نور الآفاق
| نور الآفاق | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | ذوعلم اصفهانی، حسین (نويسنده)
ذوعلم، علی (مصحح) علی بن حسین (ع)، امام چهارم ( نویسنده) |
| عنوانهای دیگر | شرح دعای مکارم الاخلاق ** نور الآفاق |
| سال نشر | 1380ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | 964-93354-3-9 |
| موضوع | دعای مکارم الاخلاق - نقد و تفسیر - اخلاق اسلامی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 9ذ70422م 270 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
نورالآفاق؛ شرح دعای مکارم الأخلاق، محمدحسین ذوعلم (متوفای ۱۳۷۳ق)، شرحی بر دعای مکارم الاخلاق منقول از امام سجاد (ع) است که به تبیین اصول نظام اخلاقی اسلام، مراتب ایمان و نکات سلوک انسان برای رسیدن به تعالی و کمال معنوی میپردازد.
شیوه شرح
این کتاب، شرحی تحلیلی و جامع است که به بیان تمامی جوانب سلوک و نکات معنوی پرداخته است. شارح در طول اثر از استناد فراوان به آیات قرآن و احادیث معصومین(ع) برای تبیین مفاهیم استفاده میکند[۱].
ساختار کتاب
کتاب شامل یادداشت مصحح، متن دعای مکارم الاخلاق، دیباچه و چهارده فصل اصلی و خاتمه است.
محتوای کتاب
در آغاز یادداشت مصحح کتاب مشتمل بر مطالبی پیرامون دعای مکارم الاخلاق، نکاتی درباره تصحیح متن کتاب و ویژگیهای آن آمده[۲] سپس متن دعای مکارم الاخلاق به همراه ترجمه آن ذکر شده است [۳] به دنبال آن شارح در دیباچه شرح مطالبی در باره شرح ذکر کرده است[۴]
فصل اول به تبیین جایگاه بنیادین و برکات ذکر شریف صلوات اختصاص یافته و شامل دو بخش است. فضیلت ذکر شریف صلوات بخش نخست مطالب این فصل را تشکیل داده و بخش دوم به آثار و ثمرات ذکر شریف صلوات اختصاص یافته ااست. نویسنده در هر بخش به احادیث و روایات معصومان استناد جسته است [۵]
در فصل دوم به ایمان، معرفتالله و نبوت پرداخته شده و مبانی اعتقادی بر پایه فقره اول دعا بررسی شده است. از مهمترین محورهای این فصل نخست معرفت خداوند و اقسام ایمان است که در آن به تبیین معنای لغوی و اصطلاحی ایمان و درجات پرداخته شده است[۶] تحصیل ایمان و مراتب آن به اضافه حرمت مؤمن از دیگر مطالب مطرح شده در این فصل است[۷]. در ادمه به نبوت و خاتمیت نبی اکرم(ص) که به اثبات نبوت پیامبر اسلام(ص)، معجزات ایشان و بهویژه اعجاز قرآن از جنبههای مختلف پرداخته و از ایمان حضرت امیرالمؤمنین(ع) به پیامبر(ص) که شامل بحث پیرامون اولین مؤمن به اسلام و جایگاه ایشان در تصدیق نبوت سخن به میان آمده است [۸].
فصل سوم درباره یقین و امامت است و به تبیین یقین و مراتب آن و یقین اهلبیت(ع) میپردازد و شمهای از فضائل و مناقب بیشمار حضرت علی(ع) را بیان میکند[۹].
فصل چهارم به نیت، اخلاص، عمل صالح و مقام حضرت زهرا(س) اختصاص یافته است. مؤلف در این بخش به زیربنای اعمال انسانی میپردازد که عبارت از نیت و اخلاص است. وی ضمن اشاره به معنای نیست آثار حسن نیت در زندگی انسان اشاره کرده سپس از خلاص و اهمیت پاکسازی عمل از ریا سخن گفته و به آثار وضعی خلوص در نیل به مقامات معنوی و همچنین عمل صالح اشاره کرده است[۱۰]. در ادامه به فضائل حضرت زهرا (س) و مقام و مرتبت ایشان پرداخته شده است.[۱۱].
فصل پنجم ترکیبی از مباحث اخلاقی و تاریخی است، از جمله به اغوای شیطان و راههای نفوذ و ضرورت اخلاص برای رهایی از بند او پرداخته شده و همچنین به آثار خلوص و خلوص ائمه اطهار اشاره شده است[۱۲] در ادامه متعرض بخشی از سیره معصومان(ع) شده و به بررسی تفصیلی صلح امام حسن(ع) با معاویه و علل آن، سپس قیام امام حسین(ع) و وقایع عاشورا به عنوان الگوی عالی اخلاص و فداکاری و عظمت مصیبت ایشان پرداخته شده است[۱۳].
