۱۶۱٬۱۱۹
ویرایش
تصحیح و شرح مرزباننامه سعدالدین وراوینی (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۲
، ۶ نوامبر ۲۰۲۵جایگزینی متن - 'فارسي' به 'فارسی'
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) جز (جایگزینی متن - 'فارسي' به 'فارسی') |
||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
|پدیدآورندگان | |پدیدآورندگان | ||
| پدیدآوران = | | پدیدآوران = | ||
[[سعدالدين وراويني]] (نویسنده) | |||
[[کرباسی، عفت]] (نویسنده) | [[کرباسی، عفت]] (نویسنده) | ||
[[برزگر خالقی، محمدرضا]] (نویسنده) | [[برزگر خالقی، محمدرضا]] (نویسنده) | ||
|زبان | |زبان | ||
| زبان = | | زبان = | ||
| کد کنگره = | | کد کنگره =1398 4م / 5198 PIR | ||
| موضوع = | | موضوع = نثر فارسی - قرن 7ق. | ||
نثر فارسی - قرن 7ق. - تاريخ و نقد | |||
سعدالدين وراويني، قرن 7ق. مرزباننامه -- نقد و تفسير | |||
|ناشر | |ناشر | ||
| ناشر =زوار | | ناشر =زوار | ||
| خط ۱۶: | خط ۲۰: | ||
| سال نشر =1398 | | سال نشر =1398 | ||
| کد اتوماسیون = | | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE152368AUTOMATIONCODE | ||
| چاپ = | | چاپ = | ||
| شابک =5ـ559ـ401ـ964ـ978 | | شابک =5ـ559ـ401ـ964ـ978 | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۸: | ||
مرزباننامه، کتابی تعلیمی و تمثیلی است که بیشتر داستانهای آن، از زبان جانواران بیان شده است. مشهور است که مرزباننامه را اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین، از ملوک آلباوند، در اواخر قرن چهارم، به زبان طبری نوشته بود؛ اما برخی معتقداند که [[ملطیوی، محمد غازی|ملطیوی]]، برخلاف [[سعدالدین وراوینی]]، به این که اصل کتاب به طبری یا پهلوی بوده، اشاره نکرده است؛ پس نمیتوان گفت که این کتاب، به زبان طبری نوشته شده؛ بلکه اصل کتاب، مربوط به طبرستان و نویسندهای طبری است که به فارسی کهن نزدیک به پهلوی اشکانی بوده است. | مرزباننامه، کتابی تعلیمی و تمثیلی است که بیشتر داستانهای آن، از زبان جانواران بیان شده است. مشهور است که مرزباننامه را اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین، از ملوک آلباوند، در اواخر قرن چهارم، به زبان طبری نوشته بود؛ اما برخی معتقداند که [[ملطیوی، محمد غازی|ملطیوی]]، برخلاف [[سعدالدین وراوینی]]، به این که اصل کتاب به طبری یا پهلوی بوده، اشاره نکرده است؛ پس نمیتوان گفت که این کتاب، به زبان طبری نوشته شده؛ بلکه اصل کتاب، مربوط به طبرستان و نویسندهای طبری است که به فارسی کهن نزدیک به پهلوی اشکانی بوده است. | ||
قدیمترین جایی که از این کتاب یاده شده، قابوسنامۀ عنصرالمعالی کیکاووس، تألیف سال 475 | قدیمترین جایی که از این کتاب یاده شده، قابوسنامۀ عنصرالمعالی کیکاووس، تألیف سال 475 ه.ق است. او در ذکر «تخمه و تیرۀ» فرزندش میگوید: «جدۀ تو، مادرم ملکزاده مرزبان بن رستم بن شرویندخت بوده که مصنف کتاب مرزباننامه بود». | ||
این کتاب، در حدود دو قرن بعد از تألیف در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم، دو بار از طبری، به پارسی مزین و مصنوع ترجمه شد. نخست، به وسیلۀ [[ملطیوی، محمد غازی|محمد بن غازی ملطیوی]] و دیگر بار، به دست سعدالدین وراوینی. | این کتاب، در حدود دو قرن بعد از تألیف در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم، دو بار از طبری، به پارسی مزین و مصنوع ترجمه شد. نخست، به وسیلۀ [[ملطیوی، محمد غازی|محمد بن غازی ملطیوی]] و دیگر بار، به دست سعدالدین وراوینی. | ||
