شعر الامام الحسن بن علی علیهماالسلام

شعر الامام الحسن بن علی علیهماالسلام
پدیدآوران	مدائنی، علی بن محمد (نويسنده) عطار، قیس بهجت (محقق)
ناشر	واتا
مکان نشر	عراق - کربلای معلی
سال نشر	1398ش - 1440ق - 2019م
چاپ	1
شابک	‎964-750-335-802-0
موضوع	حسن بن علی (ع)، امام دوم، 3 - 50ق. - شعر - شعر مذهبی عربی
زبان	عربی
تعداد جلد	1
کد کنگره	6ش4م 3071 PJA
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

شعر الإمام الحسن بن علي(ع)، سروده‌هایی از دومین پیشوای شیعیان، امام حسن مجتبی(ع) در احتجاج با دشمنان، دفع شبهات و بیان حقانیت خود و سایر اهل‎‌بیت(ع) است. این اشعار به دست ابوالحسن علی بن محمد بن عبدالله مدائنی (225-135ق) گردآوری شده و قیس بن بهجه عطار (متولد 1383ق)، پژوهش آن را انجام داده است.

ساختار و محتوا

• این اثر با مقدمه‌ای از عطار آغاز می‌شود و او در باب جایگاه شعر در نزد اهل‌بیت(ع)، شرح حال مدائنی و توصیف نسخه خطی گفتگو می‌کند.

• سپس، متن کتاب با ۲۲ قطعه شعر، مستدرک با 33 قطعه از اشعار امام حسن(ع)، که از کتاب‌های دیگر گردآوری شده است و نمایه‌ها و فهرست‌ها جای دارند.

• این مخطوطه در اوایل سده دوازدهم هجری نوشته شده و پس از اشعار امام حسین(ع)، که به دست «ابومخنف» گردآوری شده است، کهن‌ترین دیوان باقی‌مانده از اشعار اهل‌بیت(ع) است.

• ‏محقق دلایل صحت انتساب کتاب را چنین برمی‌شمرد:

1. تشیع مدائنی او را برانگیخته است تا به گردآوری و تدوین میراث تاریخی اهل‌بیت(ع) بپردازد؛
2. این اشعار در کنار شعر امام حسین(ع) به روایت ابومِخنف، که از صحت بالایی برخوردار است، در یک مجموعه مخطوط آورده شده است؛
3. سبک گردآوری و تدوین مدائنی به سبک نویسندگان قدیمی قرون اولیه بسیار نزدیک است؛
4. سبک «22 قطعه» شعر این دیوان در مناسبت‌ها و انگیزه‌های سرودن، با سروده‌های دیگر امام حسن(ع) بسیار سازگار است؛
5. حاکم جشمی (متوفی 494ق) در کتاب «جلاء الأبصار» به گردآوری همه اشعار حضرت تأکید کرده است و شاید مراد او همین دیوانی باشد که مدائنی عرضه نموده است. محقق همچنین حدس می‌زند که شرح برخی از واژه‌های کتاب از مدائنی باشد؛ زیرا در لغت‌نامه‌ها و معجم‌های لغوی یافت نمی‌شود‏.

• این دیوان، حاوی موضوعات زیر است:

1. افتخار به جد بزرگوار (پیامبر اکرم(ص))، پدر، مادر، برادر و نفس شریف و برخی از منقبت‌ها و اوصاف پسندیده خود، بدون ذره‌ای از گزافه‌گویی‌های شعر عرب؛ چراکه امام شعر را برای دفع یاوه‌گویی‌های دشمنان به‌کار برده است؛
2. هجای دشمنان خدا، چون معاویه، عمرو بن عاص، مادرش نابغه حبشیه و مروان بن حکم؛
3. ذکر علت مدارا و صلح با معاویه؛
4. یادکرد حضرت از سخاوتمندی خود و حفظ آبروی نیازمندان و سرزنش صفت ناپسند بخل و مذمت بخیلان؛
5. یادکرد واقعه غدیر خم و اهلِ ‌نجات ‌بودن معتقدان به ولایت [و خلافت بلافصلِ] امیر مؤمنان(ع) و دیگر پیشوایان معصوم(ع) و عاقبت سوء کسی که منکر اندک‌چیزی از آن شود؛
6. بیان سخنانی حکمت‌آمیز؛
7. «رثاء»، که از مهم‌ترین مضامین شعری نزد عرب بشمار می‌آید و معمولا دارای بیشترین درجه از میزان صحت عواطف و احساسات در میان اشعار است؛
8. قناعت و زهد؛
9. مناجات با پروردگار.

مستدرک سه بخش دارد: الف)- اشعار منسوب به امام حسن(ع) که به کس دیگری نسبت داده نشده‌اند؛ ب)- اشعاری که هم به حضرت و هم به شعرای دیگر نسبت داده شده است، اما صحتش به امام حسن(ع) رجحان دارد؛ ج)- اشعاری که انتسابشان به دیگران نزدیک‌تر می‌نماید‏.

منابع مقاله

راثی تهرانی، حبیب، «شعر الإمام الحسن بن علي»، مجله: «آینه پژوهش»، مرداد و شهریور 1400 - شماره 189: https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1822920