پرش به محتوا

همایون‌نامه (تاریخ منظوم): تفاوت میان نسخه‌ها

لینک درون متنی
(لینک درون متنی)
(لینک درون متنی)
خط ۲۶: خط ۲۶:
}}  
}}  
'''همایون‎نامه (تاریخ منظوم)، نیمه نخست '''، اثر سراینده قرن هفتم، [[حکیم زجاجی]]، منظومه مفصلی در بحر متقارب است‎ که‎ ظاهراً‎ حدود شصت هزار بیت دارد و مطالب آن با گزارش ولادت پیامبر اکرم(ص) و رویدادهای صدر اسلام آغاز می‎شود و با نبرد ارسلان بن‎ طغرل‎ سلجوقی با برادرش محمد، پایان می‎پذیرد<ref>ر.ک: آیدنلو، سجاد، 1393، ص2</ref>.
'''همایون‎نامه (تاریخ منظوم)، نیمه نخست '''، اثر سراینده قرن هفتم، [[حکیم زجاجی]]، منظومه مفصلی در بحر متقارب است‎ که‎ ظاهراً‎ حدود شصت هزار بیت دارد و مطالب آن با گزارش ولادت پیامبر اکرم(ص) و رویدادهای صدر اسلام آغاز می‎شود و با نبرد ارسلان بن‎ طغرل‎ سلجوقی با برادرش محمد، پایان می‎پذیرد<ref>ر.ک: آیدنلو، سجاد، 1393، ص2</ref>.
این اثر توسط علی پیرنیا مورد تصحیح قرار گرفته است.
 
این اثر توسط [[پيرنيا، علي|علی پیرنیا]] مورد تصحیح قرار گرفته است.


==زمان نگارش==
==زمان نگارش==
خط ۴۶: خط ۴۷:
این اثر به‎لحاظ موضوعی از منظومه‎های دینی و تاریخیِ پیرو شاهنامه‎ است‎ و در‎ متنِ ابیاتِ آن اشاره آشکاری به نام خودش وجود ندارد؛ لیکن در سرعنوان (سرنویسِ) یکی‎ از‎ بخش‎های نیمه نخستِ آن در نسخه متن، «همایون‎نامه» نامیده شده است‎<ref>ر.ک: آیدنلو، سجاد، 1393، ص2</ref>. شاید «همایون‎نامه» نامیده شدن این منظومه به احترام و مبارکی سرگذشت حضرت محمد(ص) و رویدادهای آغاز اسلام است و چون منظومه با داستان تولد ایشان آغاز می‎شود و آراسته به نام رسول اکرم(ص) است، با واژه «همایون» نام‎گذاری شده است<ref>ر.ک: همان، 1392، ص57</ref>.
این اثر به‎لحاظ موضوعی از منظومه‎های دینی و تاریخیِ پیرو شاهنامه‎ است‎ و در‎ متنِ ابیاتِ آن اشاره آشکاری به نام خودش وجود ندارد؛ لیکن در سرعنوان (سرنویسِ) یکی‎ از‎ بخش‎های نیمه نخستِ آن در نسخه متن، «همایون‎نامه» نامیده شده است‎<ref>ر.ک: آیدنلو، سجاد، 1393، ص2</ref>. شاید «همایون‎نامه» نامیده شدن این منظومه به احترام و مبارکی سرگذشت حضرت محمد(ص) و رویدادهای آغاز اسلام است و چون منظومه با داستان تولد ایشان آغاز می‎شود و آراسته به نام رسول اکرم(ص) است، با واژه «همایون» نام‎گذاری شده است<ref>ر.ک: همان، 1392، ص57</ref>.


به‎لحاظ سبک ادبی، پیرنیا‎ شیوه شاعری [[حکیم زجاجی|زجاجی]] را ادامه سبکی می‎داند که شاعران نامور آذربایجان در نیمه دوم قرن ششم بدان شعر می‎سرودند؛ شاعرانی چون ابوالعلای گنجوی، قوامی گنجوی، فلکی شروانی، خاقانی‎ شروانی‎ و نظامی گنجوی. از منظر موضوع و قالب نیز پیرو فردوسی بوده و چندان به کار حکیم توس نزدیک شده و با شعر او خو گرفته که گاه مصرع یا بیتی از شاهنامه‎ را‎ عیناً و یا با پس‎وپیش کردن برخی واژه‎ها از آن خود کرده است؛ به‎عنوان‎مثال در بیت زیر آثار‎ تأثیر‎ شاهنامه در آن مشهود است‎:
به‎لحاظ سبک ادبی، [[پيرنيا، علي|پیرنیا‎]] شیوه شاعری [[حکیم زجاجی|زجاجی]] را ادامه سبکی می‎داند که شاعران نامور آذربایجان در نیمه دوم قرن ششم بدان شعر می‎سرودند؛ شاعرانی چون ابوالعلای گنجوی، قوامی گنجوی، فلکی شروانی، خاقانی‎ شروانی‎ و نظامی گنجوی. از منظر موضوع و قالب نیز پیرو فردوسی بوده و چندان به کار حکیم توس نزدیک شده و با شعر او خو گرفته که گاه مصرع یا بیتی از شاهنامه‎ را‎ عیناً و یا با پس‎وپیش کردن برخی واژه‎ها از آن خود کرده است؛ به‎عنوان‎مثال در بیت زیر آثار‎ تأثیر‎ شاهنامه در آن مشهود است‎:


[[حکیم زجاجی|زجاجی]] می‎گوید:
[[حکیم زجاجی|زجاجی]] می‎گوید:
خط ۶۸: خط ۶۹:
فهرست محتویات در ابتدا و فهارس فنی در انتهای کتاب آمده است.
فهرست محتویات در ابتدا و فهارس فنی در انتهای کتاب آمده است.


