بازتاب اندیشههای زروانی در شاهنامه
بازتاب اندیشههای زروانی در شاهنامه تألیف معصومه تاجیک؛ پژوهشی است که به بررسی پیوندهای فکری و اعتقادی میان آیین کهن زروانی و شاهنامه فردوسی، به عنوان مهمترین متن حماسی دوره اسلامی ایران، میپردازد.
| بازتاب اندیشههای زروانی در شاهنامه | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | تاجیک، معصومه (نویسنده) |
| ناشر | نگیم |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390 ش. |
| چاپ | چاپ اول |
| شابک | 978-964-2978-69-4 |
| موضوع | فردوسی، ابوالقاسم، ۳۲۹ - ۴۱۶؟ق. شاهنامه - نقد و تفسیر؛ زروانگرایی در ادبیات؛ شعر فارسی - قرن ۴ق. - تاریخ و نقد |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 2ت4ز / 4497 PIR |
ساختار
این کتاب مشتمل بر یک مقدمه و شش بخش اصلی است که هر بخش به نوبه خود به چند فصل تقسیم شده است.
گزارش کتاب
کتاب «بازتاب اندیشههای زروانی در شاهنامه» حاصل پژوهشی است که با هدف یافتن پیوندهای ناگسستنی میان اندیشههای کهن زروانی و شاهنامه فردوسی انجام شده است. نویسنده معتقد است باورهای گذشتگان و روایات پیشینیان، سرشار از آموزههایی است که ریشه در فرهنگ و تمدن باستانی ایران دارد و زندگی امروز نیز بیگمان تحت تأثیر این باورهاست. آیین زروانی از جمله این ادیان کهن است که اگرچه ساختار اصلی خود را از دست داده، اما ریشههای فکری و اعتقادی آن به صورتهای محسوس و نامحسوس در باورهای مردم باقی مانده و بررسی آثار ادبی دورۀ اسلامی، به ویژه شاهنامه، دلیل قانعکنندهای بر این مدعاست.
نویسنده در این پژوهش، با استفاده از یافتههای پژوهشگران پیشین، به بررسی اندیشهها و نظرات گوناگون درباره آثار و اندیشههای زروانی پرداخته و سپس به استنتاج نکات و اندیشههای زروانی موجود در شاهنامه اقدام کرده است. محتوای کتاب نشان میدهد که باورهای زروانی به عنوان اساس کار مورد توجه قرار گرفته و سپس بازتاب این اندیشهها در متن شاهنامه تحلیل شده است.
کتاب طیف وسیعی از مؤلفههای فکری زروانی را پوشش میدهد. از مباحث مربوط به خود زروان به عنوان خدای بیکران، قربانی و نیایش، و نیز مفاهیمی مانند «آز» به عنوان سلاح اهریمن و این دیدگاه که زروان مبدأ اهورامزدا و اهریمن است، تا بررسی تقویم ایران باستان در این چارچوب. همچنین به تجلیات قدسی زروان در قالب خدای زمان و مکان، بازتاب مفهوم زمان و تجلیات آن در شاهنامه، معادشناسی زروانی، آیینهای تدفین و مناسک مرگ و نیز جایگاه «وای» ایزد بادها پرداخته شده است.
بخشی از کتاب نیز به نقش و جایگاه زن در آیین زروانی اختصاص یافته است. علاوه بر این، نویسنده سیر تحول تاریخی آیین زروان را در دورههای مختلف ایران باستان، شامل مادها، هخامنشیان و ساسانیان، مورد توجه قرار داده و در نهایت، به طور خاص به بررسی حضور و بازتاب اندیشههای زروانی در خود متن شاهنامه میپردازد. این پژوهش نشان میدهد که چگونه این اندیشههای کهن، بهرغم گذر زمان و تغییر بافت دینی جامعه، در مهمترین منظومه حماسی فارسی تداوم و بازتاب یافته است.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات