تذکره شمع انجمن
| تذکره شمع انجمن | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | صديقحسنخان، محمدصديق (نویسنده) |
| ناشر | دانشگاه یزد |
| مکان نشر | یزد |
| سال نشر | 1386 |
| شابک | 964-8508-55-3 |
| موضوع | شاعران ایرانی -- سرگذشتنامه شاعران هندی (فارسیزبان) -- سرگذشتنامه شعر فارسی -- مجموعهها |
| زبان | فارسی |
| کد کنگره | PIR 3543/ص4 ت4 |
تذکره شمع انجمن تألیف سید محمدصدیق حسنخان بهادر (۱۲۴۸-۱۳۰۷ق/۱۸۳۲-۱۸۸۹م، ادیب و عارف هندی)؛ این کتاب تصحیحی است از تذکرۀ «شمع انجمن» که دربردارندۀ سرگذشت نزدیک به هزار نفر از شاعران و ادیبان پارسیگوی سرزمینهای ایران و هند است. تصحیح حاضر بر اساس متن اصلی دستنویس کتاب صورت گرفته و به همراه فهرستبندی، غلطگیری، اصلاح متن، مقابله با برخی دیگر از تذکرههای هندی و ایرانی، فهرستنگاری و تعلیقات به چاپ رسیده است.
ساختار
کتاب شامل شرح حال نزدیک به هزار شاعر و ادیب پارسیگو از قدیمترین شاعران ایرانی مانند رودکی سمرقندی تا یوسف گوپاموی (از معاصران مؤلف) است. مؤلف در بخش پایانی کتاب (صفحات ۴۸۶-۴۷۴ متن اصلی) شرح حال خود را نیز آورده است.
گزارش کتاب
تذکرۀ «شمع انجمن» از آثار مهم تذکرهنویسی به زبان فارسی در شبهقارۀ هند است که در سال ۱۲۹۲ ه.ق تألیف شده و نخستین بار در سال ۱۲۹۳ ه.ق در هند به چاپ رسیده است. مؤلف، سید محمدصدیق حسنخان بهادر، از ادیبان و عرفای هند بود که در فاصلۀ سالهای ۱۸۳۲ تا ۱۸۸۹ میلادی میزیست. او سفرهای بسیار کرد و آثار متعددی از خود به یادگار گذاشت. مؤلف در سرزمین هند بسیار سفر کرد و سرانجام بهوپال را برای اقامت برگزید.
مؤلف در صفحات پایانی کتاب (۴۸۶-۴۷۴ متن اصلی) شرح حال خود را آورده است. وی خود را با تخلص «نواب» معرفی میکند و مینویسد: «نواب تخلص محرر سطور و راقم این مزبور است. نام اصلی او صدیق ابن حسن ابن علی حسینی بخاری قنوجی است. بیشتر در یوزهگر کوچۀ فضلا و ریزهچین مائدۀ مفسرین و علما و محدثین نبل است.» مؤلف علوم عربیه و ادبیه و منطق و حکمت و فقه و حدیث و تفسیر را نزد استادان نامدار روزگار خود کسب کرده و صاحب اجازت گردیده است. ذیل نام مفتی صدرالدینخان بهادر دهلوی (آزرده) نیز او را استاد خود دانسته است.
این تذکره از قدیمترین شاعران ایرانی همچون رودکی سمرقندی آغاز میشود و به یوسف گوپاموی، از معاصران مؤلف، ختم میگردد. مؤلف در بیان شرح حال معاصران خود توجه بیشتری مبذول داشته و افزون بر شرحی از زندگی آنان، مقدار قابل توجهی از اشعارشان را نیز ذکر کرده است. از ویژگیهای مهم این تذکره، توجه مؤلف به تعصبات خاص خود است؛ او برخی از شاعران را که با آنان اختلاف عقیده و مذهب داشته یا شیوۀ کلامشان را نمیپسندیده، به نوعی خمرخواری، بدخلقی یا گبربودن متهم کرده است.
تصحیح حاضر بر اساس متن اصلی دستنویس کتاب صورت گرفته و با مقابله با برخی دیگر از تذکرههای هندی و ایرانی، همراه با فهرستبندی، غلطگیری، اصلاح متن، فهرستنگاری و تعلیقات به چاپ رسیده است. این کتاب از منابع مهم برای شناخت شاعران پارسیگوی ایران و هند به ویژه در دورۀ معاصر مؤلف به شمار میرود.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات