زرشناس، شهریار

شهریار زرشناس (متولد ۱۳۴۴ش)، پژوهشگر، نویسنده، روزنامه‌نگار و عضو هیأت علمی دانشگاه، در حوزه‌های فلسفه، ادبیات، فرهنگ، سیاست و نقد مدرنیته است. وی از چهره‌های تأثیرگذار در جریان نقد علوم انسانی و غرب‌شناسی انتقادی در ایران به شمار می‌رود و تاکنون بیش از صد عنوان کتاب و پانصد مقاله منتشر کرده است.

شهریار زرشناس
NUR44890.jpg
نام کاملشهریار زرشناس
ولادت۱۳۴۴ش
محل تولدتهران، ایران
محل زندگیتهران
خویشاوندانزهره زرشناس (خواهر)
دیناسلام
مذهبشیعه
پیشهپژوهشگر، نویسنده، روزنامه‌نگار، عضو هیأت علمی
اطلاعات علمی
درجه علمیاستادیار
دانشگاهدانشگاه سوره
علایق پژوهشیفلسفه غرب، نقد مدرنیته، علوم انسانی، روان‌شناسی، ادبیات داستانی، تاریخ اندیشه
اساتید
برخی آثار

ولادت

شهریار زرشناس در 24 فروردین سال ۱۳۴۴ شمسی در تهران و در خانواده‌ای اصالتاً آملی به دنیا آمد.[۱] وی برادر زهره زرشناس، ایران‌شناس و استاد دانشگاه است.[۲]

تحصیلات

زرشناس تحصیلات دانشگاهی خود را در اروپای شرقی و به‌ویژه در یوگسلاوی سابق در رشته‌های فلسفه و روان‌شناسی ادامه داد. وی مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته فلسفه به پایان رساند و سپس مقطع دکترا را در رشته روان‌شناسی در کشور کرواسی ادامه داد، اما به دلیل عدم پذیرش موضوع پیشنهادی پایان‌نامه از اتمام تحصیل بازماند. وی بعدها از سوی شورای عالی انقلاب اسلامی نشان عالی فرهنگ و درجه دکتری دریافت کرد.[۳]

فعالیت‌ها

زرشناس از سال ۱۳۷۱ در دانشگاه‌های مختلف به تدریس اشتغال داشته و هم‌اکنون عضو هیأت علمی و استادیار پایه ۱۵ گروه دکتری حکمت هنر دینی در دانشگاه سوره است.[۴] وی پیشتر عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی (۱۳۸۳-۱۳۹۸) بوده است.

فعالیت‌های رسانه‌ای و مطبوعاتی

  • نویسنده ماهنامه «سوره» در دوران سردبیری شهید سید مرتضی آوینی
  • صاحب‌امتیاز و مدیرمسئول ماهنامه تئوریک «مشرق»
  • سردبیر نشریه تئوریک «فرهنگ عمومی»
  • همکاری با روزنامه‌های کثیرالانتشار و نشریات تئوریک به عنوان نویسنده و عضو هیأت تحریریه
  • ایده‌پرداز، نویسنده و مجری برنامه تلویزیونی «تاریکخانه ایدئولوژی» و «وقت اندیشه»
  • شرکت در برنامه‌های متعدد تلویزیونی از جمله «ثریا»، «زاویه»، «بدون توقف»، «جریان»، «گستره سیاست» و...[۵][۶]

مسئولیت‌های اجرایی و علمی

  • عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
  • عضو انجمن قلم ایران
  • عضو هیأت امنای پژوهشکده اندیشه و هنر اسلامی حوزه هنری (۱۳۹۶-۱۴۰۰)
  • معاون پژوهشی دفتر مطالعات دینی هنری در دوران ریاست شهید آوینی و دکتر محمد مددپور
  • مشاور فرهنگی، هنری مدیرکل ارشاد استان تهران (۱۳۷۳-۱۳۷۵)
  • معاون پژوهشی کتابخانه مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۹-۱۴۰۰)
  • مشاور فرهنگی، هنری رئیس مرکز طرح و برنامه‌ریزی صداوسیما (۱۳۸۰-۱۳۸۵)
  • مشاور علمی-فرهنگی رئیس کتابخانه‌های عمومی کشور و عضو ارشد شورای انتخاب کتاب این نهاد (۱۳۸۷-۱۳۹۲)
  • مشاور فرهنگی-هنری رئیس سازمان فرهنگی-هنری شهرداری تهران (۱۳۷۶-۱۳۷۹)
  • مدیر دفتر بازخوانی اندیشه مدرن
  • مدیر فرهنگی مرکز مطالعات راهبردی ژرفا
  • عضو شورای علمی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت ارشاد (۱۳۸۴-۱۳۸۶)
  • عضو شورای بررسی کتب علوم سیاسی دانشگاهی در پژوهشگاه علوم انسانی (۱۳۷۸-۱۳۷۹)
  • مسئول کمیته اندیشه تدوین برنامه نخبگانی سازمان صداوسیما (۱۳۹۸)
  • عضو شورای سازمان تألیف کتب درسی (سمت) (۱۴۰۰-۱۴۰۱)
  • مشاور علمی رئیس دانشگاه سوره (۱۳۹۸)[۷][۸]

جوایز و افتخارات

  • برنده جایزه جشنواره قلم زرین برای نگارش کتاب دو جلدی «پیش درآمدی بر رویکردها و مکتب‌های ادبی» (۱۳۹۰)
  • برنده جایزه دوم جشنواره مطبوعات برای نگارش مقاله «جک لندن و رئالیسم ادبی آمریکا»[۹][۱۰]

دیدگاه‌ها

  • در برنامه تلویزیونی «ثریا» (۱۳۹۴) با موضوع «نفوذ» حضور یافت و جریان‌های سیاسی مانند کارگزاران سازندگی و اصلاح‌طلبان را مورد نقد قرار داد.
  • زرشناس از منتقدان جدی جریان نواندیشی دینی، غرب مدرن و وضعیت علوم انسانی در ایران است. وی مناظرات جنجال‌برانگیزی با صادق زیباکلام، بیژن عبدالکریمی و محمدمنصور هاشمی داشته است. او معتقد است غرب مدرن وارد مرحله بحران انحطاطی شده و علوم انسانی موجود بازتاب این وضعیت است؛ بنابراین تحول بنیادین در علوم انسانی را برای جامعه ایران یک ضرورت تاریخی می‌داند.[۱۱]

آثار

مجموعه‌های چندجلدی

  • اندیشه در بحران (۶ جلد) - انتشارات سوره مهر
  • تاریخچه ادبیات معاصر ایران (۳ جلد) - انتشارات دیدمان
  • نگاهی کوتاه به تاریخچه روشنفکری در ایران (۲ جلد) - نشر معارف / کتاب صبح
  • تأملاتی در نقد علوم انسانی (۳ جلد: علوم انسانی در ترازوی نقد، علم اقتصاد در ترازوی نقد، روان‌شناسی مدرن در ترازوی نقد) - انتشارات بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع)
  • دوره تاریخ غرب باستان (۴ جلد) - انتشارات خبرگزاری تسنیم
  • دوره مطالعات غرب‌شناسی بنیادین (۲ جلد) - انتشارات خبرگزاری تسنیم
  • بازخوانی فرهنگ و اندیشه مدرن (۶ جلد) - انتشارات سروش
  • پیش درآمدی بر رویکردها و مکتب‌های ادبی (۲ جلد) - انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
  • صدایی دیگر (بیش از ۳۰ جلد) - انتشارات خبرگزاری تسنیم
  • واژه‌ها و اندیشه‌ها (دانشنامه هنری، فرهنگی، ادبی و فلسفی) - انتشارات ایران (۱۴۰۲)
  • تاریخ فلسفه غرب (۲ جلد) - انتشارات سوره مهر (۱۴۰۲)
  • سیری در تاریخ غرب - انتشارات ایران (۱۴۰۲)
  • از امید تا تردید - انتشارات ایران (۱۴۰۲)