| خط ۴۲: | خط ۴۶: | ||
ماجرای نوشتن کتاب، با نظر به باب اول مرزباننامۀ وراوینی چنین است: پدر مرزبان، پنج پسر داشت. پس از مرگ پدر، پسر بزرگ، جانشین پدر گردید؛ ولی بعد از مدتی، حسادت و اختلاف برادران دیگر در طلب پادشاهی، موجب شد مرزبان که از همه فاضلتر بود و نمیخواست در این اختلافها شرکت کند، تصمیم به سفر گیرد. جمعی از بزرگان، از او درخواست کردند چون قصر سفر دارد، کتابی بنویسد که در دنیا و آخرت، از مطالب آن استفاده کنند. مرزبان، پذیرش خواستۀ آنها را به اذن و فرمان شاه موکول گردانید. شاه، پس از مشورت با وزیر خود و اعلام موافقت وزیر با رفتن ملکزاده و مخالف او با نوشتن چنین کتابی، سرانجام پیشنهاد وزیر را میپذیرد که کتاب، در حضور وزیر نوشته شود تا مورد بررسی او قرار گیرد. فردای آن روز، ملکزاده مرزبان، در جلسهای با حضور شاه و بزرگان، از کار خود سخن میگوید و ضمن اشاره به بیعدالتی گماشتگان شاه، او را نصیحت میکند و حین پاسخ به شبهات وزیر، با بیان داستانهایی، نیت نیک خود را ابراز میدارد و نوشتن کتاب را آغاز میکند. | ماجرای نوشتن کتاب، با نظر به باب اول مرزباننامۀ وراوینی چنین است: پدر مرزبان، پنج پسر داشت. پس از مرگ پدر، پسر بزرگ، جانشین پدر گردید؛ ولی بعد از مدتی، حسادت و اختلاف برادران دیگر در طلب پادشاهی، موجب شد مرزبان که از همه فاضلتر بود و نمیخواست در این اختلافها شرکت کند، تصمیم به سفر گیرد. جمعی از بزرگان، از او درخواست کردند چون قصر سفر دارد، کتابی بنویسد که در دنیا و آخرت، از مطالب آن استفاده کنند. مرزبان، پذیرش خواستۀ آنها را به اذن و فرمان شاه موکول گردانید. شاه، پس از مشورت با وزیر خود و اعلام موافقت وزیر با رفتن ملکزاده و مخالف او با نوشتن چنین کتابی، سرانجام پیشنهاد وزیر را میپذیرد که کتاب، در حضور وزیر نوشته شود تا مورد بررسی او قرار گیرد. فردای آن روز، ملکزاده مرزبان، در جلسهای با حضور شاه و بزرگان، از کار خود سخن میگوید و ضمن اشاره به بیعدالتی گماشتگان شاه، او را نصیحت میکند و حین پاسخ به شبهات وزیر، با بیان داستانهایی، نیت نیک خود را ابراز میدارد و نوشتن کتاب را آغاز میکند. | ||
چند سال پس از [[ملطیوی، محمد غازی|ملطیوی]]، [[سعدالدین وراوینی]]، بیآنکه از تألیف [[روضة العقول]] خبر داشته باشد، ترجمه و تهذیب [[مرزباننامه]] را به نگارش درآورد. او همانگونه که خود در مقدمۀ [[مرزباننامه]] اشاره کرده است، از جوانی تا زمان تحریر مرزباننامه، یعنی در ایام کهولتش، مشغول کارهای ادبی و جلوهدادن کتابهای حکایت بر اهل بصیرت بوده است. کتابهایی همچون [[کلیله و دمنه|کلیله]]، [[سندبادنامه]]، مقامۀ حمیدی، عتبۀ کتبه و ... . | چند سال پس از [[ملطیوی، محمد غازی|ملطیوی]]، [[سعدالدین وراوینی]]، بیآنکه از تألیف [[روضة العقول]] خبر داشته باشد، ترجمه و تهذیب [[مرزباننامه]] را به نگارش درآورد. او همانگونه که خود در مقدمۀ [[مرزباننامه]] اشاره کرده است، از جوانی تا زمان تحریر مرزباننامه، یعنی در ایام کهولتش، مشغول کارهای ادبی و جلوهدادن کتابهای حکایت بر اهل بصیرت بوده است. کتابهایی همچون [[کلیله و دمنه|کلیله]]، [[سندبادنامه]]، مقامۀ حمیدی، عتبۀ کتبه و.... | ||
