بحثهایی پیرامون مسائل اعتقادی و اخلاقی

بحثهایی پیرامون مسائل اعتقادی و اخلاقی
پدیدآوران	مصباح یزدی، محمد تقی (نويسنده)
عنوان‌های دیگر	28 گفتار پیرامون مسائل اعتقادی و اخلاقی
ناشر	مؤسسه در راه حق و اصول دين
مکان نشر	ایران - قم
سال نشر	13سده
چاپ	1
شابک	‎-
موضوع	اخلاق اسلامی - شیعه - عقاید - مقاله‎ها و خطابه‎ها
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	‎‏/‎‏م‎‏6‎‏ب‎‏3 211/5 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

بحث‌هایی پیرامون مسائل اعتقادی و اخلاقی، اثر آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی (1399-1313ش)، فیلسوف و ریاست مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قسمتی از مباحث اعتقادی و اخلاقی ارائه شده توسط استاد محمدتقی مصباح یزدی در قم در سال 1353ش است و هدف کلی آن تبیین لزوم دین‌شناسی، راه رسیدن به سعادت ابدی و اصول دین از طریق بندگی خداست.

ساختار

کتاب در قالب مجموعه‌ای از جلسات، در بیست و هشت جلسه، ارائه شده است.

گزارش محتوا

به منظور آشنایی بیشتر با کتاب، به خلاصه‌ای از محتوای ده جلسه نخست، به عنوان نمونه، اشاره می‌شود:

جلسه اول آفرینش: در این جلسه، به بیان این موضوع پرداخته شده است که آفرینش انسان در قالب مادی و دنیوی به‌منظور تکامل است، و این کمال تنها از طریق اعمال اختیاری و عبور از یک زندگی مقدماتی (دنیوی) حاصل می‌شود. انسان برای رسیدن به سعادت نهایی باید سه شرط اصلی را دارا باشد: شناخت هدف، شناخت راه رسیدن به هدف، و فراهم‌آوردن لوازم سفر. ازآنجاکه انسان نیازمند شناخت راه است و عقل به‌تنهایی برای درک جزئیات سعادت و مسیر ابدی کافی نیست، حکمت الهی اقتضا می‌کند که خداوند اشخاصی را برای راهنمایی بشر تعیین کند، تا علمی مافوق عقل (وحی) را به انسان‌ها افاضه کرده و آنها را به شاهراه سعادت رهنمون شوند.

جلسه دوم در این جلسه بیان می‌شود که زندگی دنیوی انسان محدود است و صرفاً هدف مادی ندارد، بلکه مقدمه‌ای برای رسیدن به هدف والای سعادت ابدی و دائمی است. افرادی که زندگی را بی‌هدف و پوچ می‌پندارند، در حقیقت گمان می‌کنند که خدا جهان را بیهوده آفریده است. برای رسیدن به این سعادت، علاوه بر عقل، به نیروی فوق عقل یعنی وحی نیاز است، چرا که عقل نمی‌تواند کلیات سعادت را درک کند و در جزئیاتی مانند تعیین تعداد رکعات نماز عاجز است. خدا برای کسانی که شایستگی دریافت وحی را دارند، دستورات و قوانین را توسط پیامبران ارسال می‌کند. برای اثبات صداقت مدعیان نبوت، دو شرط لازم است: اول، داشتن نشانه از طرف خدا (معجزه)، و دوم، معصوم بودن پیامبر از خطا و اشتباه تا حجت الهی بر مردم تمام شود.

جلسه سوم در ادامه بحث جلسه دوم، تأکید می‌شود که تنها راه قابل‌اطمینان برای رسیدن به سعادت، انبیا هستند، زیرا راهنمایی‌های دیگری تضمینی برای صحت ندارند. برای صحت و حقانیت قرآن کریم، هم به بَشارت کتب آسمانی پیشین و هم به تحدی قرآن که مخالفان را به آوردن سوره‌ای مانند آن دعوت کرده، استناد شده است.

در جلسه چهارم اعلام شده است که هدف اصلی آفرینش انسان، بندگی و عبادت خداست (وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ). زندگی دنیوی هدف نبوده، بلکه وسیله‌ای است برای رسیدن به هدف اصلی. دین برنامه کامل برای تمام امور زندگی انسان (مادی، اقتصادی، اجتماعی و فردی) را ارائه می‌دهد. اگرچه خدا نیازی به بندگی انسان ندارد، اما این بندگی وسیله‌ای است تا انسان کمال خود را یافته و به سعادت ابدی برسد. عبادتی ارزش دارد که با انگیزه اطاعت خدا انجام شود، نه صرفاً برای بهره‌مندی‌های دنیوی. اگر انگیزه اعمال در راستای اطاعت خدا باشد، تمام کارهای زندگی (حتی خوردن و آشامیدن) می‌تواند در زمره عبادت قرار گیرد.