برخی عناوین کتاب‌ها

  • آدام اسمیت در یک نگاه کوتاه
  • آلبرکامو در یک نگاه کوتاه
  • آلن روب گریه در یک نگاه کوتاه
  • آغاز یک پایان
  • این سه لیبرالیست: نقد آرای ریچارد رورتی، فردریش فون هایک و میلتون فریدمن
  • اشاراتی درباره لیبرالیسم در ایران
  • اشارات و تنبیهات: جستارهای به هم پیوسته نظری در قلمروهای اقتصاد و سیاست امروز ایران
  • اشاراتی کوتاه درباره ازخودبیگانگی بشر مدرن
  • اوژن یونسکو در یک نگاه کوتاه
  • بحران جهانی دموکراسی و اندیشه مردم‌سالاری دینی در ایران
  • پسامدرنیته و وضع کنونی غرب مدرن
  • پیوند ناگسستنی تکنوکراسی و اقتصاد نئولیبرال
  • تئوری اندیشه ترقی در تفکر مدرن
  • تاریخ تطبیقی ادبیات ایران و جهان
  • تاریخ فلسفه غرب
  • تکنوکراسی
  • توسعه
  • تولد غرب مدرن
  • جامعه مدنی
  • جستارهایی در ادبیات داستانی معاصر
  • جنبش دانشجویی در ایران
  • چند یادداشت تئوریک
  • حقیقت فراموش‌شده بشر: جستارهایی در نقد روان‌شناسی مدرن
  • درباره آزادی
  • درباره دموکراسی
  • درباره زندگی و جهان ویرجینیا وولف
  • درباره عصر روشنگری و جهان‌بینی آن
  • درباره غرب سده‌های میانه
  • درباره نظام جهانی سلطه
  • درباره نوپراگماتیسم لیبرالی رورتی
  • رولان بارت و ساختارگرایی و ساختارشکنی
  • روان‌شناسی مدرن و حقیقت فراموش‌شده انسان
  • سرمایه‌داری مدرن در یک نگاه کوتاه
  • سرمایه‌سالاری (کاپیتالیسم) مروری کالبدشکافانه بر ماهیت و تطور تاریخی
  • ساموئل بکت در یک نگاه کوتاه
  • سارتر و راسیونالیسم مدرن بحران‌زده
  • سیری انتقادی در آراء داریوش شایگان
  • شبه مدرنیته در ایران
  • شناخت و سنجش ایدئولوژی‌های مدرن (۲ جلد)
  • صادق چوبک کیست؟
  • علم اقتصاد در ترازوی نقد
  • غرب، غرب مدرن، سکولاریسم
  • غفلت تئوریک خطرناک: نگاهی به چند کتاب نامناسب سمت
  • فرانتس کافکا در یک نگاه کوتاه
  • فردریش دورنمات در یک نگاه کوتاه
  • فرهنگ، سیاست، فلسفه
  • گفت‌وگو با امروز: تأملاتی در نسبت اقتصاد و فرهنگ و سیاست
  • ماهیت سرمایه‌داری مدرن
  • مروری بر زندگی و آراء میلتون فریدمن مدافع آمریکایی اقتصاد نئولیبرال
  • مسیری در تاریخ غرب
  • مبانی نظری غرب مدرن
  • میلان کوندرا و تجربه انسان مدرن
  • نئولیبرالیسم ایرانی و تهاجم فرهنگی
  • نیست‌انگاری و تاریخ
  • نیست‌انگاری ابسورد در ادبیات داستانی غرب (داستایوفسکی، کافکا، کامو، سارتر)
  • نقد حال: جستارهایی در قلمرو فرهنگ، اقتصاد و سیاست امروز ایران (دفتر اول)
  • نیمه پنهان آمریکا: مروری کوتاه بر بنیان‌های نظری و ارکان تمدنی آمریکا
  • واژه‌نامه فرهنگی، سیاسی
  • ولادیمیر ناباکوف در یک نگاه کوتاه
  • ولتر، آن‌گونه که بود: نگاهی کوتاه بر زندگی و زمانه و آرای فرانسوا ماری آروئه ولتر[۱۲][۱۳]

مقالات

زرشناس بیش از ۵۰۰ مقاله از سال ۱۳۶۸ تاکنون در نشریات و سایت‌های مختلف منتشر کرده است.[۱۴]

پانویس

منابع مقاله

وابسته‌ها

واژه‌نامه سیاسی - فرهنگی

پیش درآمدی بر رویکردها و مکتب‌های ادبی

این سه لیبرالیست

تاريخ فلسفه غرب (از آغاز تا ترتولیان)

روان‌شناسی مدرن و حقیقت فراموش شده انسان

نئولیبرالیسم ایرانی و تهاجم فرهنگی

غفلت تئوریک خطرناک: نگاهی به چند کتاب نامناسب «سمت»

اللیبرالیة

شبه مدرنیته در ایران

درباره دموکراسی

توسعه

تکنو کراسی

جامعه مدنی

نگاهی کوتاه به تاریخچه روشنفکری در ایران

مبانی نظری غرب مدرن

نقد حال: جستارهایی در قلمرو فرهنگ، اقتصاد و سیاست امروز ایران

نیمه پنهان آمریکا: مروری کوتاه بر بنیان‌های نظری و ارکان تمدنی آمریکا

کاوشی در چیستی علوم انسانی مدرن

چند یادداشت تئوریک

نیهیلیسم

گفتگو با امروز: تأملاتی در نسبت اقتصاد با فرهنگ و سیاست

نیهیلیسم ابسورد در ادبیات داستانی غرب: داستایوفسکی، کافکا، کامو، سارتر

تاریخچه ادبیات معاصر ایران

اشا‌راتی‌ دربا‌ره‌ لیبرالیسم‌ در ایران‌

علوم انسانی در ترازوی نقد

اندیشه در بحران

سمبولیسم‌ در آراء اریک‌ فروم‌: به‌ ضمیمه‌ بررسی‌ مبا‌نی‌ تفکر فروم‌

درباره فردریش هایک و نئولیبرالیسم: (پدیدارشناسی روح ابژکتیو)

پسامدرنیته و وضع کنونی غرب مدرن