از زندگی [[وراوینی]]، اطلاع زیادی در دست نیست و تاریخ دقیق تهذیب مرزباننامه هم معلوم نمیباشد؛ ولی «مسلماً بین سالهای 607 ـ622 اتفاق افتاده است؛ زیرا او در آخرین باب از کتاب خود نام «پادشاه بنی آدم اتابک اعظم، مظفرالدنیا و الدین، ازبک بن محمد بن ایلدُگُز «و وزیر او «خواجۀ جهان، ربیبالدنیا والدین، معینالاسلام والمسلین، ابوالقاسم هارون بن علی» را آورده است و چون اتابک ازبک از 607 تا 622 سلطنت کرده، پس تاریخ ترجمۀ مرزباننامه، در همین سنین بوده است و از آنکه وراوینی، بنابر تصریح خود، هنگام تهذیب مرزباننامه در «ایام البیض کهولت» بود، بنابرانی، باید ولادت او، در اواسط قرن ششم اتفاق افتاده باشد. | از زندگی [[وراوینی]]، اطلاع زیادی در دست نیست و تاریخ دقیق تهذیب مرزباننامه هم معلوم نمیباشد؛ ولی «مسلماً بین سالهای 607 ـ622 اتفاق افتاده است؛ زیرا او در آخرین باب از کتاب خود نام «پادشاه بنی آدم اتابک اعظم، مظفرالدنیا و الدین، ازبک بن محمد بن ایلدُگُز «و وزیر او «خواجۀ جهان، ربیبالدنیا والدین، معینالاسلام والمسلین، ابوالقاسم هارون بن علی» را آورده است و چون اتابک ازبک از 607 تا 622 سلطنت کرده، پس تاریخ ترجمۀ مرزباننامه، در همین سنین بوده است و از آنکه وراوینی، بنابر تصریح خود، هنگام تهذیب مرزباننامه در «ایام البیض کهولت» بود، بنابرانی، باید ولادت او، در اواسط قرن ششم اتفاق افتاده باشد. | ||
| خط ۵۲: | خط ۵۶: | ||
نسخههای مورد استفاده عبارتند از: | نسخههای مورد استفاده عبارتند از: | ||
#نسخۀ الف: متن اصلی این تصحیح، براساس نسخهای است که در 22 شوال سال 742 | #نسخۀ الف: متن اصلی این تصحیح، براساس نسخهای است که در 22 شوال سال 742 ه.ق محسن بن محمد بن محمد بن محمود ابیالعباس الیزدی، در 218 برگ 15 سطری، به خط نسخ، کتابت کرده است. این نسخه را مجتبی مینوی، برای دانشگاه تهران عکسبرداری نموده که میکروفیلم آن، در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران به شمارۀ 153 نگهداری میشود و اصل آن در کتابخانۀ اونیورسیته در استانبول ترکیه، به شمارۀ 686 موجود است. | ||
#نسخۀ ب: این نسخه، متعلق به نیمۀ جمادیالآخر سال 745 در 134 برگ 21 سطری است که به شمارۀ 13208 در کتابخانۀ آیتالله مرعشی نجفی در قم نگهداری میشود. خط آن، نستعلیق است و در مورادی افتادگیهایی دارد؛ از جمله در آغاز کتاب، مقدمه، جز پنج سطر آخر، افتاده است و کتاب با فهرست بابهای آغاز میگردد. | #نسخۀ ب: این نسخه، متعلق به نیمۀ جمادیالآخر سال 745 در 134 برگ 21 سطری است که به شمارۀ 13208 در کتابخانۀ آیتالله مرعشی نجفی در قم نگهداری میشود. خط آن، نستعلیق است و در مورادی افتادگیهایی دارد؛ از جمله در آغاز کتاب، مقدمه، جز پنج سطر آخر، افتاده است و کتاب با فهرست بابهای آغاز میگردد. | ||
#نسخۀ ج: این نسخه، کتابت شده به سال 762 و در 127 برگ 21 سطری و به خط نسخ است و متعلق به موزۀ بریتانیا به شمارۀ 6476 میباشد. میکروفیلم آن، در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، به شمارۀ 713 موجود است. این نسخه اساس کار محمد قزوینی در تصحیح مرزباننامه بوده است. | #نسخۀ ج: این نسخه، کتابت شده به سال 762 و در 127 برگ 21 سطری و به خط نسخ است و متعلق به موزۀ بریتانیا به شمارۀ 6476 میباشد. میکروفیلم آن، در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، به شمارۀ 713 موجود است. این نسخه اساس کار محمد قزوینی در تصحیح مرزباننامه بوده است. | ||
| خط ۶۹: | خط ۷۳: | ||
[[رده:کتابشناسی]] | [[رده:کتابشناسی]] | ||
[[رده:زبانشناسی، علم زبان]] | |||
[[رده:زبان و ادبیات شرقی (آسیایی)]] | |||
[[رده:زبان و ادبیات فارسی]] | |||
[[رده:زبانها و ادبیات ایرانی]] | |||
[[رده:مقالات(بهمن) باقی زاده]] | [[رده:مقالات(بهمن) باقی زاده]] | ||
[[رده:مقالات بازبینی | [[رده:مقالات بازبینی شده2 اسفند 1403]] | ||