جلسه پنجم بحث بر سر این است که رسیدن به کمال واقعی انسان و دستیابی به سعادت، در گرو عبادت و بندگی خدا است. فرق اساسی بین انسان و حیوانات، داشتن ایمان و مراتب آن است. صرف دانستن وجود خدا برای ایمان کافی نیست (چنان‌که فرعونیان و مشرکان مکه به خدا علم داشتند؛ اما ایمان نیاوردند). مراتب ایمان به خدا و بندگی او شامل سه مرحله است: عبادت بردگان (از ترس عذاب)، عبادت تاجران (به امید رسیدن به بهشت)، و عبادت آزاد مردان (به‌خاطر دوستی و شکر نعمت‌های الهی) که بالاترین مرحله است. کارهایی که انسان را به خدا پیوند می‌دهد، باقی و ماندگار هستند، برخلاف لذت‌های فانی دنیوی.

جلسه ششم بندگی به معنای درک وابستگی به خدا و انکار استقلال از اوست. انسان‌ها باید اعتراف کنند که مخلوق خدا هستند و وجودشان، چشم و گوش و زندگی‌شان در اختیار خودشان نیست. همه موجودات در آسمان‌ها و زمین، اعم از ذرات و انسان، به‌گونه‌ای تسبیح‌گوی خدا هستند، اما انسان به دلیل داشتن اراده و اختیار، باید با خواست و اراده خود بندگی خدا را اظهار کند. کمال بندگی، منحصر در کسب رضایت الهی است و شامل دوری‌جستن از دشمنان خدا (تبری) و دوستی با اولیای خدا (تولی) نیز می‌شود. بندگی اختیاری، انسان را به بالاترین مقامات می‌رساند.

جلسه هفتم خلاصه بحث‌های گذشته بوده و در این جلسه تأکید می‌شود که سعادت ابدی منوط به بندگی خدا و اطاعت از اوست. بندگی خدا محدود به اعمال خاص نیست، بلکه تمام شئون زندگی را در بر می‌گیرد، مشروط بر اینکه اعمال با قصد قربت و انگیزه خدایی انجام شوند. کارهایی چون نماز، روزه، خمس و زکات به‌عنوان اعمال عبادی وضع شده‌اند، اما اگر سایر کارهای عادی زندگی نیز با قصد قربت انجام شوند، ارزش عبادی می‌یابند. هدف از بندگی، رسیدن به کمال روحی و معنوی است که انسان‌ها را در پناه خدا قرار می‌دهد.

جلسه هشتم هدف اصلی آفرینش انسان، رسیدن به کمال حقیقی و قرب الهی از طریق بندگی است. رسیدن به سعادت ابدی مستلزم این است که اعمال انسان بر اساس ایمان باشد. ایمان تنها دانستن وجود خدا نیست، بلکه باید با قبول قلبی و تسلیم مطلق همراه باشد. ایمان باید به‌گونه‌ای باشد که انسان اراده کند در هر لحظه مطیع خدا باشد، وگرنه حتی یک‌لحظه کارهای خوب گذشته ممکن است از بین برود. ایمان مطلق به خدا، انسان را از گرفتار شدن به شهوات و نیروهای شیطانی که او را وادار به کارهای خلاف‌شرع می‌کنند، باز می‌دارد.

جلسه نهم این جلسه به تبیین ارتباط میان ایمان و عمل صالح می‌پردازد. رمز سعادت و شقاوت، ایمان به خدا و انجام خدمت به اوست. ایمان یک حالت قلبی و پذیرش باطنی است که پایه و اساس زندگی محسوب می‌شود. ایمان و عمل صالح با یکدیگر رابطه علت‌ومعلولی دارند؛ هر چقدر عمل بیشتر باشد، ایمان محکم‌تر می‌گردد و عمل صالح نشانه ایمان قوی است. انجام عمل صالح سبب تقویت ایمان می‌شود و ارتکاب گناه باعث تضعیف آن می‌گردد.

جلسه دهم خلاصه درس‌های گذشته بوده و تأکید می‌شود که ایمان باعث عمل صالح می‌شود و عمل صالح باعث تقویت ایمان می‌گردد. هدف اصلی انسان رسیدن به مقام قرب الهی است و این مقام از راه بندگی حاصل می‌شود و بندگی یا به‌وسیله دل و اعمال قلبی انجام می‌گیرد و یا به‌وسیله اعمالی که برای عبادت خدا وضع شده است.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.