جنگ و صلح در قانون اسلام
جنگ و صلح در قانون اسلام، اثر مجید خدوری (متولد ۱۹۰8 م)، محقق شرقشناس است. این کتاب ترجمهای از کتاب «War and peace in the law of Islam» توسط سید غلامرضا سعیدی(1274- 1367ش) است که به بررسی جامع قواعد و احکام حقوق بینالملل اسلامی در دو حوزه جنگ و صلح میپردازد.
| جنگ و صلح در قانون اسلام | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | سعیدی، غلامرضا (نويسنده)
خدوری، مجید (نویسنده) خسروشاهی، سید هادی (مقدمهنويس) حمید الله، محمد (نویسنده) |
| عنوانهای دیگر | رسول اکرم در میدان جنگ |
| ناشر | کلبه شروق |
| مکان نشر | ایران - قم |
| سال نشر | 1391ش |
| چاپ | 1 |
| موضوع | حقوق بین الملل اسلامی - جنگ (فقه) - جهاد |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /خ4ج9 231/6 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
این اثر به ضمیمه کتاب «رسول اکرم(ص) درمیدان جنگ» است که در حقیقت ترجمهای از کتاب« Battlefields of the Prophet Muhammad The » نوشته محمد حمیدالله حیدآبادی(متولد 1326ق) توسط مترجم یاد شده است که تاریخچهای از عملیات نظامی پیامبر اکرم(ص) را ارائه میکند.
ساختار
کتاب «جنگ و صلح در قانون اسلام» شامل مقدمه سید هادی خسروشاهی، مقدمه مترجم، مقدمه مؤلف و سه کتاب (مقاصد اساسی قانون اسلام، قانون جنگ، و قانون صلح) در ۲۲ فصل است که بخش «نتیجه بحث» را نیز در بر میگیرد؛ علاوه بر این، ضمیمهای با عنوان «رسول اکرم در میدان جنگ» مشتمل بر مقدمه سید هادی خسروشاهی، مقدمه مترجم، مقدمه مؤلف و ۸ فصل مجزا بدان افزوده شده است.
گزارش محتوا
مطالب آغازین کتاب(مقدمه سید هادی خسروشاهی) با عنوان «درباره جنگهای صدر اسلام و جنگهای دیگران» به مقایسه جنگها در صدر اسلام با جنگهای دیگران میپردازد و مطالبی درباره دستورات و تعلیمات مذهبی و روشهای جنگی یهود، مسیحیت آمده و از جهاد در اسلام و جنگهای صدر اسلام سخن گفته شده است[۱]. در ادامه در مقدمه مترجم مطالبی درباره کتاب مطرح شده است[۲]. نویسنده در مقدمه درباره کتاب و محتوای آن توضیحاتی داده است. [۳].
کتاب اول، با عنوان «مقاصد اساسی قانون اسلام»، در سه فصل تدوین شده است: فصل اول به «تئوری دولت (حکومت)» اختصاص دارد و بیان میکند که دولت اسلامی یک جامعهی منحصر به فرد است که هدف آن سعادت جامعه و استمرار آن است و وظیفهاش محافظت از حقوق و منافع عموم میباشد[۴]. فصل دوم، «خاصیت و منابع قانون»، ماهیت قانون اسلام، منابع اصلی آن (قرآن، سنت، اجماع و قیاس) و مکاتب حقوقی اصلی (شامل مکتب شیعه) را تشریح میکند[۵]. فصل سوم نیز به «قانون ملل در اسلام» میپردازد و بر یگانگی و استقلال سیستم حقوقی اسلامی و تمایز آن با حقوق بینالملل عمومی تأکید کرده، و مرزهای سرزمین اسلامی (دارالاسلام) را از سرزمین غیر اسلامی (دارالحرب) متمایز میکند[۶].
کتاب دوم، «قانون جنگ»، در نه فصل (چهارم تا دوازدهم) تنظیم شده است: فصل چهارم به مفهوم «جهاد» و فصل پنجم به «فلسفه جهاد» اختصاص دارد و بیان میکند که جهاد در اسلام به معنای تلاش و مبارزه برای اعتلای کلمه حق و عدالت است و جهاد مشروع و معقول تلقی میشود[۷]. فصل پنجم، فلسفه جهاد را تبیین نموده و عقاید شیعه و خوارج درباره جهاد را مورد بحث قرار داده است[۸].
فصل ششم اقسام جهاد (جهاد علیه مشرکین، اهل ردّه، اهل بغی و اهل کتاب) را شرح میدهد و همچنین بر اهمیت جنبه دفاعی جهاد تأکید میکند[۹].
فصول هفتم و هشتم به «روشهای نظامی»[۱۰] و «ابتکار جنگ» شامل تشکیل ارتش، فرماندهی و نحوه اعلان جنگ میپردازند و ضرورت رعایت قواعد اخلاقی در جنگ را بیان میکنند[۱۱]. فصل نهم، «جنگ زمینی»، اعمال ممنوعه (مانند تخریب اموال غیرضروری) و نحوه رفتار با مردگان را بررسی میکند[۱۲]. فصل دهم، «جنگ دریایی»، به قوانین و سازماندهی جنگهای دریایی در اسلام میپردازد و تاریخچهای از نیروی دریایی مسلمانان را ارائه میدهد[۱۳]. فصل یازدهم، «غنایم جنگ»، به تعریف و تقسیم غنایم و اموال غیرمنقول (مانند اراضی و اسیران جنگی) اختصاص دارد[۱۴]. نهایتاً، فصل دوازدهم به «پایان جنگ» و لزوم پایداری مسلمانان و شرایط صلح اشاره دارد[۱۵].
