اخلاق نظامی از دیدگاه نهجالبلاغه
اخلاق نظامی از دیدگاه نهجالبلاغه، اثر محمد دشتی (۱۳۳۰-۱۳۸۰ش)، مترجم و پژوهشگر نهجالبلاغه است. این کتاب که جلد دوم از «پژوهشهای موضوعی در نهجالبلاغه» است، به تحلیل و تبیین آموزههای اخلاقی و مبانی نظامیگری اسلامی از دیدگاه نهجالبلاغه و سخنان امیرالمؤمنین علی(ع) میپردازد و رسالت ارتش را دفاع از ارزشهای الهی و انسانی تعریف میکند.
| اخلاق نظامی از دیدگاه نهج البلاغه | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | دشتی، محمد (نويسنده) |
| ناشر | مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اميرالمومنين (علیه السلام) |
| مکان نشر | ایران - قم |
| سال نشر | 1388ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | 978-964-6422-41-4 |
| موضوع | علیبنابیطالب(ع)، امام اول ۲۳ قبل از هجرت -۴۰ ق. نهجالبلاغه -- اخلاق نظامی,علیبنابیطالب(ع)، امام اول ۲۳ قبل از هجرت -۴۰ ق. نهجالبلاغه - نقد و تفسیر,فرماندهی (اسلام),اخلاق اسلامی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | BP ۳۸/۰۹/الف۳،د۵ |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
کتاب شامل یک سرآغاز و پنج فصل اصلی است که به ترتیب مباحث پیرامون اخلاق نظامی، اخلاق فرماندهی در شرایط صلح، اخلاق فرماندهی در آستانه جنگ، روشهای برخورد با دشمن، و اخلاق فرماندهی در جنگ را در بر میگیرد.
گزارش محتوا
در سرآغاز کتاب، به تعریف مفاهیم بنیادی نظیر انسان، جامعه انسانی و واژه نظامی از دیدگاه الهی پرداخته شده است تا بدینوسیله بنیان اخلاق نظامی روشن گردد[۱].
فصل اول: فصل اول به مباحث بنیادین اخلاق نظامی اختصاص دارد. در این فصل، مفهوم «هدفداری نظامی» که بر دو رکن تفکر توحیدی و ارزشهای الهی مبتنی است، بررسی میگردد، و همچنین اصل قدرت دفاعی بهعنوان یک ضرورت فطری مطرح میشود.
اخلاق نظامی در دو بخش اخلاق عمومی و اخلاق اختصاصی نظامیان تقسیمبندی شده است؛ اخلاق عمومی شامل مواردی همچون خودسازی فردی، تنظیم اعتقادات دینی، و تعادل بین عبادت و استراحت است و اخلاق اجتماعی نیز روابط نظامیان با دوستان، خانواده، همسایگان، دولت و جامعه را تنظیم میکند. بخش مهم دیگر این فصل به بحث پیرامون ضرورت اخلاق عمومی و اختصاصی و مشکلات اجرایی اخلاق (عمومی و اختصاصی) نظامیان میپردازد. نهایتاً، این فصل به «حل تضادها» در اجرای اخلاق نظامی، مانند تضاد بین غضب و محبت یا قساوت و عفو، اشاره دارد و نمونههای تاریخی از تحمل و بردباری امام علی(ع) و همچنین موضوع عزل و نکوهش فرماندهان نالایق را مطرح میسازد[۲].
فصل دوم: فصل دوم بر اخلاق فرماندهان در دوران صلح متمرکز است و شامل دو بخش اصلی «بازسازی اخلاقی» و «مسئولیتهای فرماندهی» است. بخش بازسازی اخلاقی بر ضرورت خودسازی معنوی و خداگرایی فرماندهان تأکید دارد، زیرا فرمانده باید در تمام مراحل زندگی، حتی در صلح، دارای آمادگی روحی و تفکر توحیدی باشد. در ادامه، دوازده راه دستیابی به خودسازی و خداگرایی و تقویت روحیه معنوی مانند توجه به قدرت بیپایان الهی و پرهیز از غرور زدگی در فرماندهی، ذکر شده است. بخش دوم این فصل شامل شانزده مسئولیت فرماندهان نسبت به مردم و نظامیان است. این مسئولیتها گستره وسیعی از امور را در بر میگیرد، از جمله آگاهی از اوضاع سیاسی کشور و تحرکات دشمن، دادن هشدارهای لازم به ملت، حفظ آمادگی و روحیه رزمی ملت، آموزش فرهنگ جهاد و شهادت، تداوم آموزش نظامی، الگوسازی برای و ارائه سمبلهای مقاومت، دشمنشناسی، تقویت نیروهای اطلاعاتی در کشور و تحلیل سیاسی و تحلیل درست تاریخی حوادث آینده کشور و همچنین انتخاب فرماندهان لایق[۳].
