النوادر (معلی بن منصور رازی)
| النوادر(معلی بن منصور) | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | معلی بن منصور (نويسنده)
عفری، عبدالله (محقق) شافعی، حسن ( مقدمهنويس) عبدالرحمن، محمود ( مقدمهنويس) فهمی، خالد ( مقدمهنويس) |
| عنوانهای دیگر | ملحق بالنقولات عن نوادر المعلی في کتب الفقه الحنفي مما لم ترد في المخطوط |
| ناشر | جهان ادیب ** رودگون |
| مکان نشر | مصر - قاهره |
| سال نشر | 1402ش - 1444ق - 2023م |
| چاپ | 1 |
| شابک | 978-977-86509-5-2 |
| موضوع | فقه حنفی - قرن2ق. |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 9ن6م 171/2 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
النوادر، نوشته ابویَعلی معلّی بن منصور رازی حنفی (متوفی 211ق) است. معلی در این یگانهاثری که از وی باقی مانده است، احکام مسائلی را که در روایات مشهور مذهب حنفی نیامده، گردآوری نموده است. عبدالله عَفری، پژوهش کتاب را انجام داده است. تقریظهایی نیز به دست آقایان حسن شافعی، محمود عبدالرحمن و خالد فهمی بر کتاب نوشته شده است.
ساختار
این اثر با سه تقریظ آغاز میشود. سپس، مقدمه محقق با تعریفی از فقه حنفی، شرح حال نویسنده و درج دیدگاه اکابر فقه درباره آثار او میآید. پس از آن، نص کتاب جای گرفته است. محقق، الحاقیهای نیز بر آن افزوده و فهرستی را برای این اثر نوشته است[۱].
اهمیت، روش و محتوا
- این اثر حدود شصت باب دارد که نمونهای ابتکاری از ترتیب فقهی نزد حنفیانِ نخستین است[۲].
- اهمیت کتاب ازآنروست که نویسنده در میانه قرن دوم تا اوایل سده سوم هجری زندگی کرده است. برای همین، کتاب وی مقصود بذاته است؛ زیرا به عصر وحی و زمان رسالت پیامبر(ص) نزدیک است. دیگر اینکه، نام کتاب نمایانگر اهمیت آن است؛ معلّی نام «نوادر» را بر کتابش نهاده است؛ چراکه مطالبش از نوع مسائل اصول یا همان «ظاهر الرّوایه»، که بزرگان مذاهب چهارگانه (همچون ابوحنیفه، ابویوسف و محمد) نقل کردهاند و یا از نوع «فتاوی و واقعات» که هنگام نبودن نص، از اجتهاد متأخران برمیخیزد، نیست، بلکه این کتاب دربردارنده روایات نادری است که از همان بزرگان مذهب حنفی نقل شده است. اینگونه مسائل، نوادر یا غیر ظاهر الروایه نامیده میشوند؛ چون همچون مسائل دیگر، با روایات ظاهر و مشهور روایت نشدهاند.
همچنین نویسنده در این اثر، مسائلی را از گونه «فقه افتراضی» نقل میکند (فقهی که برخلاف فقه واقعی در پی فرض کردن و استنباط حکم مسائلی است که هنوز به وقوع نپیوستهاند و احتمال وقوع آنها در آینده دور یا نزدیک وجود دارد). این اثر، تعداد بسیاری از مسائل «فروق فقهی» را هم در بر دارد[۳].
- روش نگارش معلی از سوی او بازگو نشده است؛ چراکه این کار در نوشتجات پیشینیان رویه رایجی نبوده است. دیگر اینکه، نویسنده اقوال و مرویات امامان چهارگانه اهل سنت را تدوین کرده است و در این نوع نوشتارها نوشتن مقدمه درباره روش، شأن کتب روایی نبوده است. معلی بابها را به ترتیب روش کتابهای مرسوم فقهی، که از باب طهارت، صلات، صیام و... آغاز میکنند، تنظیم نکرده است، بلکه او از باب «الدعوی»، سپس «استحقاق» آغاز نموده و با باب «عتاق مدبّر» و «امولد» پایان برده است. او نوشتهاش را بیشتر، با قول ابویوسف آغاز میکند و گاهی رأی ابوحنیفه را از زبان او نقل مینماید. گاهی نیز قول محمد بن حسن شیبانی را میآورد. همچنین، معلی به آرای سه مذهب دیگر توجه نکرده است و اقوال بزرگان آنان را، جز «عبدالرحمن بن ابیلیلی» و «ابن شبرمه» آنهم کم، نقل ننموده است. او دلایل آرای فقهی را، مگر اندکی، نقل نمیکند، بلکه رویکرد او فقط نقل روایات است که البته این کار آسیبی به خوبی و ارزندگی کتاب نمیزند. گاهی هم که به ذکر دلیل میپردازد، متن کامل آن را نیاورده، به عبارت «أخذاً بالأثر» یا «كما جاء في الأثر» بسنده میکند.
- محتوای کتاب با افزودهای از محقق پایان مییابد. او در این الحاق، مطالبی را که منتسب به معلی بن منصور در فقه حنفی بوده و ردّ آنها در آثار دیگر دیده میشود، به منقولات معلّی افزوده است[۴].
پانویس
منابع مقاله
تقریظ، مقدمه محقق و متن کتاب.