وائلی، احمد
احمد وائلی (۱۳۴۲-۱۴۲۴ق)، معروف به «عمید المنبر الحسینی»، از خطبای مشهور، شاعران توانا و نویسندگان پرکار شیعه عراقی در قرن چهاردهم و پانزدهم هجری بود. او با تحصیلات گسترده حوزوی و دانشگاهی، مکتبی نو در خطابه حسینی بنیان نهاد که آمیزهای از تحقیق علمی، بیان ادبی و توجه به مسائل روز بود. از مهمترین اساتید او میتوان به سید محمد تقی حکیم و شیخ محمد رضا مظفر اشاره کرد و از شاخصترین آثارش کتاب «هویة التشیع» است.
| احمد وائلی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | احمد بن حسون بن سعید بن محمود الوائلی اللیثی |
| لقب | عمید المنبر الحسینی |
| نسب | بنی لَیْث |
| نام پدر | شیخ حسون بن سعید بن محمود لیثی |
| ولادت | ۱۷ ربیعالاول ۱۳۴۲ قمری |
| محل تولد | نجف اشرف، عراق، عراق |
| محل زندگی | نجف، بغداد، دمشق |
| رحلت | ۱۴ جمادى الاول ۱۴۲۴ قمری |
| مدفن | حیاط حرم کمیل بن زیاد، منطقه حنانه، نجف اشرف |
| دین | اسلام |
| مذهب | تشیع |
| پیشه | خطیب، شاعر، نویسنده، استاد دانشگاه |
| منصب | ریاست جمعیت منتدى النشر فی النجف |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | دکترای علوم اسلامی |
| دانشگاه | دانشگاه قاهره |
| علایق پژوهشی | تفسیر علمی قرآن، فقه، تاریخ تشیع، خطابه و منبر حسینی |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
ولادت
شیخ احمد وائلی با نام کامل احمد بن حسون بن سعید بن محمود الوائلی اللیثی در روز جمعه ۱۷ ربیعالاول سال ۱۳۴۲ هجری قمری در شهر نجف اشرف در عراق به دنیا آمد. [۱]او از خانوادهای اهل علم و خطابه بود. پدرش، شیخ حسون بن سعید بن محمود لیثی، خود از خطبای برجسته نجف به شمار میرفت و نخستین درسهای شعر، ادبیات و فن سخنوری را احمد در محضر او فراگرفت.[۲] این تربیت خانوادگی، سنگ بنای شخصیت آینده او به عنوان یک خطیب و ادیب شد.
تحصیلات و اساتید
پس از فراگیری ادبیات، برای آموختن سطوح به «منتدی النشر» رفت و نزد اساتیدی چون: سید محمدتقی حکیم، شیخ محمدحسین مظفر، شیخ محمدتقی ایروانی، شیخ هادی قرشی، شیخ علی سماکه، شیخ علی ثامر و شیخ حسین زایردهام سطوح عالیه را آموخت و در حکمت و فلسفه پیش شیخ علی کاشفالغطاء و در فن منبر و خطابه هم کنار سید باقر سلیمون تلمذ کرد. سپس به «کلیةالفقه» رفت و پس از فراغت از تحصیل در آن، به بغداد رفت و در سال 1389ق از دانشگاه بغداد، فوق لیسانس دریافت کرد. او سپس به قاهره رفت و از دانشگاه قاهره در سال 1392ق به اخذ دکترا نائل آمد. سپس به عراق بازگشت و تبلیغ دینی خود را از طریق وعظ و خطابه آغاز کرد.[۳] او در این زمان یکی از خطبای مشهور عراق بود و نامش در میادین شعر و ادب و مواقف نظم و انشاء و خطابه در جهان عرب، طنینانداز بود و علاوه بر آن، مجالس متعدد در مباحث عقاید و تاریخ و حدیث و فقه و تفسیر داشت و اشعارش در مجلات عربی به چاپ میرسید[۴].
تخصص
وائلی در خطبه خواندن نوآوری و شیوه خاصی داشت و به روش معمولی منبر نمیرفت و چنان تحول چشمگیری در این زمینه ایجاد نمود که شیوه او، الگوی خطیبان بعد قرار گرفت. وائلی یک دوره سیاسی پر از حوادث و مخصوصاًً در دو دهه 40 و 50 از تاریخ معاصر را پشت سر گذاشته و در آن دوره موضعگیریهایی را از آن خود ثبت نمود و نقش برجستهای در جنبش اصلاح سیاسی و فکری عراق به یادگاری گذاشت. شعر نزد وائلی جنبه تفریح و ذوق و دوست داشتن نداشت بلکه او برای شعر رسالت بزرگی در پیامرسانی و ارشاد قائل بود و معتقد بود شاعر متعهد باید پیامرسان و راهنما باشد؛ همانطور که منبر دارای رسالت است شعر نیز دارای نقش و رسالت است. وی بهوسیله شعر بر بسیاری از جریانات و امور سیاسی و اجتماعی تأثیر گذاشت؛ بنابراین قصائد زیادی در امور سیاسی دارد. او موفق شد بهوسیله شعر با خواستههای مردم همراهی کند و با حکومتهای پیدرپی عراق مقابله نماید.
قصیده «خوابهای کاذب» در مورد سوسیالیستها و شعارهای آنان، قصیده «با رودخانه تایمز» درباره اشغال عراق توسط بریتانیا، قصیده «بغداد» درباره اوضاع نابسامان عراق در سایه حکومت بعثیها و همچنین قصاید دیگری درباره فلسطین و دیگر مشکلات عربها و مسلمانان از مهمترین اشعار سیاسی اوست.
ایشان بعدازاینکه وضع سیاسی عراق در سال 1978 برایش خطرآفرین شد، از عراق هجرت نمود و در دمشق مستقر شد و بعد از ورود نیرویهای متحد به عراق و سقوط حکومت صدام در سال 2002 به عراق باز گشت[۵].
وفات
دکتر شیخ احمد وائلی سرانجام در روز ۱۴ جمادى الاول سال ۱۴۲۴ هجری قمری (مصادف با دوم مردادماه ۱۳۸۲ شمسی) در شهر کاظمین درگذشت.[۶] پیکر او با تشییعی بسیار پرشکوه و با حضور انبوه مردم در شهرهای کاظمین، کربلا و نجف حمل شد و در نهایت در حیاط حرم کمیل بن زیاد، در منطقه حنانه نجف اشرف، به خاک سپرده شد.
آثار
- نحو تفسير علمي للقرآن؛
- من فقه الجنس في قنواته المذهبیة
- دیوان شعر؛
- أحكام السجون في الشريعة و القانون؛
- استغلال الأجير و موقف الإسلام منه؛
- هوية التشيع؛
- الأوليات في حياة الإمام علي(ع)؛
- حماية الحيوان في الشريعة الإسلامية؛
- الخليفة الحضارية لموقع النجف قبل الإسلام؛
- منجتع الغيث في الصحابة من بني ليث[۷].
پانویس
منابع مقاله
- مختاری، قاسم. تاریخ و تحلیل اشعار شاعران برجسته ی شیعه. جلد ۱، اراک، دانشگاه اراک، 1384.
- ازراقی، احمد، دور العلماء الشیعة بالعراق في العلوم الإسلامیة، ایران-قم، دار النشر الإمام علي بن أبي طالب (عليه السلام)، 2018 میلادی.
- جعفری نسب، حسن، «زندگینامه و اشعار سیاسی دکتر احمد وائلی»، پایاننامه کارشناسی ارشد، تاریخ دفاع 1387، دانشگاه اصفهان، ارائه شده در پایگاه اطلاعرسانی حوزه به تاریخ ششم بهمن 1395
- انصاری، ناصرالدین، «در سوگ خطیب شهیر عراقی شیخ احمد وائلی»، پایگاه مجلات تخصصی نور: درسهایی از مکتب اسلام، شهریور 1382، سال 43، شماره 6، صفحه 66.
- پایگاه الشیعه