انواع نثر فارسی
انواع نثر فارسی، تألیف منصور رستگار فسایی (متولد 1317ش)، مطالعه و پژوهشی ارزشمند در بررسی موضوعات و انواع نثر فارسی و نثرنامهها و تحولات و تطورات لفظی و معنایی آن از قرون اولیه اسلامی تا عصر حاضر است.
| انواع نثر فارسي | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | رستگار فسایی، منصور (نويسنده) |
| ناشر | سازمان مطالعه و تدوين کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت). پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی |
| مکان نشر | ایران - تهران |
| سال نشر | 1389ش |
| چاپ | 2 |
| شابک | 978-964-459-564-6 |
| موضوع | نثر فارسی - تاریخ و نقد - نثر فارسی-- زمینه و موضوع - ادبیات فارسی - تاریخ و نقد - ادبیات |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 8الف5ر 3872 PIR |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
کتاب، مشتمل بر پیشگفتار و هفت فصل است.
گزارش محتوا
آنگونه که در پیشگفتار کتاب آمده، مؤلف، پس از تألیف کتاب «انواع شعر فارسی»، تصمیم به تألیف انواع نثر فارسی گرفته و کتاب حاضر نتیجه سالها مطالعه و تحقیق در این زمینه است. کوشش مؤلف بر آن بوده که با استفاده از منابع ارزشمند و معتبر، اطلاعاتی را درباره نثر فارسی، انواع، موضوعات و تحولات و تطورات لفظی و معنایی آن در ادوار مختلف ارائه دهد که خوانندگان را قادر سازد تصویری نسبتاً روشن و رسا از کارکرد نثر فارسی در عمر بیش از هزارساله آن پیدا کنند[۱].
فصل اول کتاب، با تعریف کلی نثر آغاز شده است. نویسنده ابتدا اشاره کرده که با همه بدیهی بودن معنای نثر، هنوز تعریفی دقیق و روشن و جامع و مانع از نثر بهعنوان یکی از اقسام دوگانه سخن ارائه نشده است. وی نُه ویژگی برای نثر برمیشمارد؛ از جمله اینکه کلامی است ساده و مکتوب که از همه قیود شعر یعنی وزن، قافیه و صنعتهای لفظی و معنوی و جواهر شعری آزاد است و از حیث لفظ و معنا، قالب و هدف، در مقابل شعر قرار دارد؛ یعنی با سلب ویژگیهای نظم (یا شعر) تعریف میشود[۲]. البته در ادامه در نقد تعریفات نثر، به نقل دیدگاه دیگر اساتید فن پرداخته و اشاره میکند که نثر نیز در بعضی اوقات از بعضی از ضوابط شعری، از جمله ضرباهنگ و سجع بهره میگیرد، بیآنکه این ضوابط یکسره بر آن حاکم باشد و نثر هرچه ادیبانهتر شده، از عناصر شعری بیشتر بهره گرفته است[۳].
در ادامه این فصل، در بررسی تاریخ ظهور نثر فارسی دری، تأکید شده که اگرچه آثار مکتوب موجود از نثر پارسی، مربوط به نیمه اول قرن چهارم هجری است، اما از قرائن و به استناد برخی از روایات میتوان به اطلاعات قدیمتری دست یافت؛ از جمله اینکه ابوریحان بیرونی اشاره کرده که در نیمه اول قرن دوم هجری «بهافرید» که داعیه پیغمبری داشت و از اهل خراسان بود، کتابی به فارسی درباره مذهب خود نوشت و ابومسلم در سال 130ق، سپاهی به دفع او فرستاد و او را کشت[۴].
در فصل دوم، از نثر فارسی و گونههای مختلف آن سخن رفته است. نثرهای مطلق، فنی، مسجع، قرآنی، ایجازی، تفصیلی، ادبی، علمی، اجتماعی و سیاسی، انواعی است که نویسنده بهاختصار به معرفی آنها پرداخته است[۵].
در سومین فصل، از نثرنامهها و ترسلات بحث به میان آمده است. نویسنده به بررسی این موضوع از صدر اسلام تا زمان حاضر پرداخته و سپس اقسام مکاتبات اداری و رسمی چون سلطانیات و فرمانها و فتحنامهها و مکاتبات شخصی و خصوصی چون مفاوضهنامهها و تهنیتنامهها را معرفی کرده است[۶].
فصل چهارم، به نثر خطابه اختصاص یافته است که از نثر گفتاری دور شده و خطیب با ضوابط و قواعد خاصی در پی جلب توجه شنونده و تأثیربخشی به کلام خود است[۷].
فصل پنجم، در بررسی نثر فارسی معاصر و انواع گوناگون آن در سی گونه مختلف است که با معرفی نثرهای روزنامهای و فلسفی و جامعهشناختی آغاز و با ذکر انواع نثرهای نمایشی به پایان آمده است. در فصول ششم و هفتم نیز موضوعات نثر فارسی و ادوار نثر فارسی، مورد مطالعه قرار گرفته است.
پانویس
منابع مقاله
پیشگفتار و متن کتاب.