، «ذریعة النجاح فی اعمال السنة» (درباره ادعیه و اعمال سال)، «اصول العقائد» (در علم کلام)، «اسرار الصلاة»، «روادع النفوس» (به فارسی در علم اخلاق)، تفسیر سوره فاتحه و اخلاص، «الایمان والکفر»، شرح من لا یحضره الفقیه، شرح الاستبصار، رسالة التهلیلیة، چندین رساله درباره رؤیت هلال، «التقویم الشرعی»، «الانوار المشرقة»، «احوال الملائکه» و «النجم الثاقب فی اثبات الواجب» اشاره کرد. وی با وجود نفوذ و مقام علمی، گاه با حاکم وقت، شاه سلطان حسین صفوی، دچار اختلاف میشد و برای مدتی از منصب شیخالاسلامی عزل، ولی بعداً به این سمت بازگشت. میرمحمدصالح خاتونآبادی سرانجام در سال ۱۱۲۶ق در اصفهان درگذشت و پیکرش به نجف اشرف منتقل و در آنجا به خاک سپرده شد.
ولادت
میرمحمدصالح بن عبدالواسع حسینی خاتونآبادی در سال ۱۰۵۸ قمری در اصفهان، در خانوادهای مشهور از سادات حسینی که نسب آنان به حسن افطس بن علی اصغر بن امام زینالعابدین(ع) میرسد، به دنیا آمد.[۱] [۲]خاندان خاتونآبادی از خاندانهای علمی و سرشناس شیعه در عصر صفوی بودند.[۳]
تحصیلات
وی تحصیلات ابتدایی را نزد پدرش میر عبدالواسع آغاز کرد. سپس فقه و حدیث را نزد محمد بن حسن شروانی (ملامیرزا) فراگرفت.[۴] به مدت بیست سال نزد آقا حسین خوانساری (محقق خوانساری) تحصیل کرد و کتابهای شرح اشارات، شفا و شرح لمعه را از او آموخت. مهمترین استاد وی علامه محمدباقر مجلسی بود که سی سال در محضر او تلمذ کرد و از وی اجازه نقل حدیث دریافت نمود.[۵] خاتونآبادی ابتدا به علوم عقلی و حکمت گرایش داشت، اما تحت تأثیر علامه مجلسی، به فقه و حدیث روی آورد و در این زمینهها به تبحر رسید.
فعالیتها
پس از درگذشت علامه مجلسی در سال ۱۱۱۰ قمری، با وجود عالمان بزرگی مانند فاضل هندی و آقا جمالالدین خوانساری، میرمحمدصالح به امامت جمعه و سرپرستی حوزه علمی اصفهان منصوب شد. پس از وفات جعفر بن عبدالله کمرهای (شیخالاسلام اصفهان) در سال ۱۱۱۵ قمری، منصب شیخالاسلامی شهر نیز به او واگذار گردید.[۶] وی در تکمیل آثار ناتمام استادش، علامه مجلسی، نقش مهمی داشت؛ از جمله اتمام هشت جلد باقیمانده از «بحارالانوار» و تکمیل شرح «مرآة العقول» بر کتاب «کافی». خاتونآبادی همچنین به تدریس و تربیت شاگردان بسیاری پرداخت که از جمله آنان فرزندش میرمحمدحسین، سید نورالدین جزایری و احمد بن اسماعیل جزائری بودند. او با وجود نفوذ و مقام علمی، گاه با حاکم وقت، شاه سلطان حسین صفوی، دچار اختلاف میشد و حتی برای مدتی از منصب شیخالاسلامی عزل شد، اما بعداً با وساطت عمه شاه، دوباره به این سمت بازگشت.[۷]
وفات
میرمحمدصالح خاتونآبادی سرانجام در سال ۱۱۲۶ قمری در اصفهان درگذشت. پیکر او را به نجف اشرف انتقال دادند و در آنجا به خاک سپردند.[۸] برخی منابع تاریخ وفات او را ۱۱۱۶ قمری ذکر کردهاند، اما شواهد تاریخی (از جمله گزارشهای وقایعالسنین که تا سال ۱۱۲۶ از او نام برده) نشان میدهد تاریخ صحیح درگذشت وی ۱۱۲۶ قمری است.[۹]
آثار
- حدائق المقرّبین (درباره ملائکه، انبیا، ائمه و علما)
- ذریعة النجاح فی اعمال السنة (درباره ادعیه و اعمال سال)
- اصول العقائد (در علم کلام)
- اسرار الصلاة
- روادع النفوس (به فارسی، در علم اخلاق)
- تفسیر سوره فاتحه
- تفسیر سوره اخلاص
- الایمان والکفر
- شرح من لایحضره الفقیه
- شرح الاستبصار
- رساله التهلیلیة
- چندین رساله درباره رؤیت هلال
- التقویم الشرعی (منتخب تقویم المؤمنین)
- الانوار المشرقة
- احوال الملائکه
- النجم الثاقب فی اثبات الواجب[۱۰][۱۱]
پانويس
- ↑ ر.ک: سعید، علیرضا، ص ج۱۴، ص۶۰۶
- ↑ ر.ک: میر محمد صالح خاتون آبادی، پایگاه پژوهه
- ↑ ر.ک: میر محمد صالح خاتون آبادی، پایگاه پژوهه
- ↑ ر.ک: میر محمّد صالح خاتون آبادی، پایگاه اطلاع رسانی حوزه
- ↑ ر.ک: سعید، علیرضا، ص ج۱۴، ص۶۰۶
- ↑ ر.ک: میر محمّد صالح خاتون آبادی، پایگاه اطلاع رسانی حوزه
- ↑ ر.ک: سعید، علیرضا، ص ج۱۴، ص۶۰۷
- ↑ ر.ک: میر محمّد صالح خاتون آبادی، پایگاه اطلاع رسانی حوزه
- ↑ ر.ک: سعید، علیرضا، ص ج۱۴، ص۶۰۷
- ↑ ر.ک: سعید، علیرضا، ص ج۱۴، ص۶۰۷
- ↑ ر.ک: میر محمدصالح خاتون آبادی، دانشنامه اسلامی
منابع مقاله
- سعید، علیرضا، «دانشنامه جهان اسلام»، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، ج۱۴، تهران، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، چاپ دوم، 1378.
- پایگاه پژوهه وابسته به پژوهشکده باقرالعلوم
- پایگاه اطلاع رسانی حوزه
- دانشنامه اسلامی