الفتوحات الربانية في تفسير ما ورد في القرآن من الأوامر و النواهي الإلهية

الفتوحات الربانية في تفسير ما ورد في القران من الأوامر و النواهي الإلهية
پدیدآوران	حکیم، محمد بک عبد العزیز (نويسنده)
ناشر	المکتبة المحمودیة التجاریة
مکان نشر	مصر - قاهره
سال نشر	1354ق - 1936م
چاپ	3
شابک	‎-
زبان	عربی
تعداد جلد	2
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

الفتوحات الربانية في تفسير ما ورد في القرآن من الأوامر و النواهي الإلهية، اثر محمد بک عبدالعزیز الحکیم (۱۲۸۱-۱۳۵۰ق)، به تبیین و تفسیر ساده و کاربردی اوامر و نواهی الهی در قرآن کریم می‌پردازد تا برای تمامی اقشار جامعه، به‌ویژه در پاسخ به نیازهای معاصر، قابل فهم باشد.

ساختار و محتوا

کتاب، مشتمل است بر: زندگی‌نامه مؤلف: وی در سال ۱۲۸۱ق، در جزیره کریت متولد شد. در طول عمر خویش به تحصیل علوم مختلف پرداخت و علاوه بر تحصیل در رشته چشم‌پزشکی، به مطالعه کتب لغت عربی و اخلاقی همت گمارد و بین آنها و بین علوم دین و تصوف جمع کرد. وی که علاوه بر این جامعیت علمی، شخصی صالح و باتقوا بود و به تدریس زبان عربی در مدارس خاص مشغول گردید....

مقدمه: مؤلف پس از حمد و ثنای الهی، هدف خود را از نگارش این اثر بیان می‌کند؛ او معتقد است که در زمانه وی، اشتغالات دنیوی باعث شده بسیاری از مسلمانان از تدبر در اوامر و نواهی قرآن باز بمانند؛ لذا وی بر آن شده تا با زبانی ساده و قابل فهم، جوهر احکام قرآن را برای هدایت عموم مردم و پاسخ به نیازهای عصر خود تبیین کند.

بخش اول: این بخش که تمام جلد اول کتاب را به خود اختصاص داده، درباره «اوامر» وارده در قرآن است. ابواب این بخش، عبارتند از:

1. تفسیر سوره فاتحه: مؤلف، گرچه بنایش بر آن است که در تفسیر همه سوره‌ها، فقط آیاتی را که مشتمل بر امر (مثل آنچه در بخش اول آمده) و نهی (مثل آنچه در بخش دوم آمده) هستند، مد نظر قرار دهد، ولی سوره فاتحه را به‌صورت کامل تفسیر کرده؛ چراکه به گفته وی این سوره مشتمل بر جمیع معانی قرآن است. مؤلف پس از تفسیر کامل سوره یادشده، زیر عنوان «فصل»، نوشته است کسی که در آنچه ما در بیان سوره فاتحه گفتیم تأمل کند، درمی‌یابد که این سوره، جامع تمام چیزهایی است که انسان در دین خود به آن نیازمند است؛ یعنی شناخت مبدأ، وسط و معاد. وی سپس به‌تفصیل آیات متعدد سوره فاتحه را بر اجزای این ادعا تطبیق می‌دهد؛ مثلا «الحمد لله»، اشاره به اثبات خدایی دارد که صانع، مختار، علیم، حکیم و سزاوار ستایش و بزرگداشت است.
2. تفسیر اوامری که در سور بقره، آل عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف، انفال، توبه، یونس، هود، یوسف، ابراهیم، نحل، اسراء، کهف، حج، نور، فرقان، احزاب، غافر و... وارد شده است.

بخش دوم: این بخش که تمام جلد دوم کتاب را به خود اختصاص داده، درباره «نواهی» وارده در قرآن است. ابواب این بخش، عبارتند از:

1. نواهی وارد در سوره بقره، آل عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف و... تا پایان قرآن کریم.

سه نکته:

1. مؤلف در آغاز جلد دوم، زیر عنوان «تنبیه»، روش خود را در ترتیب مباحث کتاب توضیح داده و آن را روشی دانسته که هرکس دارای عقل سلیم باشد، آن را تحسین می‌کند و جز کسانی که آگاهی به تألیف ندارند، از آن سر برنمی‌تابند. روش ایشان به شرح زیر است:
   1. هر آیه‌ای که مشتمل بر چند امر و در آخر آن یک نهی باشد، آن را در بخش اول (که بخش اوامر است) ذکر کرده است.
   2. هر آیه‌ای که برعکس صورت قبلی باشد، آن را در بخش دوم (که بخش نواهی است) آورده است.
2. با دقت در عناوین ابواب و نیز با مطالعه متن کتاب، روشن می‌شود که بسیاری از سور قرآن در این تفسیر، هیچ یادی از آنها نشده است.
3. در جلد اول، شماره‌هایی که برای ابواب اوامر ثبت شده، بسیار آشفته، بلکه در برخی موارد اشتباه است؛ مثلا عبارت «الباب الثاني» در دو مورد ذکر شده است: یکی در صفحه 36 (الباب الثاني في تفسير ما ورد في سورة البقرة من الأوامر) و دیگری در صفحه 108 (الباب الثاني في تفسير ما ورد من الأوامر في سورة آل عمران) و این باعث شده که در شماره‌گذاری سایر ابواب نیز اشتباه صورت گیرد.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.