الفرق بين الضاد و الظاء

الفرق بين الضاد و الظاء، با نام کاملِ «كتاب الفرق بين الضاد و الظاء المعجمتين و تمييز بعضهما من بعض و معرفة تأليف أبنيتهما»، از آثار ادیب، نویسنده، شاعر، واژه‌شناس و وزیر شیعه قرن چهارم هجری قمری، ابوالقاسم اسماعیل بن عبّاد، مشهور به صاحب بن عَبّاد (326-385ق)، درس‌گفتاری واژه‌شناختی است که معانی کلمات مشابه و دارای حرف «ض» یا «ظ» مانند («غاض» و «غاظ») و («ضفر» و «ظفر») را توضیح می‌دهد. شاعر، ادیب و مورخ معاصر، محمدحسن آل یاسین (1350-1427ق)، این کتاب را تصحیح و تحقیق کرده است.

الفرق بين الضاد و الظاء
پدیدآوران	صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد (نويسنده) آل یاسین، محمد حسن (مصحح)
ناشر	المکتبة العلمیة ** مکتبة النهضة
مکان نشر	عراق - بغداد
سال نشر	1377ق - 1958م
چاپ	1
موضوع	زبان عربی -- آواشناسی - فقه اللغة العربي - زبان عربی - گویشها - متون قدیمی تا قرن 14
زبان	عربی
تعداد جلد	1
کد کنگره	4ف2ص 6121 PJ
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

هدف و روش

• صاحب بن عَبّاد، برای بیان اهمیت موضوع اثر حاضر، با ذکر مثالی می‌گوید: اگر بگویی: «قَرَّظتُ الرجلَ»، او را مدح کرده‌ای و اگر گویی: «قَرَّضتُ الرجلَ» او را مذمّت نموده‌ای.
• محمدحسن آل یاسین، با تأکید بر پیچیدگی تفکیک بین معانی و بناهای «ضاد» یا «ظاء» در زبان عربی به‌خصوص در زمان اختلاط بین عرب و دیگران، افزوده است:

1. دانشوران کوشیدند تا درست و نادرست را روشن سازند و اثر حاضر، ثمره جهاد علمی در جهت پاسداشت زبان عربی است که اکنون با افتخار تقدیم می‌شود.
2. صاحب بن عَبّاد، اعتقاد دارد که شناخت دقیق این دو حرف برای عموم نویسندگان مشکل است؛ هرچند محمد بن نشوان حمیری تصریح می‌کند که فرق بین این دو روشن‌تر از آن است که گفته شود.
3. در صلاحیت علمی و واژه‌شناختی صاحب بن عَبّاد تردیدی نیست.

ساختار و محتوا

• صاحب بن عَبّاد، در کتاب مختصر حاضر، تعداد 112 کلمه از کلمات مشابه لفظی و دارای یکی از حروف «ض» یا «ظ» را بدون نظمی خاصّ آورده و تفاوت معانی آنها را توضیح داده است.

نمونه مباحث

• گفته می‌شود: «وَرَدَ عَلي أمرٌ عَظَّني» (به‌جای عضني)؛ درصورتی‌که باید گفته شود: «وَرَدَ عَلي أمرٌ عَضَّني»؛ زیرا «عَضّ» (گاز گرفتن) جز با نیش دندان و چنگال نمی‌شود، ولی «عَظّ» (آسیب رساندن) برای هر سختی مانند جنگ و سختی روزگار استفاده می‌شود.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.