حمیری، بشیر بن حسن
بشیر بن حسن بن علی حمیری (متولد ۱۹۶۷م)، استاد دانشگاه، محقق، نویسنده و مدرس علوم قرآن در یمن و عربستان سعودی است. او از متخصصان برجسته در زمینههای رسمالخط مصاحف (چگونگی نگارش قرآن)، شمارش آیات قرآن و نسخههای خطی کهن به شمار میرود. حمیری با تألیف و تحقیق دهها کتاب و مقاله در حوزه علوم قرآن، از جمله «فرهنگنامه رسمالخط عثمانی» و تحقیق کتاب «المقنع فی مرسوم مصاحف الأمصار» برای امام دانی، نقش مهمی در احیای میراث کهن قرآنی ایفا کرده است. او همچنین از بنیانگذاران مرکز امام شاطبی برای آموزش قرائات در صنعا و عضو هیئت علمی دانشگاه طيبه است.
| بشیر بن حسن حمیری | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | بشیر بن حسن بن علی حمیری |
| نسب | حمیری |
| نام پدر | حسن بن علی |
| ولادت | ۲۸ رمضان ۱۳۸۷ق (۲۶ نوامبر ۱۹۶۷م) |
| محل تولد | بنی وائل، استان إب (یمن)، یمن |
| محل زندگی | صنعا، ریاض |
| رحلت | در قید حیات |
| فرزندان | دو دختر و چهار پسر |
| دین | اسلام |
| پیشه | استاد دانشگاه، محقق، نویسنده، مدرس قرآن |
| منصب | استاد مساعد دانشگاه طيبة، خبير المخطوطات بمركز الملك فيصل |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | دکتری علوم قرآن (رسم عثمانی) |
| دانشگاه | دانشگاه مالزی |
| علایق پژوهشی | رسم المصاحف، عد الآی، قرائات، مخطوطات قرآنی |
| اساتید |
|
| برخی آثار |
|
ولادت
بشیر بن حسن بن علی حمیری در روز چهارشنبه، ۲۸ رمضان سال ۱۳۸۷ هجری قمری (۲۶ نوامبر ۱۹۶۷ میلادی) در منطقه «بنی وائل» از توابع استان إب در کشور یمن به دنیا آمد.[۱]
تحصیلات
دوران کودکی و نوجوانی
حمیری دوران کودکی را در زادگاهش سپری کرد و سپس به همراه پدرش به عربستان سعودی مهاجرت نمود. او تحصیلات ابتدایی، متوسطه و دبیرستان را در مدارس حفظ قرآن کریم در شهر ریاض به پایان رساند.[۱]
تحصیلات حوزوی و قرآنی
وی در کنار تحصیلات رسمی، به خواندن قرآن در مساجد پرداخت و از محضر اساتید برجستهای بهره برد. از جمله اساتید اولیه او:[۱]
- شیخ محمود عمر سكر
- شیخ صابر حسن أبو سلیمان
- شیخ عبدالماجد محمد ذاكر
- شیخ یوسف عبدالدايم
سپس قرآن را بر پدرش ختم نمود و پس از آن، قرائت امام عاصم را نزد دکتر غسان حمدون فراگرفت. همچنین بر روی سید حمود عباس المؤید، دو روایت قالون از نافع و حفص از عاصم را خواند و از وی اجازه (گواهینامه علمی برای روایت قرآن) دریافت کرد.[۱]
او دروس علوم قرآن و هفت قرائت را در مدارس حفظ قرآن کریم در ریاض فراگرفت و در محضر اساتیدی چون شیخ عبدالله بن غدیان (اصول فقه)، شیخ عبدالعزیز بن باز، شیخ عبدالله بن جبرین و شیخ عبدالعزیز بن محمد السدحان (مصطلح الحدیث) حاضر شد.[۱]
تحصیلات دانشگاهی
حمیری پس از بازگشت به یمن، در مقطع کارشناسی در رشته «مطالعات اسلامی» با درجه عالی فارغالتحصیل شد.[۱] سپس مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته علوم قرآن با تخصص «شمارش آیات» از دانشگاه علوم و تکنولوژی یمن دریافت کرد. رساله کارشناسی ارشد او با عنوان «تحقیق کتاب حسن المدد فی معرفة فن العدد» برای امام جعبری بود که با درجه عالی مورد تأیید قرار گرفت.[۱][۲]
وی در مقطع دکتری در رشته علوم قرآن با تخصص «رسمالخط عثمانی» از دانشگاه مالزی فارغالتحصیل شد. رساله دکتری او با عنوان «تحقیق کتاب المقنع فی مرسوم مصاحف الأمصار» برای امام دانی، بر اساس بیش از ده نسخه خطی انجام گرفت.[۱][۲]
فعالیتها
فعالیت علمی و آموزشی
حمیری از سال ۱۹۹۰ میلادی به عنوان دبیر و مدرس قرآن کریم و تربیت اسلامی در مدارس دولتی یمن مشغول به کار است.[۱] او از بنیانگذاران مرکز امام شاطبی برای آموزش قرائات در صنعا (حدود سال ۱۹۹۸م) بود و در آن مرکز به تدریس علوم رسمالخط مصاحف و شمارش آیات اشتغال دارد.[۱]
