کندی، محمد بن یوسف
| ابوعمرو محمد بن یوسف کندی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد بن یوسف بن یعقوب بن حفص بن یوسف بن نصیر بن معاویه بن زید بن عبدالله بن قیس بن حارث بن عمیس بن ضبیع بن عبدالعزیز بن عامر بن مالک بن بدا بن اداة بن عدی بن اشرس بن شیبة بن السکون بن اشرس بن کنده |
| نامهای دیگر | ابو عمرو الکندی المصری، ابوعمر تجیبی |
| نسب | کندی (منسوب به قبیله کنده)، تجیبی (منسوب به قبیله تجیب) |
| نام پدر | یوسف بن یعقوب |
| ولادت | ۱۰ ذیالحجه ۲۸۳ق |
| محل تولد | مصر، مصر |
| محل زندگی | مصر (فسطاط) |
| رحلت | ۳ رمضان ۳۵۰ق (به روایتی ۳۵۵ق) |
| مدفن | مقابر غافق و کنده، مصر |
| طول عمر | ۶۷ سال |
| فرزندان | عمر بن محمد بن یوسف کندی |
| دین | اسلام |
| مذهب | حنفی |
| پیشه | مورخ، محدث، مصنف، راوی حدیث، نسبشناس، فقیه |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | تاریخ مصر، حدیث، سیره والیان و قضات، انساب، فقه |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
ابوعمرو محمد بن یوسف کندی (۲۸۳ -۳۵۰ق) مورخ، محدث، نسبشناس و فقیه حنفی مصری است که به عنوان نویسنده کتاب «الولاة و القضاة» (تاریخ والیان و قاضیان مصر) شناخته میشود. او از خاندان بنیکنده یمنی بود و در مصر به دنیا آمد و زیست. از او به عنوان یکی از آگاهترین افراد به تاریخ مصر و احوال مردم و شهرهای آن یاد شده است. آثار مهم او در زمینه تاریخ مصر از جمله مهمترین منابع تاریخی درباره مصر در قرن چهارم هجری محسوب میشوند.
نسب
محمد بن یوسف بن یعقوب بن حفص بن یوسف بن نصیر بن معاویه بن زید بن عبدالله بن قیس بن حارث بن عمیس بن ضبیع بن عبدالعزیز بن عامر بن مالک بن بدا بن اداة بن عدی بن اشرس بن شیبة بن السکون بن اشرس بن کنده[۱]
او به دو قبیله مهم «کنده» و «تجیب» (شاخهای از کنده) منسوب است. قبیله کنده از قبایل مشهور یمنی است که در مناطق حضرموت، عربستان مرکزی و کرانه خلیج فارس سکونت داشتند. این قبیله در زمان حیات پیامبر اسلام به رهبری اشعث بن قیس مسلمان شد و در فتوحات فارس و شام شرکت داشت. قبیله تجیب نیز در فتح مصر و مغرب عربی نقش داشتند و در مصر ساکن شدند[۲]
ولادت
ابوعمرو محمد بن یوسف کندی در روز عید قربان (۱۰ ذیالحجه) سال ۲۸۳ هجری قمری در مصر متولد شد[۳]. او دوران کودکی و نوجوانی خود را در دوره ضعف و انقراض سلسله طولونیان و هرجو مرج پس از آن در مصر سپری کرد و سپس شاهد برقراری حکومت اخشیدیان و ثبات نسبی در مصر بود. پسرش عمر بن محمد بن یوسف کندی نیز از راویان و محدثان بود و آثار پدرش را نقل کرده است[۴]
تحصیلات و اساتید
کندی در مصر به فراگیری علوم مختلف از جمله تاریخ، حدیث، انساب، علوم عربی و فقه پرداخت. او از محضر استادان و محدثان برجسته زمان خود بهره برد. مهمترین استاد او، احمد بن شعیب نسائی (متوفای ۳۰۳ق)، از بزرگترین محدثان و نویسنده کتاب «السنن الکبری» (سنن نسائی) بود[۵] از دیگر اساتید وی میتوان به علی بن حسن بن خلف بن قدید ازدی (مورخ مصری متوفای ۳۱۲ق)، عبدالله بن حنین کلابی، عبدالواحد بن محمد بلخی، محمد بن عبدالصمد صدفی، عاصم بن رازح خولانی و علی بن رازح خولانی اشاره کرد. کندی در فقه پیرو مذهب عراقیان (حنفی) بود و به گفته فرغانی، «صاحب کتابی صحیح، نسابه و عالم به علوم عرب» به شمار میرفت[۶]
فعالیتها و شاگردان
ابوعمرو محمد بن یوسف کندی به عنوان مورخ، محدث، نسبشناس و فقیه در مصر فعالیت میکرد. او به احوال مردم و سیره پادشاهان آگاهی عمیقی داشت. عبدالله بن احمد فرغانی درباره او میگوید: «او از آگاهترین مردم به شهر مصر و مردم و آبادیها و مرزهای آن بود»[۷]. راوی اصلی و شاگرد برجسته او، ابومحمد عبدالرحمن بن عمر تجیبی معروف به ابن نحاس مصری بود که آثار او را نقل کرده است.[۸] از دیگر شاگردان وی میتوان به علی بن محمد بن ابراهیم حضرمی، محمد بن رشيق مكتب و خلف بن قاسم بن سهل اشاره کرد.
وفات
ابوعمرو محمد بن یوسف کندی در روز سهشنبه، سوم ماه رمضان سال ۳۵۰ هجری قمری در مصر (فسطاط) درگذشت[۹]. در برخی منابع، سال ۳۵۵ قمری نیز به عنوان سال وفات او ذکر شده است[۱۰]. پیکر او در قبرستان «غافق و کنده» در مصر به خاک سپرده شد.[۱۱]
آثار
آثار متعددی از ابوعمرو کندی در زمینه تاریخ مصر، انساب و احوال والیان و قاضیان بر جای مانده است. بیشتر این آثار در طول زمان از بین رفتهاند، اما قطعات مهمی از آنها در کتب مورخان بعدی مانند مقریزی و سیوطی باقی مانده است. مهمترین آثار وی عبارتند از:
- الولاة و القضاة (تسمیه ولاة مصر و اخبار قضات مصر) - مهمترین اثر باقیمانده او که در یک جلد منتشر شده است. بخش اول آن درباره والیان مصر از فتح مصر (سال ۲۰ق) تا پایان دوران اخشیدیان (۳۳۴ق) و بخش دوم آن درباره قاضیان مصر تا سال ۲۴۶ قمری است. این کتاب توسط ریوون گست (Rhuvon Guest) در سال ۱۹۰۸ میلادی در بیروت منتشر شده است[۱۲].
- فضائل مصر - کتابی درباره فضیلتهای مصر که به درخواست کافور اخشیدی (حاکم مصر) تألیف شده است.
- کتاب الامراء - درباره فرمانروایان مصر.
- کتاب الرایات - درباره پرچمها و نشانها.
- کتاب الموالي - درباره موالیان (غیرعربهای مسلمان) مهم مصر.
- کتاب الجند الغربی - درباره دستههای جنگی غربی.
- کتاب الخندق والتراويح - درباره خندقی که ابن جذام در سال ۶۵ قمری برای دفاع از فسطاط حفر کرد.
- کتاب الخطط - درباره محلهها و مکانهای فسطاط.
- کتاب اخبار السری بن الحکم (یا سیره مروان بن محمد) - درباره زندگی سری بن حکم (والی مصر) یا مروان بن محمد (آخرین خلیفه اموی)[۱۳].
- تاریخ مصر - کتاب جامعی در تاریخ مصر که منابع متعدد از آن نقل قول کردهاند[۱۴].
پانويس
- ↑ ر.ک: مقریزی، احمد بن علی، جلد 7، ص 264
- ↑ ر.ک: الکندی (محمد بن یوسف-)، الموسوعة العربیة
- ↑ ر.ک: صفدی، خلیل بن ایبک، جلد 5، صفحه 246
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج1، ص510
- ↑ ر.ک: مقریزی، احمد بن علی، جلد 7، ص 264
- ↑ ر.ک: مقریزی، احمد بن علی، جلد 7، ص 264
- ↑ ر.ک: مقریزی، احمد بن علی، جلد 7، ص 264
- ↑ ر.ک: الكندي (محمد بن يوسف-)، الموسوعة العربیة
- ↑ صفدی، خلیل بن ایبک، جلد 5، صفحه 246
- ↑ ترمانینی، عبدالسلام، ج2، ص274
- ↑ ر.ک: مقریزی، احمد بن علی، جلد 7، ص 264
- ↑ ر.ک: الكندي (محمد بن يوسف-)، الموسوعة العربیة
- ↑ ر.ک: مقریزی، احمد بن علی، جلد 7، ص 264
- ↑ صفدی، خلیل بن ایبک، جلد 5، صفحه 246
منابع
- صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، جلد ۵، دار احیاء التراث العربی، بیروت
- سزگین، فواد، تاریخ التراث العربی، جلد ۱، مؤسسه تاریخ العلوم العربیة و الاسلامیة، فرانکفورت
- المقریزی، احمد بن علی، المقفى الكبير، جلد ۷، دارالغرب الاسلامی، چاپ دوم، ۱۴۲۷ق-۲۰۰۶م
- ترمانینی، عبدالسلام، رویدادهای تاریخ اسلام، ترجمه جمعی از پژوهشگران، ایران-قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ دوم، بهار ۱۳۸۸
- الموسوعة العربیة: الكندي (محمد بن يوسف-)