التعليقات و النوادر

التعليقات و النوادر، تألیف نحوی، واژه‌شناس، نسب‌شناس و جغرافی‌دان قرن سوم و چهارم هجری قمری، ابوعلی هارون بن زکریا هَجَری (متوفای؟)، اطلاعات سودمندی را درباره معانی واژگان زبان عربی، اشعار و شاعران، انساب شخصیت‌های جهان اسلام و مشخصات مکان‌های گوناگون ارائه می‌کند. مورخ و جغرافى‌دان فعال و اندیشور سلفی معاصر عربستانی، حمد بن محمّد بن جاسر، مشهور به حمد جاسر (1328-1421ق)، این کتاب را با دقت تصحیح و تحقیق کرده و برای آن مقدمه‌ای روشمند و ارزنده نوشته و نویسنده و آثارش و کتاب حاضر را شناسانده و همچنین پاورقی‌هایی بر آن افزوده و منابعش را مشخص کرده است. دقت‌ها و پژوهش‌های حمد جاسر در احیای اثر حاضر، ستودنی و درس‌آموز است و البته مشکلات کارش و موارد عدم موفقیت خودش را نیز گزارش داده است؛ از جمله اینکه 60 صفحه از قسمت پایانی نسخه خطی هندی را نتوانسته قرائت کند[۱].

التعليقات و النوادر
التعليقات و النوادر
پدیدآورانهجری، ها‌رون‌ بن‌ زکریا‌ (نويسنده) جاسر، حمد (نويسنده)
عنوان‌های دیگردراسة و مختارات
ناشر[بی نا]
مکان نشر[بی جا] - [بی جا]
سال نشر1413ق - 1992م
چاپ1
زبانعربی
تعداد جلد4
کد کنگره
/ه3ت7 3777 PJA
نورلایبمطالعه و دانلود pdf

نقدی بر تعجیل در پژوهش

  • حمد جاسر بعد از اشاره به اینکه حمادی قبلا این اثر را تصحیح کرده و گرفتار اشتباهات فراوانی شده، تعداد 906 اشکال را توضیح داده که بر تحقیق و تصحیح او وارد است[۲] و در پایان افزوده است: من برای آگاهی‌بخشی به خوانندگان، این نقدها را نوشتم تا فریفته القاب دانشگاهی (دکتر و...) نشوند و عجولانه به کتاب‌های آنان اعتماد نکنند[۳].

هدف و روش

  • حمد جاسر، با اشاره به سابقه آشنایی خودش با «التعليقات و النوادر» و اینکه وقتی به این اثر دست یافتم، در آن دانستنی‌های نادری درباره امکنه جزیرة‌العرب یافتم که در جای دیگر نیست...، اضافه کرده است: کتاب ابوعلی هارون بن زکریا هَجَری از منابعی است که ارزش و اهمیت آن ناشناخته مانده است و هرچند تمامی آن، در دسترس نیست، ولی نویسنده در بخش‌های موجود، دانستنی‌های ارزنده‌ای در زمینه ادبیات و واژه‌شناسی، شعر، جغرافیا و شناسایی امکنه و نسب‌شناسی عرضه می‌کند[۴].

ساختار و محتوا

  • محقق کتاب، با تأکید بر اینکه این اثر به سبک «نوادرنویسی» نگارش شده است و هر خواننده‌ای نمی‌تواند به‌راحتی به مقصودش برسد، زیرا نظم و باب‌بندی ندارد، افزوده است: من کوشیدم که فهم آن را به ذهن خوانندگان نزدیک کنم و مطالبش را منظم سازم[۵]. حمد جاسر، این اثر را در 4 جلد به‌ترتیب ذیل سامان داده است:
  1. مقدمه (زندگی، روزگار و فرهنگ دوران هَجَری).
  2. شعر و رجز (425 شاعر و 5415 بیت و 76 راجز و 1665 شطر).
  3. لغت و مواضع (واژگان و اماکن به‌ترتیب الفبایی).
  4. نسب‌شناسی (نسب‌های قبایل به‌ترتیب الفبایی).
  • خاتمه.
  • استدراکات.

نمونه مباحث

  • حرف عین: «عَبقَرَ». .. در لسان العرب آمده که «عَبَوقَرَة» اسم جایی است. هَجری گفت: آن کوهی است که در راه مدینه از «سَیاله» با فاصله 2 میل (دیدرس) قبل از «مَلَل» قرار دارد و در التاج به‌جای 2 میل، 2 روز نوشته شده است، ولی آن، اشتباه است؛ زیرا «ملل» نزدیک «سیاله» است[۶].

پانویس

  1. ر.ک: متن کتاب، ج4، ص1908
  2. ر.ک: مقدمه محقق، ج1، ص237-488
  3. ر.ک: همان، ص488
  4. ر.ک: همان، ص6 و ج2، ص493
  5. ر.ک: همان، ج1، ص6-7
  6. ر.ک: متن کتاب، ج3، ص1185

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.

وابسته‌ها