پیش درآمدی بر رویکردها و مکتبهای ادبی
پیش درآمدی بر رویکردها و مکتبهای ادبی ، از آثار نویسنده، منتقد و غربشناس معاصر و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، دکتر شهریار زرشناس (متولد ۱۳۴۴ش)، اثری پژوهشی است که به بازشناسی تحلیلی و نقادانه مبانی فکری مکتبهای ادبی از منظر اندیشه اسلامی میپردازد و حصار تنگِ آثار ترجمهای و مشهورات رایج غربزدگان را میشکند تا مخاطبانِ جوان امروزی، فهم روشنتری از نسبت میان الهیات، فلسفه و ادبیات بیابند.
| پیش درآمدی بر رویکردها و مکتبهای ادبی | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | زرشناس، شهریار (نويسنده) پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی. گروه ادبیات اندیشه (سایر) |
| ناشر | پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی. سازمان انتشارات |
| مکان نشر | ایران - تهران |
| سال نشر | 1389ش - 1402ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | 978-964-2982-17-2 |
| موضوع | سبک شناسی - سبک شناسی - مطالعات تطبیقی - ادبیات - تاریخ و نقد |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 2 |
| کد کنگره | 9پ4ز 203 PN |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
هدف و روش
- ناشر یادآور شده است که دکتر شهریار زرشناس در این مجموعه، روشی مبنایی و نقادانه را برگزیده است؛ به این معنا که صرفاً به توصیف ظاهری مکاتب بسنده نمیکند، بلکه صبغه فلسفی و مفروضات تئوریک هر جریان (مانند اومانیسم، سکولاریسم و نیهیلیسم) را از منظر تفکر حکمی و دینی واکاوی میکند. [۱]
- دکتر شهریار زرشناس در مقدمه خود بیان میکند که هدفش بازشناسی تحلیلی و نقادانه است، نه صرفاً گردآوری مطالب و این رویکرد مستلزم آن است که پژوهشگر از «حصار مشهورات» و قضاوتهای شتابزدهای که ادبیات ترجمهای القا میکند، عبور کرده و با تأمل به بنیانهای نظری بپردازد. [۲]
ساختار و محتوا
- کتاب حاضر شامل دو جلد به ترتیب ذیل است:
- دفتر اول: «از عصر باستان تا پایان رمانتیسم» این جلد در ۴ فصل به بررسی ریشههای ادبیات غرب میپردازد:
- (میراث ادبیات غرب پیش از مدرنیته): شامل بررسی ادبیات یونان باستان (هومر، افلاطون و ارسطو)، ادبیات روم باستان (ویرژیل و هوراس) و ادبیات قرون وسطی (سنت آگوستین و دانته)
- (ادبیات رنسانس، آغاز ادبیات مدرن): تبیین ویژگیهای فرهنگ رنسانس و ظهور «سوژه مدرن» در ادبیات
- (نئوکلاسیسم و ویژگیهای آن): بررسی اصول این مکتب و آرای نویسندگانی چون «دیدرو»
- (رمانتیسم ادبی و مبانی نظری آن): واکاوی مفهوم «من فردی»، تأثیر فیلسوفانی چون روسو و شوپنهاور، و بررسی آثار گوته، هوگو و دیگران.
- دفتر دوم: «از عصر رئالیسم تا ادبیات پسامدرن» این جلد نیز شامل ۴ فصل اصلی است که تحولات ادبیات مدرن را واکاوی میکند:
- (درباره رمان و پیشگامان آن): تحلیل تئوریک قالب رمان، تبیین مدل «واقعگرای آرمانطلب اسلامی» و بررسی آثار سروانتس، دانیل دفو و ریچاردسون
- (رئالیسم و بنیادهای نظری آن): بررسی فلسفی رئالیسم و معرفی بالزاک و چارلز دیکنز و ویساریون بلینسکی
- (ناتورالیسم و بنیادهای نظری آن): تحلیل رویکرد علمی و جبرگرایانه در آثار امیل زولا و گی موپاسان
- (ادبیات پسارئالیستی و اقسام آن): این فصل گستردهترین بخش است که به ۶ قسم تقسیم میشود:
- پسارئالیسم آغازین: (مارسل پروست و جیمز جویس)
- سوررئالیسم ادبی: (دادائیسم و آندره برتون)
- رمان نو: (آلن روبگرییه و ناتالی ساروت)
- ساختارگرایی: (جاناتان کالر و لوی استروس و آیریس مورداک)
- ساختارشکنی: (نقد روحیه سوفسطایی با تکیه بر آرای رولان بارت و پل دومان)
- ادبیات پسامدرن: (ریچارد براتیگان و گابریل گارسیا مارکز)
- نویسنده در تمامی این فصول با رویکردی نقادانه و حکمی، تلاش کرده است تا نسبت میان ادبیات و جهانبینیهای سکولار و اومانیستی را آشکار سازد.
نمونه مباحث
- ویژگیهای منظومههای هومر: دکتر شهریار زرشناس معتقد است در «ایلیاد» و «اودیسه»، خدایان دارای صورتهای نظاممندِ «آنتروپومورفیستی» (انسانانگاری) هستند و این آثار، انحطاط بینش اسطورهای و طبیعی و شرکآلود در یونان باستان و حرکت به سمت دنیایی غیراخلاقی و فاقد تعالی را نشان میدهند. [۳]
- تحلیل رمان رابینسون کروزوئه: دکتر شهریار زرشناس این اثرِ «دانیل دفو» را یکی از نخستین مظاهر تفسیر لیبرالی از بشر (انسان اقتصادی) در ادبیات غربی میداند که روح تاجرمسلک و سوداگر و لیبرالیسم بورژوایی را به تصویر میکشد. [۴]
پانویس
منابع مقاله
- مقدمه و متن کتاب.