وی همچنین به عنوان استاد مساعد در دانشگاه طيبه (بخش مطالعات قرآنی) فعالیت میکند و کارشناس نسخههای خطی در مرکز الملك فیصل برای پژوهشها و مطالعات است.[۲][۳]
اجازات علمی
حمیری از مشایخ و علمای بسیاری اجازه روایت (گواهینامه تخصصی برای نقل حدیث و قرآن) دریافت کرده است، از جمله:[۱][۴]
- شیخ عبدالرحمن بن عبدالحي الكتانی
- شیخ محمد نمر الخطيب الصيادی
- شیخ مالك بن العربي بن أحمد الشريف السنوسی
- سید حمود عباس المؤيد
- شیخ قاسم بن إبراهيم البحر
- شیخ محمد بن إسماعيل العمرانی
- سید جعفر بن محمد السقاف الحسينی
- شیخ سليمان بن محمد طاهر الحسينی الندوی
- شیخ عبدالله بن محمد أمين الشنقيطی
- شیخ محمد بن أحمد الكبسی
- شریفه سیده فاطمة الشفا بنت أحمد الشريف
او همچنین در زمینه مطالعه خطوط مصحفی قدیم، از دکتر غسان حمدون اجازه دریافت کرد.[۱]
تأسیس مرکز امام شاطبی
حمیری به همراه شیخ محمد جمعان و شیخ خالد ناجی، از بنیانگذاران مرکز امام شاطبی برای آموزش قرائات در صنعا بود. این مرکز به عنوان یکی از مراکز معتبر آموزش علوم قرآن در یمن شناخته میشود.[۱]
دورههای تخصصی
او در سال ۲۰۱۸ میلادی، دوره تخصصی «مصحفها: تاریخ و ویژگیها» را در مرکز نسخههای خطی و مرکز مطالعات خطوط کتابخانه اسکندریه برگزار کرد.[۳]
آثار
حمیری آثار متعددی در زمینه علوم قرآن، رسمالخط مصاحف و شمارش آیات تألیف و تحقیق کرده است. از جمله مهمترین آنها:[۱][۲][۴][۵]
تألیفات
- فرهنگنامه رسمالخط عثمانی – انتشارات مرکز تفسیر برای مطالعات قرآنی
- اثبات حفظ خداوند از قرآن کریم از طریق مطالعه یک برگ خطی از قرن اول هجری – مطالعه بر روی یک برگ مصحف منسوب به قرن اول
- رنگهای نقطهگذاری در مصاحف کهن و مفاهیم آنها – مجلة الجامعة الإسلامية، ۲۰۲۳
- نسبت تعداد آیات در مصحف مجمع الملک عبدالعزیز برای کتابخانههای وقفی به شماره (۱۷۷۹) – مجلة مجمع الملک عبدالعزیز، ۲۰۲۳
- رابطه تعداد حروف سورههای قرآن با رسمالخط عثمانی – مجلة جامعة قطر، ۲۰۲۵
- رابطه تفصیل و اجمال در مجموع تعداد آیات قرآن کریم در شمارش مکی – مجلة جامعة طيبة، ۲۰۲۵
- تقسیمبندی قرآن توسط ابو صفوان حمید بن قیس اعرج مکی – مجلة علوم المخطوط، ۲۰۲۳
- افزایش الف بعد از لام الف بین کتابهای رسمالخط عثمانی و مصاحف کهن – مجلة معهد المخطوطات العربية، ۲۰۲۰
تحقیقات
- المقنع فی مرسوم مصاحف الأمصار (امام دانی) – رساله دکتری، بر اساس بیش از ۱۰ نسخه خطی
- حسن المدد فی معرفة فن العدد (برهان الدین جعبری) – رساله کارشناسی ارشد
- هداية الصمد إلى معاني ذات الرشد – شرح و تحقیق قصیده «ذات الرشد» امام شعلة موصلی
- سور القرآن و آیاته و حروفه و نزوله (فضل بن شاذان) – بر اساس نسخهای منحصر به فرد
- سور القرآن و کلماته و آیاته و حروفه و تلخیصه و مکیه و مدنیه (ابوالقاسم عمر بن محمد بن عبدالکافی)
- قصیدهای در تعداد آیات قرآن (شعلة الموصلی)
- یتیمة الدرر فی النزول و آیات السور (شعلة الموصلی)
جداول و آثار دیگر
- جدول تقسیم قرآن به انصاف، ارباع و اثمان – مقارنه بر اساس ۶ منبع
- جدول مقارنه تعداد کلمات و حروف سور قرآن – بر اساس ۷ منبع
- جدول حروف هجاء و تکرار آنها در قرآن – از ۶ منبع
- فهرست اسامی کاتبان در کتابخانه شرقی و غربی صنعا
- شجرهنامه اسناد ابن جزری در کتاب «النشر فی القراءات العشر»
- منظومه هزار بیتی در علم شمارش آیات
پانویس
- ↑ ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ ۱٫۱۲ ۱٫۱۳ ملتقى أهل التفسير، السيرة الذاتية لشيخنا بشير بن حسن الحميري
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ مرکز تفسیر للدراسات القرآنية، نمایه دکتر بشير بن حسن الحميري
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ مکتبة الإسکندریة، دورة المصاحف: تاريخٌ وخصائص للأستاذ الدكتور بشير بن حسن الحميري
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ پایگاه مداد، نمایه بشير حسن الحميري
- ↑ پایگاه المنظومة، فهرست آثار بشير بن حسن الحميري