حدود ولایت حاکم اسلامی؛ ترجمه مبحث ولایت فقیه عوائد الأیام
| حدود ولایت حاکم اسلامی(نراقی، احمد بن محمدمهدی) | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | نراقی، احمد بن محمدمهدی (نويسنده) موسوی، یاسین (شارح) |
| عنوانهای دیگر | ترجمه مبحث ولایت فقیه از کتاب «عوائد الأیام» ملا احمد نراقی (ره) ** عوائد الأیام. برگزیده |
| ناشر | وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. اداره کل انتشارات و تبليغات |
| مکان نشر | ایران - تهران |
| سال نشر | 1365ش |
| چاپ | 1 |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /ن4 ع9042 183/3 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
حدود ولایت حاکم اسلامی، اثر یاسین موسوی (معاصر)، ترجمه و توضیح مبحث ولایت فقیه از کتاب «عوائد الایام» ملا احمد نراقی (1185-1245ق) است که به تبیین ویژگیها و حدود ولایت فقیه و بررسی اختیارات و وظایف فقیه عادل و جامع الشرایط در زمان غیبت امام زمان (عج) میپردازد.
ساختار کتاب
این اثر در یک مقدمه، دو بخش اصلی و یک پیوست تنظیم شده است.
گزارش محتوا
در مقدمه، به موضوع کتاب و عناوین مباحث آن که شامل بررسی روایات وارده در حق فقها و تشریح قاعده کلی ولایت و بیان برخی از امور ولایی فقیه، شاره شده است[۱].
بخش اول به روایات مربوط به مقام علما و فقهای اسلامی اختصاص یافته است. در این بخش، روایاتی که بر مقام والای علما و فقها در اسلام دلالت دارد، جمعآوری شده است. این روایات فقها را به عنوان امنا و جانشینان پیامبران و ائمه (ع) در اجرای احکام، قضاوت و سرپرستی امور مردم معرفی میکنند. نکته مهمی که در این بخش مطرح میشود، وجوب تقلید عموم مردم از عالمان فقیه است. همچنین در این بخش، وظیفه افتاء که نخستین وظیفه فقیه است، تشریح شده و بر این اساس فقیه باید به حکم شرعی مراجعهکننده پاسخ دهد[۲].
بخش دوم درباره وظیفه علما و فقها و موارد ولایت آنان نسبت به امور مردم است. مؤلف در این بخش به حق ولایت فقیه در دو چیز اشاره کرده که عبارت از حق ولایت فقیه در تمام اموری که پیامبر (ص) و ائمه (ع) اختیار داشتند، مگر مواردی که دلیل خاصی برای استثنای آن وجود داشته باشد. همچنین حق تصرف و ولایت او در همه اموری که با دین و دنیای بندگان خدا ارتباط دارد و باید صورت پذیرد. وی سپس به بیان دلایل دو نوع ولایت که برای فقیه یاد کرده پرداخته است [۳]. در ادامه وظایف دهگانه ولایت فقیه ذکر شده است.
نخستین وظیفه فقیه که به آن پرداخته شده وظیفه افتاء است. حق فتوی برای فقیه و وجوب پیروی مردم از آن و تقلید از آنان از مطالبی است که در این قسمت از بحث با استناد به اخبار و روایات به آنها پرداخته شده و و علاوه بر اشاره به برخی نکات پیرامون بحث، به اشکالات و شبهات مطرح شده در این خصوص نیز پاسخ داده شده است[۴].
دومین وظیفه فقیه قضاوت و داوری دانسته شده است. نویسنده با تصریح بر اینکه این وظیفه سرپرستی بر قضاوت و رفع اختلافات مردم است. در زمان غیبت، قضاوت و داوری توسط فقیه انجام میشود و اگر فردی غیر از فقیه جامعالشرایط برای قضاوت انتخاب شود، کار او جایز نیست، ادله اثبات این ولایت برای فقیه را از روایات مطرح کرده است[۵].
اجرای حدود الهی سومین وظیفه فقیه است که به آن پرداخته شده است. نویسنده به ضرورت اجرای حدود شرعی و تعزیرات برای حفظ نظم و مصالح عمومی جامعه اشاره کرده است[۶].
چهارمین وظیفه فقیه حفظ اموال یتیمان معرفی شده است: نویسنده به اجماع و عدم خلاف بلکه تواتر در این مساله اشاره کرده و ضمن استناد به قرآن برخی از اخبار متعددی که در این خصوص آمده را ذکر کرده است [۷].
پنجمین وظیفه فقیه نگهداری اموال دیوانگان است که نویسنده درباره آن به بحث پرداخته و به این نکته تاکید نموده است که هیچ یک از دیوانگان و بعضی از کمخردان نباید در مال تصرف داشته باشند[۸].
حفظ و نگهداری اموال غایبان ششمین وظیفه فقیه شمرده شده است. نویسنده ضمن تقسیم غایبان به سه گروه از شان فقیه در مورد داوری و قضاوت درباره سخن گفته و دلایلی را در این رستا مطرح کرده است.[۹].
ولایت در امور مربوط به زناشویی[۱۰]، نگهداری ایتام، دیوانگان و سفیهان[۱۱]، حق تصرف در اموال امام(ع) [۱۲]،انجام تمام امور جامعه که امام(ع) مستقیماً انجام میداده است [۱۳] چهار وظیفه دیگر فقیه است که نویسنده با تکیه بر ادله شرعی به آنها پرداخته است.
پیوست: این بخش شامل توضیحات سید یاسین موسوی است که به استخراج و بررسی منابع و مدارک احادیث ذکر شده در متن کتاب و ذکر اسناد جهت تسهیل امر محققان، پرداخته است. همچنین به بعضی از دلایل و برداشتها از «سنت پیامبر(ص) و ائمه(ع)» که مرحوم نراقی در این نوشته نیاورده، اشاره کرده و به مواردی که احتیاج به توضیح داشته مطالبی افزوده است.[۱۴].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.