با کاروان شام

با کاروان شام، تألیف حسین هاشمی نوربخش (متولد 1349ش)، اثری است در رابطه با شام و یا سوریه کنونی که با هدف استفاده مسافران و زائران، به معرفی مختصر اماکن و شخصیت‌های مرتبط با این جغرافیای تاریخی پرداخته است.

با کاروان شام
پدیدآوران	هاشمی نوربخش، حسین (نويسنده) مرکز تحقیقات حج (گردآورنده)
ناشر	مشعر
مکان نشر	ایران - تهران
سال نشر	1389ش
چاپ	1
شابک	‎978-964-540-225-4
موضوع	زیارتگاه‌‏های اسلامی - سوریه - سوریه - راهنماها
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	‎‏/‎‏ﻫ‎‏2‎‏ب‎‏2 263/5 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

ساختار

کتاب، مشتمل بر دیباچه، مقدمه و هفت بخش است که به‌جز بخش هفتم، باقی بخش‌ها هرکدام در ضمن چند فصل ارائه شده است.

هدف نگارش

در دیباچه کتاب چنین آمده است: «امروزه هزاران نفر از مسلمانان مشتاق درصددند تا فراتر از آشنایی با مفاهیم دینی، تماس تاریخی با اماکن برجای‌مانده از گذشته مسلمانان داشته و فضاهای برجای‌مانده از آنان را در برابر دیدگان خویش قرار دهند و از آن درس ایمان و اخلاص بیاموزند. این اثر تلاشی برای ارایه آگاهی‌هایی تاریخی درباره اماکن زیارتی سوریه و مدفونین در آن است، تا مشتاقان با داشتن این آگاهی‌‌ها با معرفت و دانش لازم به زیارت نائل شوند»‏.

منابع کتاب

در رابطه با منابع کتاب آن‌گونه که در دیباچه آمده، بیشتر اطلاعات کتاب برگرفته از منابعی است که به‌وسیله مرکز تحقیقات حج به طبع رسیده و نویسنده آنها را به قلم خود آراسته است‏. در این راستا به بیش از پنجاه‌وپنج منبع (حدود 300 جلد کتاب) مراجعه شده است‏.

ویژگی‌ها

1. کتاب حاضر به‌طور کامل و مختصر نگارش یافته است تا در مسافرت‌ها قابل استفاده باشد.
2. توضیح وقایع و زندگی‌نامه شخصیت‌های کتاب، به‌صورت کامل و همراه زیارت‌نامه آنهاست.
3. منابع و مآخذ کتاب در پاورقی‌ها به‌صورت دقیق درج شده است‏.

گزارش محتوا

• در بخش اول با عنوان «مقدمات سفر»، در ضمن سه فصل، ابتدا به جایگاه، آداب و شرایط زیارت و دعا اشاره شده و سپس از انتخاب زمان مناسب برای سفر و صدقه دادن به هنگام شروع سفر، وصیت کردن، بردن توشه کافی و خواندن بعضی از سوره‌های قرآن کریم به‌عنوان آداب سفر یاد شده است. در فصل آخر نیز به برخی احکام و مسائل شرعی سفر همچون روزه و نماز مسافر اشاره شده است‏.

• در بخش دوم، آشنایی با شام و سوریه در دو فصل مطرح شده است. نویسنده ابتدا اشاره کرده که شام یا سوریه کبیر مشتمل بر چهار کشور کنونی سوریه، لبنان، فلسطین و اردن می‌شده که به دنبال جنگ جهانی اول با اهداف استعماری کشورهای سلطه‌گر تجزیه شده است‏. در ادامه چنین نقل شده که سام بن نوح پنج پسر داشت که پنج منطقه فلسطین، حمص، اردن، ایلیا (که بیت‌المقدس است) و دمشق (سوریه کنونی) به نام آنها نام‌گذاری شد‏.

در فصل دوم در معرفی سوریه به تاریخ سوریه، مسیرهای سفر به سوریه، ادیان و فرقه‌های مذهبی و مکان‌های تاریخی و زیارتی و مباحثی ازاین‌دست اشاره شده است‏.

• سومین بخش که عمده کتاب را در بر گرفته است، به معرفی اماکن زیارتی و تاریخی دمشق اختصاص دارد. بارگاه حضرت زینب(س) و حضرت رقیه(س) و مسجد جامع اموی و سایر مساجد و مدارس تاریخی دمشق در این بخش به‌اختصار معرفی شده‌ است. در این میان بارگاه حضرت زینب از اهمیت و برجستگی خاصی برخوردار است؛ چراکه زینب کبری(س) رهبری دل‌سوختگان و داغدیدگان کربلا را برعهده داشت و در کوفه و شام، با خطبه‌های آتشین، به پاسداری از خون حسین(ع) و رسالت الهی او پرداخت و بنی‌امیه را رسوا کرد و خفتگان را بیدار و خانه دشمن را به عزاخانه حسین(ع) تبدیل کرد‏.

• در دیگر بخش‌های کتاب، قبرستان باب الصغیر، مشاهد و مقابر تاریخی در اطراف دمشق، استان‌های سوریه و اماکن زیارتی و تاریخی آنها معرفی شده ‌است. از جمله این اماکن، مرقد شریف عمار یاسر است که در منطقه صفین در کنار شهر «رقه» قرار دارد و زائران بسیاری مرقد وی را زیارت می‌کنند‏. اویس قرنی نیز از دیگر اصحاب پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین علی(ع) است که در جنگ صفین در سال 37ق، به شهادت رسید و بنا بر نظر اکثر مورخین و مشهور علما در همان منطقه صفین در شهر رقه دفن گردید‏.

• در آخرین بخش کتاب، زیارت‌نامه‌های مشترک، اعم از زیارت‌نامه‌های مطلق انبیا و شهدا و امامزادگان و اهل قبور و مؤمنین ارائه شده است‏.

منابع مقاله

دیباچه، مقدمه و متن کتاب.