چمران، مصطفی

مصطفی چمران (اسفند 1311-31 خرداد 1360ش) مهندس، سیاستمدار و فرمانده نظامی ایرانی، وزیر دفاع دولت موقت جمهوری اسلامی ایران و فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم در جنگ ایران و عراق بود. وی از شخصیت‌های مبارز انقلاب اسلامی و از شاگردان مهدی بازرگان و سید محمود طالقانی محسوب می‌شود. چمران پس از تحصیلات عالی در آمریکا به لبنان رفت و در کنار امام موسی صدر به فعالیت‌های فرهنگی و نظامی پرداخت. پس از انقلاب اسلامی به ایران بازگشت و در مناصب مختلفی از جمله معاون نخست‌وزیر، وزیر دفاع و نماینده امام در شورای عالی دفاع خدمت کرد. سرانجام در جبهه جنگ ایران و عراق به شهادت رسید.

مصطفی چمران
نام کامل	مصطفی چمران
لقب	شهید، سردار اسلام
ولادت	اسفند 1311 شمسی
محل تولد	قم، ایران
محل زندگی	تهران، آمریکا، لبنان، ایران
شهادت	31 خرداد 1360 شمسی
مدفن	بهشت زهرا (س)، تهران
طول عمر	49 سال
همسر	پروانه (همسر اول)، غاده جابر (همسر دوم)
فرزندان	4 فرزند از همسر اول
دین	اسلام
مذهب	شیعه
پیشه	مهندس، سیاستمدار، فرمانده نظامی
منصب	وزیر دفاع، نماینده مجلس، نماینده امام در شورای عالی دفاع
اطلاعات علمی
درجه علمی	دکترای الکترونیک و فیزیک پلاسما
دانشگاه	دانشگاه تهران، دانشگاه تگزاس، دانشگاه برکلی
علایق پژوهشی	مهندسی هسته‌ای، فیزیک پلاسما
اساتید	مهدی بازرگان سید محمود طالقانی مرتضی مطهری
برخی آثار	خاطرات کردستان لبنان یادداشت‌های سیاسی

ولادت

مصطفی چمران در اسفند ماه سال 1311 شمسی در شهر قم به دنیا آمد. خانواده وی اصالتاً اهل ساوه بودند و پدرش کارگر ساده و جوراب‌باف بود که از این راه زندگی خانواده را می‌گذراند. مادرش بانویی آشنا با سیاست و فردی مذهبی بود. چمران یک‌ساله بود که همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد و در محله سرپولک ساکن شدند.

تحصیلات

چمران تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان انتصاریه در نزدیکی منطقه پامنار تهران گذراند و دوره متوسطه را در دبیرستان‌های البرز و دارالفنون به پایان رساند. از پانزده‌سالگی در جلسات دینی، از جمله درس تفسیر قرآن آیت‌الله طالقانی در مسجد هدایت شرکت می‌کرد.

در سال 1332 شمسی در رشته الکترومکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد و در سال 1335 با رتبه ممتاز فارغ‌التحصیل گردید. در دوران تحصیل، دانشجویی ممتاز و مورد توجه استادش مهدی بازرگان بود.

در سال 1337 شمسی با استفاده از بورس تحصیلی شاگردان ممتاز برای ادامه تحصیل راهی آمریکا شد. درجه کارشناسی ارشد مهندسی برق را از دانشگاه تگزاس گرفت و برای ادامه تحصیل به دانشگاه برکلی رفت و دوره دکتری در رشته الکترونیک و فیزیک پلاسما (مهندسی گرافت هسته‌ای) را با درجه ممتاز به پایان رساند.

فعالیت‌ها== =

فعالیت‌های سیاسی در ایران و آمریکا=== پس از کودتای 28 مرداد 1332 و سقوط دولت دکتر مصدق، چمران به کمیته نهضت مقاومت ملی دانشکده فنی پیوست. در واقعه 16 آذر 1332، در اعتراض دانشجویان به دیدار ریچارد نیکسون از ایران، چمران مصدوم شد.

در دوران تحصیل در آمریکا، وی و چند تن از دانشجویان، شاخه‌ای از جبهه ملی را با عنوان «جبهه ملی ایران در آمریکا» تأسیس کردند و او به عضویت شورای مرکزی و هیئت اجرایی آن انتخاب شد. همچنین به همراه دانشجویان ایرانی و دانشجویان مسلمان سایر کشورهای اسلامی، «انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا و کانادا» را پایه‌گذاری کرد.

فعالیت در لبنان

در پایان سال 1349 شمسی به دعوت امام موسی صدر به لبنان مهاجرت کرد و مدیریت مدرسه صنعتی جبل عامل در شهر صور لبنان را بر عهده گرفت. در این مدرسه به فرزندان یتیم شیعه آموزش می‌داد و هنرجویان با علوم و فناوری روز آشنا می‌شدند. چمران همکاری نزدیکی با امام موسی صدر در تشکیل حرکت محرومین و سپس جناح نظامی آن، سازمان الافواج المقاومة اللبنانیة (امل) داشت.

فعالیت‌های پس از انقلاب اسلامی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، چمران همراه گروه 92 نفری از نخبگان مذهبی و سیاسی لبنان به ایران آمد و به دیدار امام خمینی رفت. در تیر 1358 به عنوان معاون نخست‌وزیر در امور انقلاب منصوب شد.

در تابستان سال 1358 برای فرونشاندن توطئه‌های جدایی‌طلبانه ضد انقلاب در کردستان، به این منطقه رفت و در آزادسازی شهر پاوه نقش اساسی ایفا کرد.

امام خمینی در حکمی در هشتم مهر 1358 به پیشنهاد نخست‌وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب، وی را وزیر دفاع در دولت موقت منصوب کرد.

پس از آغاز جنگ ایران و عراق در شهریور 1359، چمران به خوزستان رفت و ستاد جنگ‌های نامنظم را تشکیل داد و فرماندهی آن را بر عهده گرفت. وی واحد مهندسی فعالی را برای ستاد جنگ‌های نامنظم سازماندهی کرد و خدمات مؤثری مانند ایجاد پل متحرک روی آب، تعمیر و ساخت جاده‌ها و کانال بیست‌کیلومتری ارائه داد.

چمران از سوی مردم تهران در سال 1359 در اولین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی به نمایندگی برگزیده شد.

وفات

مصطفی چمران پس از چندبار مجروح‌شدن در جبهه، ظهر 31 خرداد 1360 در روستای دهلاویه، حوالی سوسنگرد، با ترکش خمپاره دشمن در 49 سالگی به شهادت رسید. پیکر وی در مراسمی به تهران منتقل و در بهشت زهرا (س) به خاک سپرده شد.

امام خمینی در پیامی به مناسبت شهادت چمران فرمودند: «شهادت انسان‌ساز سردار پر افتخار اسلام و مجاهد بیدار و متعهد راه تعالی و پیوستن به ملأ اعلی، دکتر مصطفی چمران را به پیشگاه ولی عصر تسلیت و تبریک عرض می‌کنم.»

آثار

خاطرات کردستان لبنان یادداشت‌های سیاسی مقاله «16 آذر» درباره واقعه 16 آذر 1332 نوشته‌ها و نامه‌های سیاسی از دوران اقامت در لبنان

منابع مقاله

دانشنامه جهان اسلام، جلد 12، بنیاد دایرة‌المعارف اسلامی، تهران، 1386ش. دانشنامه امام خمینی، جلد 4، مرکز تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران، 1390ش. مجموعه آثار امام خمینی، جلد 10 و 14، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران، 1378ش. ایثار و شهادت در مکتب امام خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران، 1385ش. حماسه‌های ناگفته، علی اکبر ابوترابی، تهران، 1380ش.

وابسته‌ها

• لبنان: گزیده ای از مجموعه سخنرانی ها و دست نوشته های سردار پرافتخار اسلام شهید دکتر مصطفی چمران درباره لبنان
• دعای کميل
• عارفانه
• خدا بود و ديگر هيچ نبود
• مجموعه بينش و نيايش: یک مقاله و متن یک سخنرانی و گزیده ای از راز و نیازهای سردار پر افتخار اسلام شهید دکتر مصطفی چمران
• علی زيباترين سروده‌ی هستی
• رقصی چنين ميانه ميدانم آرزوست
• چهار گفتار پيرامون شناخت انسان و خدا
• کردستان
• نیایش‌ها
• مجموعة مختارة من أحاديث و کتابات جندی الإسلام الباسل الشهيد الدکتور مصطفی شمران حول لبنان
• لبنان به روایت امام موسی صدر و دکتر چمران