این اثر از دو نیمه تشکیل‎شده است. مصحح کتاب، علی پیرنیا‎ نسخه‎ای از‎ نیمه‎ دوم منظومه در کتابخانه دانشگاه پیشاور‎ می‎یابد و اقدام به تصحیح آن می‎کند و ازآنجاکه کوشش‎های‎ وی‎ برای یافتن نیمه نخست منظومه به ‎جایی نمی‎رسد، به‎ چاپ‎ نیمه دوم اکتفا می‎کند‎. حاصل‎ آنکه فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سال ١٣٨٣خورشیدی، نیمه دوم را در‎ دو‎ مجلد به چاپ می‎رساند‎.
این اثر از دو نیمه تشکیل‎شده است. مصحح کتاب، [[پيرنيا، علي|علی پیرنیا‎]] نسخه‎ای از‎ نیمه‎ دوم منظومه در کتابخانه دانشگاه پیشاور‎ می‎یابد و اقدام به تصحیح آن می‎کند و ازآنجاکه کوشش‎های‎ وی‎ برای یافتن نیمه نخست منظومه به ‎جایی نمی‎رسد، به‎ چاپ‎ نیمه دوم اکتفا می‎کند‎. حاصل‎ آنکه فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سال ١٣٨٣خورشیدی، نیمه دوم را در‎ دو‎ مجلد به چاپ می‎رساند‎.
هنگامی ‎که‎ کارهای مربوط به‎ حروف‎نگاری‎ و نمونه‎خوانی نیمه دوم‎ منظومه‎ رو به پایان بوده، پیرنیا نشانه‎هایی از نیمه نخست منظومه را در ایروان‎ ارمنستان‎، کتابخانه ماتناداران، ردیابی می‎کند. برای‎ دستیابی‎ به نسخه‎ و ارائه‎ استنتاخی‎ دقیق از آن به‎ناچار دو بار به ارمنستان سفر می‎کند و چندی در ایروان ماندگار می‎شود و سرانجام پس از سال‎ها‎ تلاش‎ جهت‎ تصحیح‎ این‎ بخش، در نهایت‎ در‎ سال ١٣٩٠، نیمه نخست تاریخ منظوم زجاجی (همایون‎نامه) به اهتمام انتشارات میراث مکتوب و همانند نیمه دوم‎ در‎ دو‎ مجلد انتشار می‎یابد؛ بنابراین یک دوره‎ چهار جلدی‎ از‎ کل‎ منظومه‎ در اختیار پژوهشگران قرار می‎گیرد<ref>ر.ک: همان، ص40 و 41</ref>.
 
هنگامی ‎که‎ کارهای مربوط به‎ حروف‎نگاری‎ و نمونه‎خوانی نیمه دوم‎ منظومه‎ رو به پایان بوده، [[پيرنيا، علي|پیرنیا]] نشانه‎هایی از نیمه نخست منظومه را در ایروان‎ ارمنستان‎، کتابخانه ماتناداران، ردیابی می‎کند. برای‎ دستیابی‎ به نسخه‎ و ارائه‎ استنتاخی‎ دقیق از آن به‎ناچار دو بار به ارمنستان سفر می‎کند و چندی در ایروان ماندگار می‎شود و سرانجام پس از سال‎ها‎ تلاش‎ جهت‎ تصحیح‎ این‎ بخش، در نهایت‎ در‎ سال ١٣٩٠، نیمه نخست تاریخ منظوم زجاجی (همایون‎نامه) به اهتمام انتشارات میراث مکتوب و همانند نیمه دوم‎ در‎ دو‎ مجلد انتشار می‎یابد؛ بنابراین یک دوره‎ چهار جلدی‎ از‎ کل‎ منظومه‎ در اختیار پژوهشگران قرار می‎گیرد<ref>ر.ک: همان، ص40 و 41</ref>.


مصحح در ابتدای کتاب چند تصویر از نسخ خطی مورد استفاده خویش را به معرض نمایش درآورده است<ref>یادداشت، صفحه سی‎وپنج - سی‎ونه</ref>.
مصحح در ابتدای کتاب چند تصویر از نسخ خطی مورد استفاده خویش را به معرض نمایش درآورده است<ref>یادداشت، صفحه سی‎وپنج - سی‎ونه</ref>.
۴۲۵٬۲۲۵

ویرایش