روان‌شناسی مدرن و حقیقت فراموش شده انسان

روان‌شناسی مدرن و حقیقت فراموش شده انسان
پدیدآوران	زرشناس، شهریار (نويسنده)
عنوان‌های دیگر	جستارهایی از نقد روانشناسی مدرن
ناشر	نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها. دفتر نشر معارف
مکان نشر	ایران - قم
سال نشر	1392ش
چاپ	1
شابک	‎978-964-531-474-1
موضوع	روان شناسی
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	/ف2ر4 128 BF
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

روان‌شناسی مدرن و حقیقت فراموش شده انسان، از آثار نویسنده، منتقد و غرب‌شناس معاصر و عضو هیئت‌ علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه‌ اسلامی، دکتر شهریار زرشناس (متولد ۱۳۴۴ش)، اثری پژوهشی تحلیلی و انتقادی جدی در حوزه علوم انسانی است که به نقد مبانی نظری دانش روان‌شناسی امروزی و مکاتب اصلی آن از منظر عقلی و تفکر دینی می‌پردازد.

هدف و روش

• دکتر شهریار زرشناس معتقد است روان‌شناسی علمی که از سال ۱۸۷۹ با تأسیس آزمایشگاهی در لایپزیک آلمان آغاز شد، ریشه‌اش به اومانیسم و پوزیتیویسم بازمی‌گردد.
• در این کتاب، چگونگی تقلیل انسان به «ماشینی غریزی» یا «ماشین پیچیده» در تفکر فیلسوفانی چون دکارت، هیوم و جیمز میل بررسی شده است.
• دکتر شهریار زرشناس استدلال می‌کند که روان‌شناسی مدرن با نادیده گرفتن ساحت روحانی بشر، دچار بحران هویت شده و مفاهیمی مانند «هوش» را صرفاً به «توانایی انطباق با محیط» فروکاسته است.

ساختار و محتوا

• کتاب حاضر، مقدمه ندارد و 5 فصل دارد:

1. «بیان اجمالی بنیان‌های نظری و مفاهیم اصلی روان‌شناسی مدرن» نویسنده در این فصل به ریشه‌یابی تاریخی و فلسفی روان‌شناسی مدرن می‌پردازد. او معتقد است آنچه امروز به نام «روان‌شناسی علمی» شناخته می‌شود، مولود قرن نوزدهم و حاصل تأسیس آزمایشگاه لایپزیک توسط ویلهلم وونت در سال ۱۸۷۹ میلادی است.
2. «فرویدیسم و روان‌کاوی» این فصل به بررسی عمیق آراء زیگموند فروید اختصاص دارد. نویسنده فرویدیسم را یک «شبه‌مذهب» یا «ایدئولوژی» می‌داند که بر پایه ماتریالیسم و اومانیسم بنا شده است.
3. «ملاحظاتی درباره رفتارگرایی» بازشناسی مکتب رفتارگرایی که با چهره‌هایی چون واتسون و اسکینر شناخته می‌شود، موضوع این فصل است و به جبرگرایی محیطی و ناتوانی در تبیین بسیاری از رفتارهای انسانی (مانند ایثار یا خلاقیت‌های هنری) می‌پردازد.
4. «درباره روان‌شناسی نیروی سوم (انسان‌گرا) این فصل به نقد جریانی می‌پردازد که در دهه ۱۹۶۰ میلادی به عنوان پاسخی به پوچی رفتارگرایی و جبرگرایی روان‌کاوی شکل گرفت. چهره‌های اصلی این جریان کارل راجرز و آبراهام مزلو هستند. این جریان همچنان در دام اومانیسم و سکولاریسم گرفتار است و به نوعی «خودپرستی مدرن» منجر می‌شود که در آن تکالیف الهی و معیارهای ثابت اخلاقی جایی ندارند.
5. «پیش به سوی روان‌شناسی معنوی (حقیقت فراموش شده)» این فصل، بخش اثباتی کتاب است که در آن نویسنده راه خروج از بحران‌های ذکر شده را پیشنهاد می‌دهد. دکتر شهریار زرشناس بر آن است که بیماری روانی واقعی زمانی رخ می‌دهد که انسان از فطرت خود دور شود و پیوندش را با وحی قطع کند و درمان واقعی نه در انطباق با جامعه سکولار، بلکه در «تذکر» و بازگشت به خویشتنِ الهی است. او تأکید می‌کند که انسان باید نه به عنوان یک ماشین یا حیوان، بلکه به عنوان خلیفةالله شناخته شود و روان‌شناسی معنوی نباید به دنبال «سازگاری» با دنیای مدرن باشد، بلکه باید به دنبال تعالی و شکوفاییِ «منِ واقعی» انسان در پرتو شریعت اسلامی و آموزه‌های قرآن و عترت(ع) باشد.

نمونه مباحث

• تغییر استانداردهای اخلاقی بر اساس فشارهای سیاسی: نویسنده به تغییر جایگاه همجنس‌بازی در کتاب‌های مرجع روان‌شناسی (مانند DSM) اشاره می‌کند. این موضوع تا دهه ۱۹۸۰ میلادی یک اختلال شناخته می‌شد، اما تحت تأثیر فشارهای اجتماعی و مبانی سکولاریسم، از فهرست اختلالات خارج و به عنوان یک امر عادی معرفی شد که نشان‌دهنده نبودِ مبنای ثابت اخلاقی در این علم است.

منابع مقاله

• مقدمه و متن کتاب.