جندی، خلیل بن اسحاق
| خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | خلیل بن إسحاق بن موسى بن شعيب المالكي الجندي |
| نامهای دیگر | محمد |
| لقب | ضياء الدين الجندي، أبو المودة |
| نسب | ترکي الأصل، حنفي الأصل |
| نام پدر | إسحاق بن موسى |
| ولادت | نامشخص |
| محل تولد | مصر، مصر |
| محل زندگی | قاهره، مصر |
| رحلت | 767ق (و به روایتی 776ق) |
| مدفن | قاهره، مصر |
| دین | اسلام |
| مذهب | مالکی |
| پیشه | فقیه، مدرس، مؤلف |
| منصب | مدرس فقه المالکية بالخانقاه الشيخونية، مفتي مذهب مالك |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | امام، علامه، حامل لواء المذهب بزمانه |
| دانشگاه | المدرسة الشيخونية بالقاهرة |
| علایق پژوهشی | فقه مالکی، اصول فقه، علوم عربی |
| سبک نوشتاری | ایجاز بلیغ، بیان مشهورات مذهب بدون ذکر اختلافات |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی (وفات 767ق/776ق)، فقیه برجسته مذهب مالکی در قرن هشتم هجری قمری، معروف به «جندی»، از مدرسان و مفتيان مذهب مالکی در مصر. مهمترین اثر او «مختصر خلیل» است که بیش از شصت شرح بر آن نوشته شده و به فرانسوی ترجمه شده است.
ولادت
خلیل بن إسحاق بن موسى بن شعيب مالکی معروف به جندی، در مصر به دنیا آمد و در قاهره پرورش یافت. تاریخ دقیق ولادت او در منابع موجود ذکر نشده است.[۱] پدرش إسحاق بن موسی حنفیمذهب بود و به شیخ أبو عبدالله ابن حاج اعتقاد داشت؛ همین امر سبب شد که خلیل ابتدا با مذهب حنفی آشنا شود، اما بعدها به مذهب مالکی گرایش یافت.[۲] نسب او به قبیله «جند» در مصر یا منطقه «الجند» در یمن میرسد و به همین دلیل به «الجندی» شهرت یافت.
تحصیلات
خلیل بن اسحاق تحصیلات خود را در قاهره پی گرفت و نزد استادان بزرگی دانش آموخت:
- **فقه مالکی:** نزد شیخ عبدالله منوفی مدت زیادی ملازم بود و فقه مالکی را فراگرفت.[۳]
- **علوم عربی و اصول فقه:** نزد برهانالدین رشیدی آموخت.[۴]
- **حدیث:** از ابن عبدالهادی مقدسی حدیث شنید و اجازه روایت گرفت.[۵]
همچنین نزد استادان دیگر به تحصیل علوم مختلفی چون فرائض پرداخت و تبحر یافت.
فعالیتها
خلیل بن اسحاق پس از تکمیل تحصیلات به فعالیتهای علمی و آموزشی پرداخت:
- پس از وفات استادش عبدالله المنوفی، در مجلس او به اقراء طلبه مشغول شد.[۶]
- به تدریس فقه مالکی در المدرسة الشيخونية (بزرگترین مدرسه مصر در آن زمان) منصوب شد.[۷]
- به عنوان مفتي مذهب مالک فعالیت کرد و مردم از او استفتاء میکردند.[۸]
ویژگیهای اخلاقی و علمی او عبارت بود از: پوشیدن همیشگی لباس نظامی (زی الجند)،[۹] دیانت، صلاح، عفاف و نزاهت،[۱۰] و کوشش علمی بسیار زیاد تا آنجا که در برخی اوقات تنها مدت کوتاهی پس از طلوع فجر میخوابید.[۱۱]
وفات
خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی در سال 767 هجری قمری (و به روایتی 776ق) در قاهره درگذشت. ابن حجر عسقلانی وفات او را در شب جمعه سیزدهم ماه ربیعالأول سال 767 هجری قمری ثبت کرده است.[۱۲] پیکر او در قاهره به خاک سپرده شد.
آثار
خلیل بن اسحاق آثار متعددی از خود به جای گذاشت:
- مختصر خليل: مشهورترین اثر او، از مهمترین متون فقه مالکی، شامل حدود 400 هزار مسئله فقهی با ایجاز بلیغ. بیش از 60 شرح بر آن نوشته شده و به فرانسوی ترجمه شده است.[۱۳]
- التوضيح (شرح مختصر ابن الحاجب): شرحی بر مختصر ابن الحاجب در اصول فقه در شش جلد.[۱۴]
- المناسك: در مناسک حج.
- مخدرات الفهوم في ما يتعلق بالتراجم والعلوم
- ترجمه شيخه عبد الله المنوفي: شرح حال استادش.
- شرح على المدونة: ناتمام مانده تا کتاب الحج.
پانویس
- ↑ زرقانی، عبدالباقی بن یوسف، ج 1، ص 3
- ↑ ملطی، عبد الباسط بن خلیل، ج 1، ص 376-377
- ↑ سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج 8، ص 91
- ↑ عراقی، احمد بن عبدالرحیم، الذیل علی العبر، ج 1، ص 197
- ↑ سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج 8، ص 91
- ↑ ملطی، عبد الباسط بن خلیل، نيل الأمل، ج 1، ص 376
- ↑ ابن مریم تلمسانی، محمد بن محمد، البستان، ج 1، ص 127
- ↑ ابن مریم تلمسانی، البستان، ج 1، ص 127
- ↑ عراقی، الذیل علی العبر، ج 1، ص 196
- ↑ ملطی، نيل الأمل، ج 1، ص 376
- ↑ ابن مریم، البستان، ج 1، ص 127
- ↑ عراقی، الذیل علی العبر، ج 1، ص 196
- ↑ شلبی، حمدی عبد المنعم، ج 1، ص 87-89
- ↑ ابن مریم، البستان، ج 1، ص 127
منابع مقاله
- سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، جلد 8، قم: مؤسسه امام صادق، 1418ق.
- ملطی، عبد الباسط بن خلیل، نيل الأمل في ذيل الدول، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
- عراقی، احمد بن عبد الرحیم، الذيل علی العبر في خبر من عبر، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
- ابن مریم تلمسانی، محمد بن محمد، البستان في ذکر الأؤلياء و العلماء بتلمسان، جلد 1، الجزائر: الشركة الوطنیة للنشر والتوزیر.
- شلبی، حمدی عبد المنعم، دليل السالک للمصطلحات و الأسماء في فقه الإمام مالک، جلد 1، قاهره: دار السلام.