در فصل ششم نخست مطالبی مربوط به توکل مطرح گردیده و ضمن اشاره به توکل و درجات آن و اینکه توکل واقعی با تلاش و کوشش منافاتی ندارد مطالبی درباره هدف آفرینش انسان مطرح شده سپس از حقانیت حضرت خاتم الانبیاء(ص)، اشاره به غیبت امام مهدی(ع) و یقین به معاد و لزوم اشتغال به اموری که برای آخرت سودمند است، سخن گفته شده است[۱۴]. در آخر به بیان شمهای مناقب، مفاخر امام سجاد(ع) و فرازهایی از خطبههای ایشان در شام، پرداخته شده است[۱۵].
در فصل هفتم از غنا و عزت، مفهوم واقعی وسعت رزق و وظایف شرعی ثروتمندان در قبال محرومان، عبودیت و حقیقت مقام بندگی و مذمت عجب و خودپسندی،فضیلت صفت خیرخواهی، اقسام و شرایط آن سخن به میان آمده است[۱۶]. همچنین به گوشهای از مناقب و فضائل امام باقر(ع) و کیفیت انفاق ائمه اطهار(ع) اشاره شده است[۱۷].
فصل هشتم نخست به حسن خلق فوائد و ثمرات آن پرداخته اخلاق، و از اخلاق ناپسند و آثار آن در مقام آدمیت سخن به میان آمده است. سپس مطالبی پیرامون مذمت فخرفروشی، تکبر و اقسام آن و... مطرح شده است[۱۸]. مناقب و فضایل امامان معصوم از دیدگاه عالمان سنی به اضافه دستور امام صادق(ع) به عنوان بصری و بیان حقیقت عبودیت و... از دیگر مطالب ذکر شده در این فصل است [۱۹].
در فصلهای بعدی کتاب مسائلی همچون مذمت حسد، بیان مفاسد زبان، ظلم و اقسام آن، اقتصاد و میانه روی، ابتلای مؤمن و آثار آن، آداب کسب، آثار تعفف، حالات و برخی از معجزات امام حسن عسکری(ع)، اغتنام ایام حیات فواید ذکر و...مطرح شئه است
در خاتمه کتاب به تاریخ اتمام کار تصحیح کتاب، ترجمه آیات، روایات و عبارات عربی و استخراج منابع و مصادر اشاره شده است[۲۰].
ویژگیهای کتاب
این اثر از دو ویژگی برجسته برخوردار است. نخست اینکه در این اثر، همراه با شرح دعا، به مناسبت، هم اصول عقاید به طور مختصر و اجمالی بیان شده و هم به ترتیب، نکاتی درباره الگوها و نمونههای عینی و عملی اخلاق الهی یعنی پیامبر(ص) و معصومان(ع) ارائه شده است که مجموعه کاملی را از ارکان اساسی تربیت انسان تشکیل میدهد[۲۱]. دوم آن است که مؤلف خود در وادی زهد و عبادت و عمل به اصول و ارزشهای اخلاقی و معنوی، مراتب عالی را طی کرده است. لذا این اثر، حاصل و چکیده روح وارسته و نفس سالکی است که از سر درد و اخلاص و برای کاستیها و خلأهای اخلاقی نوشته شده است[۲۲].
پانویس
- ↑ ر.ک: یادداشت مصحح، صفحه سیزده
- ↑ ر.ک: همان، صفحه یازده- شانزده
- ↑ ر.ک: متن دعای مکارم الاخلاق، صفحه هفده- بیست و سه
- ↑ ر.ک: دیباچه، ص 1- 4
- ↑ رک: متن کتاب، ص5- 13
- ↑ ر.ک: همان، ص15- 21
- ↑ ر.ک: همان، ص22- 28
- ↑ ر.ک: همان، ص29- 40
- ↑ ر.ک: همان، ص41- 68
- ↑ ر.ک: همان، ص69- 80
- ↑ ر.ک: همان، ص80- 84
- ↑ ر.ک: همان، ص85- 100
- ↑ ر.ک: همان، ص101- 122
- ↑ ر.ک: همان، ص125- 145
- ↑ ر.ک: همان، ص146- 151
- ↑ ر.ک: همان، ص153- 184
- ↑ ر.ک: همان، ص185- 190
- ↑ ر.ک: همان، ص 191- 217
- ↑ ر.ک: همان، ص218- 234
- ↑ ر.ک: همان، ص429
- ↑ ر.ک: یادداشت مصحح، صفحه سیزده
- ↑ ر.ک: یادداشت مصحح، صفحه چهارده- پانزده
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.