حماسهسرایی در بلوچستان
حماسهسرایی در بلوچستان (پژوهشی در حماسههای قومی بلوچ، متن کامل منظومهها با آوانویسی، ترجمه و تحلیل هر کدام) تألیف عبدالغفور جهاندیده (متولد 1347ش)؛ این کتاب پژوهشی جامع و میدانی درباره ادبیات حماسی قوم بلوچ است که به بررسی، تحلیل، آوانویسی و ترجمه فارسی مهمترین منظومههای حماسی بلوچی میپردازد. نویسنده در دیباچهای مفصل به معرفی سرزمین، زبان و پیشینه ادبی بلوچستان پرداخته و سپس با رویکردی توصیفی-تحلیلی، چندین حماسه برجسته را—که عمدتاً روایتگر رخدادهای تاریخی از قرن دهم هجری به بعد و ماجراهای پهلوانان قومی هستند—به همراه متن اصلی، آوانویسی و ترجمه فارسی ارائه میدهد. این اثر به عنوان منبعی دست اول، هم برای شناخت ادبیات شفاهی بلوچی و هم برای مطالعات تطبیقی در حوزه حماسههای قومی ایران اهمیت دارد.
| حماسهسرایی در بلوچستان (پژوهشی در حماسههای قومی بلوچ، متن کامل منظومهها با آوانویسی، ترجمه و تحلیل هر کدام) | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | جهاندیده، عبدالغفور (نویسنده) |
| ناشر | معین |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390 |
| شابک | 978-964-165-048-5 |
| موضوع | شعر حماسی بلوچی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | PIR 3253/43/ج9ح8 1390 |
ساختار
این کتاب در یک جلد و شامل یک دیباچه مفصل و فصول متعدد است که هر فصل به یک حماسه خاص اختصاص یافته است.
گزارش کتاب
کتاب «حماسهسرایی در بلوچستان» اثر عبدالغفور جهاندیده، پژوهشی گسترده و ارزشمند در حوزه ادبیات شفاهی و حماسی قوم بلوچ است که با روشی میدانی و کتابخانهای انجام شده است. نویسنده در ابتدای کتاب با یک دیباچه بلند، به معرفی سرزمین بلوچستان (که امروزه میان ایران، پاکستان و افغانستان تقسیم شده)، زبان بلوچی (به عنوان یکی از زبانهای زنده ایرانی غربی) و جایگاه شعر و به ویژه حماسه در فرهنگ بلوچ میپردازد.
او توضیح میدهد که در ادبیات بلوچی، نخستین شعرهای کلاسیک موجود حماسی هستند و حتی داستانهای عاشقانه کهن نیز با ساختاری حماسی سروده شدهاند. از دیدگاه وی، بلوچها شعر را وسیلهای برای ثبت تاریخ و مفاخر خود میدانستند و شاعران بلافاصله پس از رخدادهای مهم (مانند جنگ، دفاع یا مرگ یک شخصیت بزرگ) اقدام به سرودن منظومه میکردند و ماندگاری این آثار نیز از طریق موسیقی، آواز و نقالی توسط خنیاگران تضمین میشد.
نویسنده در تحلیل درونمایه، حماسههای بلوچی را آمیختهای از حماسههای اسطورهای، تاریخی و دینی میداند که عمدتاً در گونه حماسههای پهلوانی جای میگیرند. موضوع این حماسهها، تاریخ قوم بلوچ پس از اسلام و به ویژه رزمآوریهای پهلوانان آن از قرن دهم هجری به بعد است. او دوران تاریخی روایت شده در این حماسهها را به سه دوره تقسیم میکند: دوره نخست از قرن اول تا دهم هجری که بیشتر با افسانه درآمیخته است؛ دوره دوم از قرن دهم تا دوازدهم که اوج حماسهسرایی و دوران پهلوانان بزرگ مانند چاکر، همّل و آدینگ است؛ و دوره سوم که قرن اخیر را شامل میشود و حماسههایی مانند میرکمبر و دادشاه مربوط به آن هستند.
سپس کتاب به ارائه و تحلیل متن کامل چندین منظومه حماسی مهم میپردازد. در هر بخش، ابتدا معرفی و تحلیل محتوایی حماسه ارائه شده، سپس متن اصلی بلوچی با آوانویسی بر اساس گویش مکرانی (که ادبیتر و رایجتر است) آورده شده و در پی آن ترجمه روان فارسی قرار گرفته است. از جمله حماسههای بررسی شده در این کتاب میتوان به «حماسه رند و لاشار» (که نبرد دو قبیله بزرگ را روایت میکند)، «حماسه همّل» (درباره پهلوانی تاریخی که در قرن شانزدهم میلادی با فرنگیان و حاکمان زورگو جنگید و به اسطوره تبدیل شد)، «حماسه آدینگ»، «حماسه بالاچ»، «حماسه للّا»، «حماسه کمبر» و «حماسه بانری و فتح دهلی» اشاره کرد. کتاب با ارائه متون دست اول، تحلیل ساختاری و درونمایهای، و ترجمههای دقیق، منبعی بیبدیل برای پژوهشگران ادبیات فولکلور، حماسههای قومی و فرهنگ بلوچ به شمار میرود.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات