مهیار دیلمی، مهیار بن مرزویه
| مهیار دیلمی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | مهیار بن مرزویه دیلمی |
| نامهای دیگر | ابو الحسن مهیار، ابو الحسین مهیار |
| لقب | دیلمی، بغدادی |
| نسب | دیلمی |
| نام پدر | مرزویه |
| ولادت | حدود ۳۶۷ ق |
| محل تولد | دیلم (منطقهای در جنوب گیلان)، ایران |
| محل زندگی | بغداد |
| رحلت | ۴۲۸ ق |
| مدفن | بغداد |
| طول عمر | حدود ۶۱ سال |
| فرزندان | حسین بن مهیار (شاعر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه اثناعشری |
| پیشه | شاعر، ادیب، کاتب |
| منصب | کاتب دیوان |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | شعر عربی، ادبیات |
| سبک نوشتاری | شعر عربی کلاسیک |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
مهیار بن مرزویه دیلمی (حدود ۳۶۷-۴۲۸ق)، از شاعران برجسته ایرانی در قرن چهارم و پنجم هجری است که به زبان عربی شعر میسرود. او از چهرههای مهم ادبیات عربی و از شاعران شیعه مذهب به شمار میرود که تأثیر عمیقی در شعر عربی بر جای گذاشت. در بغداد میزیست و از شاگردان برجسته شریف رضی بود. او ابتدا زرتشتی بود و در سال ۳۹۴ هجری قمری به دست شریف رضی اسلام آورد و به مذهب شیعه گروید. دیوان چهار جلدی شعر او از شاهکارهای ادبیات عربی محسوب میشود. اشعار او در مدح اهل بیت(ع) و مرثیههای امام حسین(ع) شهرت خاصی دارد.
ولادت
ابوالحسن (یا ابوالحسین) مَهیار بن مَرزَوَیه کاتب دیلمی بغدادی[۱]، شاعر مشهور ایرانیالاصل در حدود سال ۳۶۷ هجری قمری به دنیا آمد. درباره محل دقیق تولد او اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی محل تولد او را دیلم (جنوب گیلان کنونی) [۲] و برخی دیگر در بغداد میدانند[۳].
مهیار در خاندانی ایرانی و زرتشتی به دنیا آمد، پدرش مرزویه نام داشت و خانوادهای زرتشتی بودند و به همین دلیل در برخی منابع "مهیار مجوسی" خوانده شده است.[۴] مهیار در کودکی و نوجوانی تحت تأثیر فرهنگ و آیین زرتشتی پرورش یافت.
تحصیلات
مهیار دیلمی تحصیلات اولیه را در زادگاهش دیلم گذراند. پس از مهاجرت به بغداد، نزد شریف رضی (محمد بن حسین موسوی) که نقیب کوفه و بغداد بود، به تحصیل ادبیات عربی و شعر پرداخت[۵]. اسلام آوردن او در سال ۳۹۴ هجری قمری به دست شریف رضی صورت گرفت[۶] [۷] و شاگرد و مرید شریف رضی گردید و در شعر به استقبال قصاید او شعر سرود و شریف رضی نه تنها استاد دینی او، بلکه در شعر و ادب نیز راهنمای وی شد[۸] و مهیار تحت تأثیر مستقیم این استاد بزرگ پرورش یافت. گفته میشود مهیار قرآن را نیز نزد شریف رضی خواند[۹].
فعالیتها
مهیار دیلمی پس از اسلام آوردن، به عنوان کاتب در دیوان آل بویه مشغول به کار شد[۱۰]. او شاعری برجسته بود که به "جمع بین فصاحت عرب و معانی عجم" شهرت یافت[۱۱]. مهیار در بغداد سکونت داشت و روزهای جمعه در مسجد جامع المنصور، دیوان شعرش را برای اهل فضل میخواند[۱۲]. او اشعار بسیاری در مدح اهل بیت و مراثی امام حسین(ع) سرود[۱۳].
سرودن اشعار در فضیلت اهلبیت(ع) و طعن خلفای سه گانه، خشم و انتقاد برخی از علمای اهل سنت را به دنبال داشت[۱۴]. ابو القاسم بن برهان به او گفت: "تو با اسلام آوردنت از زاویهای به زاویه دیگر جهنم راه یافتی" که مهیار در پاسخ گفت: "من سب نمیکنم مگر آن کسانی را که خدا و رسولش را سب کردهاند"[۱۵] [۱۶].
وفات
مهیار دیلمی سرانجام در شب یکشنبه پنجم ماه جمادی الآخر سال ۴۲۸ هجری قمری (مطابق با ۲۷ مارس ۱۰۳۷ میلادی) در بغداد درگذشت[۱۷] [۱۸]و در همان شهر به خاک سپرده شد. برخی منابع وفات او را سال ۴۲۶ هجری ذکر کردهاند، اما قول اول (۴۲۸ق) صحیحتر است[۱۹]. او در زمان وفات حدود ۶۱ سال داشت. سال وفات او هم زمان با سال وفات ابوعلی سینا بود.[۲۰]
آثار
دیوان مهیار دیلمی (در چهار جلد)[۲۱] - این دیوان بزرگ که در چهار مجلد گردآوری شده، شامل قصاید، غزلیات، مراثی و مدایح است[۲۲] اشعار او در مدح اهل بیت(ع) به ویژه امام علی(ع) و امام حسین(ع) مراثی واقعه کربلا شعرهای عاشقانه و غزلیات اشعار در موضوعات اخلاقی و اجتماعی قصیده لامیه مشهور او که شرحهای متعددی بر آن نوشته شده است
دیوان مهیار از نظر ادبی بسیار ارزشمند است و باخرزی درباره آن گفته: "هو شاعر له مناسک الفضل مشاعر، و کاتب تجلى تحت کل کلمة من کلماته کاعب" (او شاعری است که برای فضیلت مناسک دارد و نویسندهای که زیر هر کلمه از کلماتش دوشیزهای تجلی میکند)[۲۳] و ابن خلقان در باره او گفته: بر اهل زمان خود مقدّم بود[۲۴].
پانويس
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج2، ص763
- ↑ امین، محسن، ج۱۰، ص۱۷۰
- ↑ حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، ص۳۲۱
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج2، ص763
- ↑ دوانی، علی، ص۹۶
- ↑ ابن خلکان، احمد بن محمد، ج۵، ص۳۵۹
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج2، ص763
- ↑ ر.ک: صنعانی، یوسف بن یحیی، ج3، ص244
- ↑ مدرس، محمدعلی، ج۶، ص۴۶
- ↑ مدرس، محمدعلی، ج۶، ص۴۶
- ↑ قمی، عباس، ج۲، ص۱۰۴۹
- ↑ خطیب بغدادی، احمد بن علی، ج۱۳، ص۲۷۶
- ↑ قمی، عباس ، ج۲، ص۱۰۴۹
- ↑ حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، ص۳۲۱
- ↑ ابن خلکان، احمد بن محمد، ج۵، ص۳۵۹
- ↑ قمی، عباس، ج۲، ص۱۰۴۹
- ↑ ابن خلکان، احمد بن محمد، ج۵، ص۳۵۹
- ↑ ر.ک: فروخ، عمر، ج3، ص98
- ↑ صفدی، خلیل بن ایبک، ج۲۶، ص471
- ↑ ر.ک: ابوالیمن علیمی، عبد الرحمن بن محمد، ج3، ص253
- ↑ ابن خلکان، احمد بن محمد، ج۵، ص۳۵۹
- ↑ آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج۹، ص۱۱۳۸
- ↑ ابن خلکان، احمد بن محمد، ج۵، ص۳۵۹
- ↑ ر.ک: صنعانی، یوسف بن یحیی، ج3، ص244
منابع مقاله
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، بیروت - لبنان: دار الأضواء، 1403 هجری قمری|1983 میلادی
- ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان و انباء أبناء الزمان، تحقیق احسان عباس، قم - ایران: الشريف الرضي، 1364 هجری شمسی.
- ابوالیمن علیمی، عبد الرحمن بن محمد، کویت: دار النوادر، 1431 هجری قمری|2011 میلادی
- امین، محسن، اعیان الشیعة، بیروت - لبنان: دار التعارف للمطبوعات، 1362 هجری شمسی|1403 هجری قمری
- حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، ترجمه تقويم التواريخ (سالشمار وقايع مهم جهان از آغاز آفرينش تا سال 1085 ه.ق)، تهران - ایران: مرکز پژوهشی ميراث مکتوب، 1384 هجری شمسی
- خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت - لبنان: دار الکتب العلمية، 1417 هجری قمری|1997 میلادی
- فروخ، عمر، تاريخ الأدب العربي، بیروت - لبنان: دار العلم للملايين، 2006 میلادی
- قمی، عباس، الفوائد الرضویة فی احوال علماء المذهب الجعفریة، تحقیق: ناصر باقر بیدهندی، قم - ایران: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم)، 1385 هجری شمسی
- دوانی، علی، سید رضی مؤلف نهجالبلاغه، تهران - ایران: بنياد نهج البلاغه، 1359 هجری شمسی
- مدرس، محمدعلی، ریحانة الأدب فی تراجم المعروفین بالکنیة أو اللقب، یا، کنی و القاب، تهران - ایران: خيام، 1369 هجری شمسی
- صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، بیروت - لبنان: دار النشر فرانز شتاينر، 1381 هجری قمری|1962 میلادی
- سزگین، فواد، تاریخ نگارشهای عربی، تهران - ایران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. سازمان چاپ و انتشارات، 1380 هجری شمسی
- صنعانی، یوسف بن یحیی، نسمة السحر بذکر مَن تشیع و شعر، بیروت - لبنان: دار المؤرخ العربي، 1420 هجری قمری|1999 میلادی