بوطیقای قصه در غزلیات شمس
| بوطیقای قصه در غزلیات شمس | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | گراوند، علی (نویسنده) |
| ناشر | معین |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1388 |
| شابک | 4_032_165_964_978 |
| موضوع | مولوی، جلالالدین محمد بن محمد، ۶۰۴-۶۷۲ق. شمس تبریزی - نقد و تفسیر، شعر فارسی - قرن ۷ق. - تاریخ و نقد |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | PIR ۵۲۹۷/گ ۴ ب ۹ ۱۳۸۸ |
بوطیقای قصه در غزلیات شمس تألیف علی گراوند (متولد ۱۳۴۵ش)؛ در این پژوهش قصه مفهوم وسیعی دارد. به این ترتیب که هر نوع روایتی، به عنوان قصه درنظر گرفته شده است؛ مشروط بر اینکه دربردارندۀ سه بخش اصلی، یعنی مقدمه (وضعیت آغازین)، میانه (حادثه یا حوادث اصلی) و نتیجه (پیامد رخدادها) باشد.
ساختار
این کتاب در 6 فصل اصلی تنظیم شده است.
گزارش کتاب
بوطیقا معرب واژۀ پویتیک است. اصطلاح پویتیک از واژۀ یونانی "Poetikos" به معنای شناخت ساختار ادبی آمده است که تبارش به "poesis" به معنای ساختن میرسد و معنای خاص آن ساختن زیباییشناسیک است. در این نوشتار معنای مورد نظر از بوطیقا یعنی بررسی و شناخت ساختار ادبی آثار روایی.
در این پژوهش قصه مفهوم وسیعی دارد. به این ترتیب که هر نوع روایتی، به عنوان قصه درنظر گرفته شده است؛ مشروط بر اینکه دربردارندۀ سه بخش اصلی، یعنی مقدمه (وضعیت آغازین)، میانه (حادثه یا حوادث اصلی) و نتیجه (پیامد رخدادها) باشد؛ افزون بر آن در چارچوبی که برای قصه ذکر شده است، جای بگیرد و دو عامل زمان و علیت نیز در آن لحاظ شده باشد. این روایت، خواه قصهای معروف و خواه داستانی مربوط به «مولانا» یا دیگران و خواه خاطره یا مشاهدهای عرفانی باشد، قصه است؛ حتی مناظرههایی که میان شخصیتهای انسانی یا غیر انسانی روی میدهد و به نتیجهای منجر میشود، از این دیدگاه به عنوان قصه در نظر گرفته شدهاند.
با این پیش فرض، نویسنده نخست به موضوع «ادبیات داستانی و قصه» و «مولانا و قصه» میپردازد. او قصههای «غزلیات شمس» را از لحاظ موقعیت در ساختار غزل و از جهت رابطه با واقعیت دستهبندی میکند، هدف «مولانا» از قصهپردازی در غزل را شرح میدهد و سرانجام مینی مالیسم در قصههای «غزلیات شمس» را نشان میدهد. سپس با اتکاء به این مباحث، بوطیقای ساختار یا ریختشناسی و بوطیقای شخصیت در قصههای «غزلیات شمس» را بررسی میکند. دو فصل پایانی کتاب نیز به «زاویه دید» و «صحنه و درونمایه» در قصههای «غزلیات شمس» میپردازند.
فصل اول با عنوان "ادبیات داستانی و قصه" به بررسی مفاهیم پایهای ادبیات داستانی و تعریف قصه در چارچوب نظری پژوهش میپردازد. در این فصل نویسنده تعریف گستردهای از قصه ارائه میدهد که شامل هر نوع روایتی با سه بخش اصلی (مقدمه، میانه و نتیجه) و دربرگیرنده عوامل زمان و علیت است.
فصل دوم با عنوان "مولانا و قصه" به بررسی رابطه مولانا با قصه و داستانپردازی در آثار او میپردازد. در این فصل نویسنده قصههای غزلیات شمس را از لحاظ موقعیت در ساختار غزل و از جهت رابطه با واقعیت دستهبندی میکند، هدف مولانا از قصهپردازی در غزل را شرح میدهد و مینی مالیسم در قصههای غزلیات شمس را تحلیل میکند.
فصل سوم با عنوان "بوطیقای ساختار یا ریختشناسی قصههای غزلیات شمس" به بررسی ساختار و ریختشناسی قصههای موجود در غزلیات شمس میپردازد. در این فصل نویسنده با تحلیل ساختاری قصهها، الگوهای روایی موجود در آنها را شناسایی و طبقهبندی میکند.
فصل چهارم با عنوان "بوطیقای شخصیت در قصههای غزلیات شمس" به تحلیل شخصیتهای موجود در قصههای غزلیات شمس میپردازد. در این فصل نویسنده انواع شخصیتهای انسانی و غیرانسانی، نقشآفرینی آنها در روایت و ویژگیهای شخصیتپردازی مولانا را بررسی میکند.
فصل پنجم با عنوان "زاویۀ دید در قصههای غزلیات شمس" به تحلیل زاویه دید روایی در قصههای غزلیات شمس میپردازد. در این فصل نویسنده انواع زاویههای دید (اول شخص، سوم شخص، دانای کل و ...) و کاربرد آنها در روایتهای مولانا را بررسی میکند.
فصل ششم با عنوان "صحنه و درونمایه در قصههای غزلیات شمس" به تحلیل صحنهپردازی و درونمایههای اصلی قصههای غزلیات شمس میپردازد. در این فصل نویسنده فضاسازیهای روایی، زمینههای زمانی و مکانی قصهها و مضامین اصلی موجود در آنها را بررسی میکند.
این کتاب با 398 صفحه، پژوهشی جامع و تحلیلی در مورد ساختار روایی و داستانی غزلیات شمس تبریزی اثر مولانا جلالالدین محمد بلخی است که با رویکرد بوطیقا (شعرشناسی) به بررسی قصهها و روایتهای موجود در این اثر ارزشمند ادبیات عرفانی فارسی میپردازد.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات