ابن احمد، ابراهیم بن محمد

ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن احمد بن ابی‌عون بن هلال بن ابی‌النجم (متوفای ۳۲۲ق)، معروف به ابن ابی‌عون، ادیب، نویسنده و کاتب برجسته اوایل قرن چهارم هجری بود. او از خاندانی اهل ادب و شعر برخاست و با تألیف آثاری چون «التشبیهات» و «الأجوبة المسکتة» در ادب عربی جایگاه ویژه‌ای یافت. ابن ابی‌عون به دلیل پیروی از شلمغانی (ابن ابی العزاقر) که ادعای ربوبیت می‌کرد، در زمان خلافت راضی بالله عباسی به اعدام محکوم شد و همراه با او به دار آویخته و سپس سوزانده شد.

ابن ابی عون (ابراهیم بن محمد)
نام کامل	ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن احمد بن ابی عون بن هلال بن ابی النجم
نام‌های دیگر	ابن ابی عون
نام پدر	محمد بن احمد بن ابی عون
ولادت	نامشخص
محل تولد	انبار (عراق)
محل زندگی	بغداد
رحلت	اعدام (صلب و سوزانده شد) ذی‌القعده ۳۲۲ق (۹۳۴م)
دین	اسلام (متهم به الحاد)
پیشه	ادیب، نویسنده، کاتب
منصب	کاتب بغدادی
اطلاعات علمی
درجه علمی	از ادیبان و نویسندگان برجسته سده چهارم
علایق پژوهشی	ادب، تشبیهات، جوابات مسکته، جغرافیای شهرها
برخی آثار	التشبیهات الأجوبة المسكتة النواحی و البلدان لب الأداب في رد جواب ذوي الألباب الدواوین الرسائل بیت مال السرور

نام و نسب

نام کامل او ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن احمد بن ابی‌عون بن هلال بن ابی‌النجم است. خاندان او از اهالی انبار (شهری بر کرانه فرات در نزدیکی بغداد) و از موالی بنی سلیم بودند. پدرش احمد بن ابی‌عون و عموهایش صالح و ماجد نیز از شاعران و نویسندگان بودند.

فعالیت‌ها

کاتبی و نویسندگی

ابن ابی‌عون به عنوان کاتب (دبیر) در بغداد فعالیت می‌کرد و به «الکاتب البغدادی» شهرت یافت. او با وزیرانی چون حامد بن عباس و ابن فرات ارتباط داشت.

ارتباط با شلمغانی

ابن ابی‌عون از پیروان و معتمدان ابوجعفر محمد بن علی شلمغانی (معروف به ابن ابی العزاقر) بود که ادعای ربوبیت می‌کرد. او از کسانی بود که در مورد شلمغانی غلوّ می‌کرد و او را «اله خود» می‌دانست.

شلمغانی ادعا می‌کرد که خداوند در او حلول کرده است و کتابی به نام «الحاسة السادسة» برای پیروانش نوشته بود که در آن اباحه‌گری و ترک عبادات را تجویز می‌کرد. ابن ابی عون به همراه حسین بن قاسم بن عبیدالله بن سلیمان بن وهب (وزیر سابق مقتدر) و دیگران، از جمله چهره‌های سرشناس این فرقه بودند.

دستگیری و اعدام

هنگامی که شلمغانی در سال ۳۲۲ق دستگیر شد، ابن ابی عون نیز همراه او بازداشت گردید. خلیفه راضی بالله از او خواست تا از شلمغانی تبری جوید و به او توهین کند، اما ابن ابی‌عون نپذیرفت و به جای آن، ریش و سر شلمغانی را بوسید و گفت: «الهی و سیدی و رازقی» (خدای من، آقای من و روزی‌دهنده من).

او در اعترافات خود، نامه‌های ارسالی به شلمغانی را تأیید کرد و به پیروی از او اقرار نمود. پس از آنکه فقها فتوا به اباحه خون او دادند، ابن ابی‌عون به همراه شلمغانی در ذی‌القعده سال ۳۲۲ هجری قمری به دار آویخته شد و سپس جسدشان سوزانده گردید.

آثار

ابن ابی‌عون آثار ارزشمندی در ادب عربی تألیف کرده است که مهم‌ترین آنها عبارتند از:

• التشبیهات – معروف‌ترین اثر او که شامل تشبیهات شعری در ۹۲ باب است و چندین بار به چاپ رسیده است.
• الأجوبة المسکتة – مجموعه پاسخ‌های قانع‌کننده در مباحثات ادبی.
• النواحی و البلدان (یا النواحی فی اخبار البلدان) – در جغرافیا و اخبار شهرها.
• لب الآداب في رد جواب ذوي الألباب
• الدواوین
• الرسائل
• بیت مال السرور

منابع مقاله

• یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الأدباء، ج1، بیروت: دار الغرب الإسلامي، ۱۹۹۳م.
• حکیمیان، ابوالفتح، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج2، تهران، مرکز دایرة‎المعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، 1388.
• ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل في التاريخ، ج8، بیروت: دار صادر، ۱۳۸۵ق.
• ترمانینی، عبدالسلام، رویدادهای تاریخ اسلام، ترجمه جمعی از پژوهشگران با اشراف سید علیرضا واسعی، ج2، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۵ش،
• حسن، حسن ابراهیم، تاریخ الإسلام: السیاسی و الدینی و الثقافی و الاجتماعی، ج3، قاهره: مکتبة النهضة المصریة، ۱۹۶۴م

وابسته‌ها

الأجوبة المسكتة