باز هم ایران و گوشههایی از فرهنگ آن
باز هم ایران و گوشههایی از فرهنگ آن تألیف ژاله آموزگار (متولد ۱۳۱۸ش)؛ این کتاب مجموعهای از مقالات و نوشتارهای دکتر ژاله آموزگار، ایرانشناس برجسته، است که در شش بخش به موضوعاتی مانند شاهنامه، زبانهای باستانی، تاریخ و فرهنگ ایران، اسطورهشناسی، و یادبودهای چهرههای فرهنگی میپردازد.
| باز هم ایران و گوشههایی از فرهنگ آن | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | آموزگار یگانه، ژاله (نویسنده) |
| ناشر | معین |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | ۱۴۰۴ |
| شابک | 978-964-165-311-0 |
| موضوع | مقالههای فارسی -- قرن ۱۴، ادبیات ایرانی -- مقالهها و خطابهها، نقد و تفسیر ادبیات -- مقالهها و خطابهها |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | PIR 8333 |
ساختار
کتاب در شش بخش (فردوسی و شاهنامه، زبان، تاریخ و فرهنگ، اسطوره، بزرگداشتها و یادبودها، و سخنرانیها و مصاحبهها) سامان یافته است. هر بخش شامل چندین مقاله و نوشتار مستقل است. فهرست مطالب نشان میدهد که کتاب با پیشگفتار آغاز میشود و در پایان نیز نمایه دارد.
گزارش کتاب
کتاب «باز هم ایران و گوشههایی از فرهنگ آن» اثر دکتر ژاله آموزگار، پژوهشگر برجسته فرهنگ و زبانهای باستانی ایران است. دکتر آموزگار با مدرک دکتری از دانشگاه سوربن و سابقه بیش از نیم قرن تدریس در دانشگاه تهران و همکاری با زندهیاد دکتر احمد تفضلی، یکی از چهرههای اصلی ایرانشناسی معاصر به شمار میرود. تسلط او بر زبانهای پهلوی و اوستایی پلی میان پژوهشهای دقیق دانشگاهی و عموم علاقهمندان به فرهنگ ایران بوده است.
محور اصلی برخی از مقالات این کتاب، بررسی یکی از کهنالگوهای بنیادین در فرهنگ و اساطیر ایران است: ساختار هفتمرحلهای. نویسنده توضیح میدهد که چگونه مراحل پهلوانی در شاهنامه معمولاً با رقم هفت عجین شده است؛ هفتخوان رستم و هفتخوان اسفندیار، نه فقط داستانهایی ماجراجویانه، بلکه نمادی از گذار قهرمان از سختیها به سوی رشد، تکامل و کمال انسانی هستند. آموزگار با نگاهی موشکافانه، ریشههای این ساختار را فراتر از حماسههای ملی دنبال میکند و با ارجاع به متون مزدیسنا نشان میدهد که این الگوی هفتمرحلهای در آیینهای دینی نیز حضوری پررنگ داشته است؛ جایی که باور بر این بود که روان برای رسیدن به روشنایی و حقیقت، باید از هفت آسمان یا هفت مرحله عبور کند. این نگاه تطبیقی به اسطورههای دیگر تمدنها، از جمله یونان و هند، نیز گسترش مییابد.
نویسنده در بخش فردوسی و شاهنامه به موضوعاتی چون مقایسه خانهای پهلوانان (با اشاره به رستم، اسفندیار، گرشاسب و هرکول)، مردمیتر دیدن داستانهای شاهنامه، فردوسی و فرهنگ فردوسیپرور، و شاهنامه و امر سیاسی پرداخته است. در بخش زبان، مطالبی درباره راز ماندگاری زبان فارسی، برخی اصطلاحات فلسفی در متون پهلوی، ادبیات باستانی ایران، و زبانهای کهن به عنوان پدر و مادر زبانهای امروز گرد آمده است. بخش تاریخ و فرهنگ شامل مقالاتی در باب خانواده در ایران باستان، جایگاه والای خرد، کوروش در بستر زمان و فرهنگ، اوج اندیشههای بیشائبه زردشت، و جشنهای ایرانی چون یلدا، نوروز و تیرگان است.
در بخش اسطوره به موضوعاتی چون آفرینش زمین در روایات اساطیری ایران باستان، کهنترین نشانه از نقشه در اساطیر ایران (گاو مرزنمای دوران کیکاووس)، عصیان و نافرمانی در برابر اهورهمزدا، آیینهای کهن آغاز سال نو در میانرودان، دگردیسی شاعرانه شخصیتهای اساطیری و شاهنامهای در آثار بهرام بیضائی، و تفاوت اسطورهنگاری با اسطورهشناسی پرداخته شده است. بخش بزرگداشتها و یادبودها شامل مقالاتی در نکوداشت چهرههای فرهنگی چون محمود افشار، محمدعلی موحد، داریوش شایگان، فتحالله مجتبائی، بهمن سرکاراتی، یدالله ثمره، ژیلبر لازار، پیر لوکوک، علی دهباشی، نوشآفرین انصاری، شیرین بیانی، محمدجعفر یاحقی، هوشنگ مرادی کرمانی، احمدعلی رجایی، ابوالفضل خطیبی، محسن ابوالقاسمی، بهرام فرهوشی، محمدعلی اسلامی ندوشن، محمدابراهیم باستانی پاریزی، حسن انوری، امیربانو کریمی فیروزکوهی، ایرج افشار، و ابوالقاسم اسماعیلپور است. همچنین مراسم سیسالگی مرکز میراث مکتوب و رونمایی کتاب آذربایجان و شاهنامه در این بخش گنجانده شده است. بخش پایانی کتاب به سخنرانیها و مصاحبههایی با عنوانهای «ما همه آرشیم»، «جایمان را به جوانان واگذار کنیم، ولی در کنار آنها باشیم»، «سخنی با دوستان جوان رشته فرهنگ و زبانهای باستانی»، «وقتی که خانه، خانه بود و چراغ ما در خانه میسوخت» و «اولویت استاد، باید آموزش باشد نه کار اجرایی» اختصاص دارد.[۱]
پانویس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات