تیلیه، ماتیو

ماتیو تیلیه (زادهٔ ۱۹۷۵م)، استاد تاریخ قرون وسطای جهان اسلام در دانشگاه سوربن پاریس و عضو واحد پژوهشی «شرق و مدیترانه» (UMR 8167) در مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه (CNRS) است. او از پژوهشگران برجسته در زمینه تاریخ حقوق و نهادهای قضایی در اسلام نخستین به شمار می‌رود و با استفاده از منابع متنوعی چون پاپیروس‌های عربی، متون حقوقی کهن و منابع سریانی، به بازسازی ساختار و تحولات نظام قضایی در سده‌های نخستین اسلامی پرداخته است. تیلیه در سال ۲۰۲۳ موفق به دریافت جایزه کتاب شیخ زاید (شاخه فرهنگ عربی در زبان‌های دیگر) برای کتاب «L'invention du cadi» شد.

ماتیو تیلیه
نام کامل	Mathieu Tillier
ولادت	۱۹۷۵ میلادی
محل تولد	فرانسه
محل زندگی	پاریس
پیشه	استاد تاریخ، پژوهشگر، نویسنده
منصب	عضو واحد پژوهشی «شرق و مدیترانه» (UMR 8167) در مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه (CNRS)
اطلاعات علمی
درجه علمی	استاد تمام
دانشگاه	دانشگاه سوربن (پاریس)
علایق پژوهشی	تاریخ حقوق اسلامی، نهادهای قضایی، تاریخ زندان‌ها، پاپیروس‌شناسی
اساتید	تیری بیانکی (Thierry Bianquis)
برخی آثار	L'invention du cadi (۲۰۱۷) Les cadis d'Iraq et l'État abbasside (۲۰۰۹) Supplier Dieu dans l'Égypte toulounide (۲۰۲۲) Mariages et séparations en Égypte au Moyen Âge (۲۰۲۴) The Book of the Cow (۲۰۲۴)

تحصیلات

ماتیو تیلیه تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه لیون ۲ فرانسه به پایان رساند. او در سال ۱۹۹۹ موفق به کسب مدرک تحصیلات تکمیلی تخصصی (DEA) در رشته تاریخ با درجه بسیار خوب و تقدیر هیئت داوران شد. در همان سال، در آزمون استخدامی استادی (Agrégation) در رشته عربی شرکت کرد و با کسب رتبه دوم، موفق به قبولی شد. او در سال ۲۰۰۴ از پایان‌نامه دکترای خود با عنوان «قاضیان عراق در دوره عباسی: سازماندهی اداری و روابط با قدرت (۱۳۲/۷۵۰-۳۳۴/۹۴۵)» با راهنمایی تیری بیانکی (Thierry Bianquis) دفاع کرد و موفق به دریافت درجه دکتری با درجه عالی و تقدیر یک‌صدایی هیئت داوران شد. این پایان‌نامه بعدها در سال ۲۰۰۹ با عنوان «Les cadis d'Iraq et l'État abbasside» توسط انتشارات مؤسسه فرانسوی خاورشناسی (Ifpo) در دمشق منتشر شد.

تیلیه در سال ۲۰۱۳ موفق به اخذ مدرک استادی (Habilitation à diriger des recherches) در رشته تاریخ از دانشگاه اکسمارسی شد.

فعالیت‌ها

مسئولیت‌های علمی

ماتیو تیلیه پس از اتمام تحصیلات، در سال ۲۰۰۵ به عنوان استادیار در دانشگاه پروانس (اکسمارسی) مشغول به کار شد و تا سال ۲۰۰۸ در این سمت فعالیت کرد. او از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ با دریافت بورسیه ماری کوری (Marie Curie) به عنوان پژوهشگر مهمان در مؤسسه شرقشناسی دانشگاه آکسفورد مشغول به تحقیق بود.

تیلیه از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴ به عنوان پژوهشگر در مؤسسه فرانسوی خاورشناسی (Ifpo) در دمشق و سپس بیروت فعالیت کرد. در سال ۲۰۱۴ به عنوان استاد تمام تاریخ قرون وسطای جهان اسلام در دانشگاه سوربن پاریس (پاریس-سوربن سابق) منصوب شد و هم‌اکنون در این سمت مشغول به تدریس و پژوهش است. او همچنین استاد مدعو در دانشگاه سوربن ابوظبی است.

جوایز

تیلیه در سال ۲۰۲۳ موفق به دریافت جایزه کتاب شیخ زاید (شاخه فرهنگ عربی در زبان‌های دیگر) برای کتاب «L'invention du cadi. La justice des musulmans, des juifs et des chrétiens aux premiers siècles de l'Islam» شد. این جایزه یکی از معتبرترین جوایز ادبی جهان عرب است که توسط اداره فرهنگ و گردشگری ابوظبی حمایت می‌شود و به نویسندگان، پژوهشگران و اندیشمندانی تعلق می‌گیرد که سهم قابل‌توجهی در ادبیات مدرن، علوم اجتماعی و فرهنگ داشته‌اند.

روش‌شناسی پژوهشی

استفاده از منابع پاپیروسی

تیلیه در پژوهش‌های خود به طور گسترده از پاپیروس‌های حقوقی به عنوان منابع دست اول استفاده کرده است. او موفق به شناسایی ۳۸ پاپیروس مرتبط با رویه‌های قضایی در پایگاه داده پاپیروس‌شناسی عربی (Arabic Papyrology Database) شد که ۳۵ مورد از مصر و ۳ مورد از فلسطین هستند. با وجود محدودیت‌های این منابع از نظر تعداد و پراکندگی جغرافیایی، تیلیه توانسته است اطلاعات قابل‌توجهی از این اسناد مختصر و گاه مبهم استخراج کند.

رویکرد تطبیقی

تیلیه در کتاب «L'invention du cadi» با رویکردی تطبیقی به بررسی نظام‌های قضایی موجود در کنار اسلام نخستین پرداخته است. او به تحلیل نظام‌های حقوقی پیش از اسلام (ساسانی و روم شرقی) و تأثیر فتح اسلامی بر نظام‌های قضایی جوامع غیرمسلمان پرداخته است. او نشان می‌دهد که جوامع یهودی و مسیحی در دوره اسلامی استقلال قضایی بیشتری نسبت به دوره ساسانی و بیزانس پیدا کردند و این موضوع تأثیر قابل‌توجهی بر شکل‌گیری نهاد قضاوت اسلامی داشت.

آثار

تألیف

- L'invention du cadi. La justice des musulmans, des juifs et des chrétiens aux premiers siècles de l'Islam (۲۰۱۷) - انتشارات سوربن، پاریس. این کتاب به بررسی تحولات نظام قضایی در سده‌های نخستین اسلامی، با رویکردی تطبیقی به منابع مکتوب و اسنادی می‌پردازد و به بازسازی سازماندهی و تحولات نهاد قضاوت در دوران اموی و عباسی اولیه می‌کوشد. تیلیه در این کتاب استدلال می‌کند که منصب قضاوت و رویه‌های آن دیرتر از آنچه منابع روایی نشان می‌دهند، شکل گرفته است و تا دوره مروانیان (اواخر دوره اموی) این نهاد چندان تعریف‌شده نبوده است.

- Les cadis d'Iraq et l'État abbasside (132/750-334/945) (۲۰۰۹) - انتشارات Ifpo، دمشق. این کتاب که برگرفته از پایان‌نامه دکترای تیلیه است، به بررسی تحولات نهاد قضاوت و جایگاه آن در دولت عباسی، با تأکید بر روابط قاضیان عراق با خلافت می‌پردازد.

- Supplier Dieu dans l'Égypte toulounide. Le florilège de l'invocation d'après Ḫālid b. Yazīd (IIIe/IXe siècle) (۲۰۲۲) - انتشارات بریل، لیدن. (به همراه نعیم وانت‌هگم) این کتاب به بررسی نسخه‌ای خطی از ادعیه بر روی پاپیروس از دوره طولونیان مصر می‌پردازد.

- The Book of the Cow. An Early Qurʾānic Codex on Papyrus (P. Hamb. Arab. 68) (۲۰۲۴) - انتشارات بریل، لیدن. (به همراه نعیم وانت‌هگم) این کتاب به معرفی و تحلیل یک نسخه قرآنی منحصربه‌فرد بر روی پاپیروس می‌پردازد که شامل سوره بقره به صورت یک جزوه مستقل است.

- Mariages et séparations en Égypte au Moyen Âge. Actes inédits sur papyrus, parchemin, papier et tissu (۲۰۲۴) - انتشارات دگرویتر، برلین. (به همراه نعیم وانت‌هگم) این کتاب به انتشار و تحلیل اسناد منتشرنشده ازدواج و طلاق در مصر قرون وسطی بر روی پاپیروس، پوست، کاغذ و پارچه می‌پردازد.

تصحیح و ترجمه

- Abū Hilāl al-ʿAskarī, Le Livre des califes qui s'en remirent au jugement d'un cadi (۲۰۱۱) - مؤسسه فرانسوی باستان‌شناسی شرقی (Ifao)، قاهره.

- al-Kindī, Histoire des cadis égyptiens (Akhbâr qudât Miṣr) (۲۰۱۲) - مؤسسه فرانسوی باستان‌شناسی شرقی (Ifao)، قاهره.

- Vies des cadis de Miṣr (257/851-366/976). Extrait du Rafʿ al-iṣr ʿan quḍāt Miṣr d'Ibn Ḥaǧar al-ʿAsqalānī (۲۰۰۲) - مؤسسه فرانسوی باستان‌شناسی شرقی (Ifao)، قاهره.

منابع مقاله

• CV دکتر ماتیو تیلیه (سوربن دانشگاه)
• پایگاه جایزه کتاب شیخ زاید: ماتیو تیلیه
• وبلاگ حقوق اسلامی: ماتیو تیلیه
• دانشگاه سوربن ابوظبی: تبریک به پروفسور ماتیو تیلیه
• خبرگزاری ابنا: برندگان جایزه کتاب شیخ زاید معرفی شدند
• استیون جاد، نقد و بررسی کتاب «L'invention du cadi»، مجله Al-ʿUṣūr al-Wusṭā، ۲۰۲۰
• آلبا فدلی، نقد و بررسی کتاب «The Book of the Cow»، مجله Der Islam، ۲۰۲۵

وابسته‌ها

ما احتكم به الخلفاء إلی القضاة