اسرار سقوط شاه، خاطرات برژينسکی
اسرار سقوط شاه، اثر زیبگنیف برژینسکی (۱۹۲۸-۲۰۱۷م)، مشاور امنیت ملی آمریکا در دوران جیمی کارتر است. نویسنده در این کتاب، به بازگویی خاطرات خود و تحلیلها و گزارشهای محرمانه درباره وقایع منتهی به انقلاب اسلامی و علل فروپاشی رژیم پهلوی میپردازد.
| اسرار سقوط شاه، خاطرات برژينسکی | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | برژینسکی، زبیگنیو (نويسنده) احمدی، حمید (مترجم) |
| عنوانهای دیگر | اسرار سقوط شاه: خاطرات برژنسکی مشاور امنیتی کارتر |
| ناشر | جامى |
| مکان نشر | ایران - تهران |
| سال نشر | 1362ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | - |
| موضوع | ایران - تاریخ - پهلوی، 1320 - 1357 - ایران - سیاست و حکومت - 1320 - 1357 |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 1362/ب4الف5 1501 DSR |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
کتاب، توسط حمید احمدی به فارسی ترجمه شده است.
ساختار
کتاب، شامل پیشگفتار مترجم و چندین بخش مجزا است که بر اساس موضوعات راهبردی و مقاطع زمانی حساس سالهای 1976 تا 1980 تنظیم شده است.
گزارش محتوا
پیشگفتار مترجم به تبیین جایگاه برژینسکی بهعنوان یکی از طراحان اصلی سیاست خارجی آمریکا میپردازد و تأکید میکند که این خاطرات، بازگویی دقیق جریانات پشت پرده کاخ سفید در مواجهه با بحران ایران بین سالهای ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۰ است. برژینسکی در این یادداشتها، تضادهای موجود در مرکز تصمیمگیری آمریکا را فاش میکند[۱].
نویسنده، بحران ایران را بزرگترین شکست دولت کارتر توصیف کرده و خاطرنشان نموده که بحران ایران تصمیم گیران ایالات متحده را با دو سؤال عمده مواجه ساخت:
- ماهیت منافع حیاتی ما در ایران چه بود؟
- چگونه میشد در یک کشور سنتی که بهسرعت بهسوی مدرنیزه شدن پیش میرفت و در آن قدرت مطلقه شخصی رویاروی یک وضع فزاینده انقلابی قرار گرفته بود، ثبات سیاسی را حفظ کرد؟[۲]. او پاسخ خود را بر مبنای ژئوپولیتیک و اهمیت ایران در حفظ جریان نفت و مقابله با نفوذ شوروی بنا میکند[۳].
بخش مهمی از کتاب به اختلافات درونی دولت آمریکا اختصاص دارد؛ برژینسکی خود را طرفدار سیاست قوه قهریه و دست زدن به سرکوب شدید نظامی و حمایت قاطع نظامی از شاه معرفی میکند. جناح مقابل این خط را مقامات وزارت خارجه آمریکا و عدهای دیگر از شخصیتهای کاخ سفید تشکیل میدادند که ویلیام سولیوان یکی از برجستهترین چهرههای آن بشمار میرفت[۴].
گزارشهای مربوط به مأموریت ژنرال هایزر در ایران، از بخشهای کلیدی کتاب است[۵]. هدف از این مأموریت، حفظ انسجام ارتش ایران پس از خروج شاه و آمادهسازی آنها برای حمایت از دولت بختیار یا در صورت لزوم، انجام یک کودتای نظامی (طرح سی) برای جلوگیری از سقوط کامل رژیم بود[۶].
برژینسکی فاش میکند که در کاخ سفید حتی درباره ربودن هواپیمای امام خمینی(ره) و دستگیری ایشان نیز بحث شده بود[۷].
در تحلیل نهایی تحت عنوان «ایران را چه کسی از دست داد؟»، برژینسکی مجموعهای از عوامل، شامل ضعف و دودلی و بیارادگی نشان دادن شاه (شاید تحت تأثیر بیماری کشندهاش)، فقدان اطلاعات دقیق جاسوسی، تزلزل و تشتت در دیدگاه مقامات بلندپایه آمریکایی در نوع برخورد با ماجرای شاه و مخالفان او و سرعت بالای تغییرات اجتماعی در ایران را بهعنوان دلایل سقوط شاه برمیشمارد.
او همچنین به این نکته اشاره میکند که مدرنیزه شدن سریع یک جامعه سنتی بدون فراهم کردن زیرساختهای سیاسی لازم، به انفجار انقلابی منجر شد[۸].
وی خاطرنشان میکند که رژیم شاه، قوانین اساسی (مربوط به مدرنیزه شدن جامعه سنتی) را زیر پا گذاشت و سیاستهای آمریکا در طی سالهای دهه 1970، نتوانست راهحلهای مؤثری در این رابطه پیدا کند. وی معتقد است تلاش کارتر برای وادار کردن شاه به رعایت بیشتر حقوق بشر، یک گام درست بود، اما هنگامی صورت گرفت که مشکلات اساسی ایران داشت از کنترل خارج میشد و ساخت اقتدار نیز آغاز به ازهمپاشیدن کرده بود[۹].
پس از مطالعه مطالب کتاب، بهطور کلی، میتوان دریافت که این اثر، مانند کالبدشکافی یک بیمار است که در آن پزشک (برژینسکی) تلاش میکند نشان دهد چگونه تضاد در تشخیصها و تأخیر در جراحی، منجر به مرگ بیمار (رژیم پهلوی) شد.
پانویس
منابع مقاله
پیشگفتار و متن کتاب.