التصور الذري في الفکر الفلسفي الإسلامي

التصور الذري في الفکر الفلسفي الإسلامي
پدیدآوران	اب‍وزی‍د‌، م‍ن‍ی‌ اح‍م‍د (نويسنده)
ناشر	مجد (المؤسسة الجامعیة للدراسات و النشر و التوزیع)
مکان نشر	لبنان - بیروت
سال نشر	1414ق - 1994م
چاپ	1
زبان	عربی
تعداد جلد	1
کد کنگره	/ج9الف2 55 BBR
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

التصور الذري في الفكر الفلسفي الإسلامي، تألیف منی احمد ابوزید، به موضوع «نظریه جوهر فرد» یا «جزء لا یتجزّی» در فلسفه اسلامی پرداخته است.

ساختار

کتاب، مشتمل بر مقدمه، سه باب و خاتمه است. مباحث هر باب خود در ضمن چند فصل مطرح شده است.

گزارش محتوا

بحث جوهر فرد، در ضمن سه باب عرضه شده است:

• در باب اول، رابطه جوهر فرد با عناصر عالم طبیعی، در ضمن سه فصل زیر ارائه شده است:

1. در فصل اول، به بررسی ظهور نظریه جوهر فرد در اسلام پرداخته شده و تلاش شده تا روشن گردد که کدام‌یک از تصورات پیشین از این مقوله، به معرفت متکلمان نزدیک‌تر بوده است. سپس، تصور کلامی از اندیشه جوهر، از نظر تعریف، شکل و ویژگی‌های آن ارائه شده است.
2. در فصل دوم، به بیان رابطه جوهر با سایر عناصر جهان، مانند عرض و جسم، پرداخته شده است.
3. در فصل سوم، استدلال‌های قائلان به جوهر برای اثبات تقسیم‌پذیری متناهی جسم به اجزای لا یتجزی، که جوهرهای فرد هستند و موضع مخالفان آنها (چه متکلمانی مانند نظّام و چه فیلسوفان) و استدلال‌های آنها برای انکار وجود جوهر فرد ارائه شده است.

• در باب دوم، به رابطه جوهر با لواحق جسم طبیعی و چگونگی تلاش متکلمان برای تطبیق تفکر خود در مورد تقسیم متناهی جسم، بر صفات این جسم (از قبیل حرکت و زمان و مکان)، اشاره شده است. همچنین به اهمیت وجود خلأ در توضیح تشکیل و فساد اجسام از جوهر، از طریق حرکت و ترکیب یا حرکت و افتراق، توجه شده است.

• در باب سوم، نتایجی را که متکلمان از مفهوم طبیعت بر اساس ایده جوهر فرد به دست آورده‌اند و اینکه چگونه این مفهوم به آنها در رسیدن به نتایج خاص کمک کرده است، از خلال پنج فصل زیر، بیان شده است:

1. استفاده متکلمان از جوهر فرد برای اثبات حدوث جهان؛
2. استفاده متکلمان از ایده جوهر فرد برای اثبات وجود خدای متعال؛
3. تصوری که معتقدان به جوهر فرد، بر اساس ایده جوهر، از دو صفت الهی، یعنی صفت قدرت و علم، داشته‌اند (فصل سوم و چهارم)؛
4. بیان چگونگی استفاده طرف‌داران جوهر فرد از وجود آن و نیز از تصور قدرت و علم الهی، در اثبات معاد جسمانی. پس از آن هریک از نتایجی را که متکلمان با تکیه بر جوهر فرد به آن رسیده‌اند، با نقد فلاسفه نسبت به این نتایج، دنبال شده است.

نویسنده در خاتمه، به مهم‌ترین نتایجی که از خلال بحث در نظریه جوهر فرد نزد متکلمین، به آن رسیده و دیدگاه فلاسفه درباره آن، چه از جهت عناصر نظریه و چه از جهت نتایجی که این نظریه در آن به‌کار گرفته شده، اشاره کرده است‏.

منابع مقاله

مقدمه کتاب.