تلخيص السفسطة

    از ویکی‌نور
    (تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
    تلخيص السفسطة
    تلخيص السفسطة
    پدیدآورانابن رشد، محمد بن احمد (نویسنده)

    ارسطو (نویسنده)

    سالم، محمد سليم (محقق)
    عنوان‌های دیگرالسفسطه. تلخيص
    ناشردار الکتب و الوثائق القومية، الإدارة المرکزية للمراکز العلمية، مرکز تحقيق التراث
    مکان نشرمصر - قاهره
    چاپ1
    موضوعسفسطه منطق - متون قديمی تا قرن 14
    تعداد جلد1
    کد کنگره
    ‏BBR‎‏ ‎‏644‎‏ ‎‏1352
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    تلخيص السفسطة اثر ابن رشد (520-595ق)، تلخیصی است از کتاب «سوفسطیقا» که ششمین بخش از مجموعه آثار ارسطو در علم منطق که «ارگانون» نام دارد، می‌باشد. این بخش‌ها به ترتیب عبارتند از: قاطيغورياس (مقولات دهگانه)؛ بارى ارمينياس (قضايا)؛ آنالوطيقاى اول (قياس)؛ آنالوطيقاى دوم (برهان)؛ طوبيقا (جدل)؛ سوفسطيقا (سفسطه و مغالطه)؛ ريطوريقا (خطابه)؛ بوطيقا (شعر) و ايساغوجى...[۱].

    شرح‎های ابن رشد بر آثار ارسطو به سه دسته تقسیم می‌شود: شرح‎های مفصل و بزرگ که «تفسیر» یا «شرح» نامیده می‌شوند، خلاصه‌های نوشته‌های ارسطو که «جامع» و در جمع «جوامع» نام دارند و شرح‎های متوسط موسوم به «تلخیص» که اثر حاضر نیز از جمله آنها است. شیوه کار ابن رشد در شرح‎های متوسط یا «تلخیص‎ها»، معمولاً بدین‌صورت است که وی ابتدا کلمات اول متن ارسطو را نقل و سپس بقیه مطالب را به زبان خودش شرح می‌دهد و توضیحات و نظریات شخصی و مطالبی از منابع فیلسوفان اسلامی نیز بر آنها می‌افزاید، به‌گونه‌ای که اثر به‌صورت نوشته مستقلی آشکار می‌شود که گفته‌های ارسطو و ابن رشد به هم آمیخته شده و نمی‌توان آنها را از یکدیگر تشخیص داد[۲].

    تحقیق کتاب توسط محمد سلیم سالم صورت گرفته است. در مقدمه‌ای که وی به ابتدای کتاب افزوده، به این نکته اشاره شده است که این کتاب، ترجمه «التبكيتات السوفسطائية» بوده و ناشران کتب ارسطو، آن را به سی‌وچهار فصل، تقسیم کرده‌اند و فارابی مباحث مربوط به این کتاب را در کتاب «الأمكنة المغلطة» خود، به سه قسم (اول: «صدر الکتاب»؛ دوم «في إحصاء الأمكنة المغلطة من الألفاظ» و سوم «في إحصاء الأمكنة المغلطة من المعاني») تقسیم نموده ابن‌ سینا کتاب خود در سفسطه را (که جزئی از کتاب «الشفاء» است) به دو مقاله تقسیم کرده است که مقاله اولی، دارای چهار فصل بوده و دومی، در شش فصل، تنظیم شده است؛ اما ابن رشد در کتاب حاضر، برای آن عناوین یا فصولی قرار نداده و یا آن را به مقالات، تقسیم نکرده است، اما نساخ، خود عناوینی مانند «القول في المغالطات من المعاني»، «القول في النقض» و...، بدان افزوده‌اند[۳].

    این کتاب را یحیی بن عدی و عیسی بن اسحق بن زرعه از نقل سریانی اثناسیوس (اثانس) به عربی برگرداندند و ترجمه قدیمی‌تری نیز از آن موجود است که به ابن ناعمه نسبت داده شده است. ابن ندیم، ابن ناعمه را در شمار مترجمان این کتاب آورده و گفته است که ابراهیم بن بکوش، آنچه را که او ترجمه کرده بود، دوباره ترجمه و اصلاح کرد، ولی حسن بن سوار که نسخه موجود ترجمه عربی از روی خط او کتاب شده، شنیده است که ابراهیم بکوش، خود این کتاب را از سریانی به عربی ترجمه کرد و برای اصلاح آن، از یوحنا القس یونانی، معروف به ابن فتیله، یاری گرفت. به گفته ابن ندیم، مأخذ ترجمه یحیی بن عدی، نقل سریانی تئوفیلوس (تیوفیلی) بوده است، لیکن در نسخه عربی موجود، صریحان آمده است که وی ترجمه سریانی اثنایسوس (اثانس) را به عربی نقل کرد. ابن ندیم گوید که کندی بر سوفسطیقا تفسیر نوشت و «رسالة في الإحتراس من خدع السوفسطائيين» را در شمار آثار او می‌آورد. به گفته ابوالخیر حسن بن سوار در پایان نسخه ترجمه این کتاب، یحیی بن عدی بعد از ترجمه، تفسیری بر آن نوشت که پس از مرگش، در کتاب‌هایش نبود. ابن ندیم، ابوبشر متی را نیز مترجم این کتاب می‌داند و حسن بن سوار نیز این سخن را شنیده، ولی نسخه آن را ندیده است، هرچند که در حواشی او بر این کتاب، عبراتی از «نقل متی» دیده می‌شود[۴].

    فهرست مطالب در انتهای کتاب آمده است. در پاورقی‌ها، علاوه بر ذکر منابع و اشاره به اختلاف نسخ، به توضیح برخی از مطالب متن پرداخته شده است.[۵].

    پانویس

    1. ر.ک: دابراه ال، بلک، ص216
    2. ر.ک: خراسانی، شرف‌الدین، ج3، ص560- 561
    3. مقدمه، صفحه واو
    4. مجتبایی، سید فتح‌الله، ص34
    5. ر.ک: پاورقی، ص80

    منابع مقاله

    1. مقدمه و متن کتاب.
    2. دبراه ال. بلک، «زیبایی‌شناسی در فلسفه اسلامی»، ترجمه هادی ربیعی و شهرام جمشیدی، پایگاه مجلات تخصصی نور، مجله: نقد و نظر، شماره 43 و 44، پاییز و زمستان 1385، (16 صفحه- از 204 تا 219).
    3. خراسانی، شرف‌الدین، دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1374.
    4. مجتبایی، سید فتح‌الله، «آشنایی مسلمانان با منطق ارسطویی»، پایگاه مجلات تخصصی نور، مجله: مقالات و بررسی‌ها، زمستان 1366 و بهار 1367، شماره 43 و 44، (22 صفحه- از 19 تا 40).

    وابسته‌ها