فصل سوم: این فصل به مسئولیتهای رهبری و فرماندهی در آستانه جنگ میپردازد و در دو بخش کلی «برخوردهای اخلاقی با مردم» و «برخوردهای اخلاقی با نظامیان» تنظیم شده است. در تعامل با مردم، در هشت مورد وظایفی چون آگاهسازی مردم نسبت به اخبار کشور، بسیج عمومی نیروها با استفاده از آگاهی مردم و اعلام مواضع قاطعانه نسبت به جنگ و همچنین تعیین مدیران لایق برای اداره جامعه، مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین، دشمنشناسی (شامل شناساندن سیمای ناکثین، قاسطین و مارقین) و تداوم آموزش نظامی و اخلاقی نیز از وظایف برشمرده است. در برخورد با نظامیان، در شش مورد موضوعاتی مانند انتخاب و عزل فرماندهان لایق، نظارت دقیق بر اعمال آنان و تبیین علل فرار و عوامل بازدارنده (مانند عوامل فکری، تبلیغی، سیاسی و ترس از مرگ) مورد بحث است. سایر مباحث شامل حفظ آمادگی رزمی و رسیدگی به مشکلات اقتصادی نظامیان میشود[۴].
فصل چهارم: فصل چهارم به هشت روش اخلاقی در برخورد با دشمن در آستانه جنگ میپردازد. این روشها شامل تلاش برای هدایت دشمن، ارائه پند و اندرز و دعوت به صلح و پاسخهای قاطع به ادعاهای واهی دشمن برای جلوگیری از تزلزل روحی جامعه است. همچنین، افشای روشهای فریب عمومی و نمایاندن سیمای واقعی و باطل دشمن (مانند معاویه، طلحه و زبیر) از دیگر مباحث مهم این فصل است. در این راستا، امام موضعگیریهای قاطعانه خود را اعلام کرده و دستورات لازم برای فرستادن طلایهداران (نیروهای پیشتاز) به خط مقدم و حفظ آمادگی رزمی نیروها را صادر میکند[۵].
فصل پنجم: فصل پنجم به طور خاص بر وظایف و اخلاق فرماندهی در هنگام درگیری نظامی تمرکز دارد. در ابتدا، سازماندهی نیروها بر اساس قدرت، کار آیی، نوع جنگ و حمله دشمن و حفظ آمادگی رزمی و روانی مطرح شده است. سپس، تلاش برای کسب موقعیت برتر در میدان نبرد، از طریق انتخاب مناطق استراتژیک و استفاده از تمام امکانات، تأکید میشود. بخش بعدی به آموزش ارزشهای اخلاقی در جنگ میپردازد که شامل احترام به حقوق انسانی، رعایت حقوق زنان و کودکان و حیوانات در جنگ و پرهیز از آزارگری و تجاوز است. در نهایت، آموزشهای مداوم جنگی برای حفظ آمادگی دائمی نیروها (از جمله تاکتیکهای رزم انفرادی، نظری و اخلاقی، ویژگی و اوصاف پرچمداران جنگ، رهآورد شوم فرار از جنگ، دستورات اخلاقی در جنگ و عوامل پیروزی در جنگ) و همچنین لزوم پرهیز از آغاز تجاوز موردتأکید قرار میگیرد[۶].
فصل ششم: فصل ششم عمدتاً به مواضع امام پیشوپس از آغاز جنگ میپردازد. مباحثی همچون شروعنکردن عملیات، نصیحت و مناظره با دشمن و اتمام حجت که در آستانه جنگ صورت میگیرد، همچنین در بخش اول این فصل مواضع حضرت امام علی(ع) در سه جنگ داخلی، جمل، صفین و نهروان، بررسی میشود. بخش دوم این فصل بعد از عدم تاثیر مواضع قبل از جنگ به مواضع امام پس از آغاز جنگ اختصاص دارد که شامل اعلام مواضع قاطعانه نظامی، دعا و تضرع به درگاه خدا، فرمان حمله سراسری، استفاده از تمامی تاکتیکهای نظامی، تداوم حملات تا پیروزی و نابودکردن دشمن متجاوز است[۷].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.