کتاب سوم، «قانون صلح»، شامل ده فصل (سیزدهم تا بیست و دوم) و یک فصل نتیجهگیری (بیست و سوم) است: فصل سیزدهم مقدمهای بر قانون صلح است که صلح را هدف نهایی میداند و جنگ را تنها در شرایط خاص ضروری میشمارد[۱۶]. فصل چهاردهم به «قلمرو و اختیار اشخاص» در دولت اسلامی، شامل حقوق مؤمنین، وضعیت کفار و مرتدین، و جایگاه رئیس دولت میپردازد[۱۷]. در فصلهای پانزدهم و شانزدهم، احکام مربوط به «سرزمین اسلام (دارالاسلام)» و «سرزمین غیر اسلامی (دارالحرب)» و وضعیت مسلمانان در این سرزمینها بررسی میشود[۱۸]. فصل هفدهم به «وضع و مقام ذمی» و حقوق و وظایف اهل ذمه (غیرمسلمانان تحت حمایت) اختصاص دارد و مسائلی نظیر جزیه و خراج را مطرح میکند[۱۹]. فصل هجدهم به «عهدنامهها» میپردازد و انواع صلحنامهها، ماهیت و شرایط انعقاد و اجرای آنها را شرح میدهد[۲۰].
فصول نوزدهم تا بیست و دوم به روابط خارجی، شامل «روابط بازرگانی»[۲۱]، به حکمیت و مباحث پیرامون ان نظیر مفهوم حکمیت، معنی حکمیت، حکمیت میان حضرت علی(ع) و معاویه [۲۲]، «دیپلماسی» (مفهوم دیپلماسی مسلمان، سفرا و وظایف دیپلماتیک)[۲۳] و «بیطرفی» در اسلام میپردازند[۲۴]. در نهایت، فصل بیست و سوم به جمعبندی مباحث حقوقی و سیاسی ارائه شده در کتاب اختصاص دارد[۲۵].
بخش ضمیمه کتاب«رسول اکرم(ص) در میدان جنگ»، با مقدمهای درباره مؤلف کتاب آغاز شده است [۲۶]. در ادامه مقدمه مترجم مطالبی درباره موضوع جهاد مطرح شده است[۲۷]. در مقدمه مؤلف نیز توضیحاتی پیرامون کتاب شده است [۲۸].
در ادامه مطالبی اصلی کتاب، در هشت فصل، به طور خاص، سیره نظامی پیامبر اسلام(ص) مورد بحث و بررسی قرار گرفته است:
فصل اول شامل توضیحات مقدماتی در مورد اهمیت احکام جنگی[۲۹]، پیمان عقبه[۳۰] و حل مسأله مهاجرین[۳۱] و تأسیس شهر مدینه[۳۲] است. در فصلهای بعد، شرح نبردهای اصلی زمان پیامبر(ص) همچون «بدر»[۳۳]، «احد»[۳۴]، «خندق»[۳۵]، «فتح مکه»[۳۶]، «جنگ حنین و طائف»[۳۷] ارائه شده است، که در آنها به موقعیت جغرافیایی، علت و روند جنگ اشاره شده است.
فصل هفتم به تفصیل «جنگ با یهودیان» (از جمله بنیقریظه و سایر یهودیان) میپردازد[۳۸] و فصل هشتم نیز «اکتشافات نظامی» و عملیات شناسایی و اطلاعاتی در زمان هجرت و جنگها را تشریح نموده است[۳۹].
پانویس
- ↑ ر.ک: مقدمه، ص15- 24
- ↑ ر.ک: مقدمه مترجم، ص27- 29
- ↑ ر.ک: مقدمه نویسنده، ص15- 24
- ↑ همان، ص33- 46
- ↑ همان، ص51- 73
- ↑ همان، ص77- 83
- ↑ همان، ص85- 90
- ↑ همان، ص91- 108
- ↑ همان، ص109- 117
- ↑ همان، ص119- 129
- ↑ همان، ص131- 138
- ↑ همان، ص139- 145
- ↑ همان، ص147- 155
- ↑ همان، ص157-173
- ↑ همان، ص175- 179
- ↑ همان، ص181- 188
- ↑ همان، ص189- 203
- ↑ همان، ص205- 216
- ↑ همان، ص219- 244
- ↑ همان، ص245- 266
- ↑ همان، ص267- 272
- ↑ همان، ص275- 281
- ↑ همان، ص283- 293
- ↑ همان، ص295- 311
- ↑ همان، ص313- 342
- ↑ ر.ک: مقدمه، ص 345- 348
- ↑ ر.ک: مقدمه مترجم، ص 349- 352
- ↑ مقدمه مؤلف، ص 353- 354
- ↑ همان، ص356
- ↑ همان، ص362
- ↑ همان، ص368
- ↑ همان، ص371
- ↑ همان، ص373- 392
- ↑ همان، ص393- 407
- ↑ همان، ص409- 423
- ↑ همان، ص425- 433
- ↑ همان، ص437- 447
- ↑ همان، ص449- 456
- ↑ همان، ص457- 472
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.