الجامع اللطيف في فضل مكة و أهلها و بناء البيت الشريف: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
جایگزینی متن - 'نويسنده' به 'نویسنده'
جز (جایگزینی متن - ' حسين' به ' حسین')
جز (جایگزینی متن - 'نويسنده' به 'نویسنده')
خط ۴: خط ۴:
| عنوان‌های دیگر =
| عنوان‌های دیگر =
| پدیدآوران =  
| پدیدآوران =  
[[ابن ظهیره، محمد بن محمد]] (نويسنده)
[[ابن ظهیره، محمد بن محمد]] (نویسنده)


[[عمر، علی]] (محقق)
[[عمر، علی]] (محقق)
خط ۳۲: خط ۳۲:
}}  
}}  


'''الجامع اللطيف في فضل مكة و أهلها و بناء البيت الشريف'''، تأليف [[ابن ظهیره، محمد بن محمد|محمد ابن ظهيره]] (متوفي 960ق) از علماي حنفي مذهب است. كتاب را در سال 949ق. بدين انگيزه نگاشته است كه تاريخ محلى مكه را بدون تفصيل مُمِل و ايجاز مُخِل در يك جا گرد آورد. برخى محققان اين كتاب را به محمد بن حسین بن ظهيره نسبت داده‌اند؛ اما نويسنده در مقدمه خود را محمد جارالله بن ظهيره قرشى مكى حنفى معرفى كرده است.
'''الجامع اللطيف في فضل مكة و أهلها و بناء البيت الشريف'''، تأليف [[ابن ظهیره، محمد بن محمد|محمد ابن ظهيره]] (متوفي 960ق) از علماي حنفي مذهب است. كتاب را در سال 949ق. بدين انگيزه نگاشته است كه تاريخ محلى مكه را بدون تفصيل مُمِل و ايجاز مُخِل در يك جا گرد آورد. برخى محققان اين كتاب را به محمد بن حسین بن ظهيره نسبت داده‌اند؛ اما نویسنده در مقدمه خود را محمد جارالله بن ظهيره قرشى مكى حنفى معرفى كرده است.


== ساختار==
== ساختار==
خط ۳۸: خط ۳۸:


== گزارش محتوا==
== گزارش محتوا==
شهر مكه به جهت اينكه كعبه شريف و بيت‌الله الحرام در آن واقع شده و ادله فراواني كه از كتاب و سنت بر فضيلت آن وارد شده، مورد توجه ويژه تاريخ نگاران اسلامی بوده است. در مقدمه كتاب از "ابوالوليد الأزرقي" و از "تقي‌الدين فاسي مكي" به عنوان دو تن از أجله متقدم و متأخر در اين زمينه نام برده شده و از آثار اين بزرگان به نیکی ياد شده است. نويسنده معتقد است در برخی از آثار تاريخ‌نگاری، اطاله كلام و اطناب مملّ ديده مى‌شود. در بعضي نيز مطالب به ايجاز و اختصار ذكر شده، لكن اين ايجاز مخل بوده و از مطالب مهمي غفلت شده است. لزوم تأليفي متوسط كه در عين لطافت و اعتدال از جامعيت نيز برخوردار باشد، نويسنده را به نگارش "الجامع اللطيف" ترغيب نمود. اين اثر به تصريح صاحبش در واقع گردآوري اخبار و احاديث و فروع فقهي و فوايد و لطايفي از مصادر متنوع تاریخی، سيره، تفسير و غير آن است كه با تحرير و تقريري جديد ارائه شده است. معمولاً پس از نقل اختلاف آراء خود نيز اظهار نظر كرده است؛ و به جهت پيشگيري از اشتباه ناسخين، ابتداي و انتهای آن را با"أقول" و"انتهي" مشخص كرده است.
شهر مكه به جهت اينكه كعبه شريف و بيت‌الله الحرام در آن واقع شده و ادله فراواني كه از كتاب و سنت بر فضيلت آن وارد شده، مورد توجه ويژه تاريخ نگاران اسلامی بوده است. در مقدمه كتاب از "ابوالوليد الأزرقي" و از "تقي‌الدين فاسي مكي" به عنوان دو تن از أجله متقدم و متأخر در اين زمينه نام برده شده و از آثار اين بزرگان به نیکی ياد شده است. نویسنده معتقد است در برخی از آثار تاريخ‌نگاری، اطاله كلام و اطناب مملّ ديده مى‌شود. در بعضي نيز مطالب به ايجاز و اختصار ذكر شده، لكن اين ايجاز مخل بوده و از مطالب مهمي غفلت شده است. لزوم تأليفي متوسط كه در عين لطافت و اعتدال از جامعيت نيز برخوردار باشد، نویسنده را به نگارش "الجامع اللطيف" ترغيب نمود. اين اثر به تصريح صاحبش در واقع گردآوري اخبار و احاديث و فروع فقهي و فوايد و لطايفي از مصادر متنوع تاریخی، سيره، تفسير و غير آن است كه با تحرير و تقريري جديد ارائه شده است. معمولاً پس از نقل اختلاف آراء خود نيز اظهار نظر كرده است؛ و به جهت پيشگيري از اشتباه ناسخين، ابتداي و انتهای آن را با"أقول" و"انتهي" مشخص كرده است.


در مقدمه آيات فراواني در فضيلت علم و عالم ذكر شده است. سپس به كثرت روايات اشاره و با نقل تعدادي از آنها بر أفضليت علما بر شهدا تأكيد كرده است. در ادامه اقوال حكما را با ذكر اشعاري بيان كرده و با درخواست علم نافع از خداوند به پایان برده است.
در مقدمه آيات فراواني در فضيلت علم و عالم ذكر شده است. سپس به كثرت روايات اشاره و با نقل تعدادي از آنها بر أفضليت علما بر شهدا تأكيد كرده است. در ادامه اقوال حكما را با ذكر اشعاري بيان كرده و با درخواست علم نافع از خداوند به پایان برده است.
خط ۵۰: خط ۵۰:
#از موضوعاتی كه تاريخ‌نگاران به آن اهتمام داشته‌اند توصيفات ظاهري و پوشش و تعليقات كعبه است. در بخش اول جنس پوشش و دفعات تعويض آن و كساني كه اين كار را انجام داده‌اند، به تفصيل آمده است. در بخش‌هاي ديگر تطهير و معطر كردن آن بيت شريف با مشك و عنبر و اختلاف علماي اهل سنت در حليت يا حرمت تزئين آن آمده است. در آخر نيز سدانة البيت كه به معناي كليدداري و انجام اموري؛ مانند سقايت و قيادت و غيره است، تشريح شده است.
#از موضوعاتی كه تاريخ‌نگاران به آن اهتمام داشته‌اند توصيفات ظاهري و پوشش و تعليقات كعبه است. در بخش اول جنس پوشش و دفعات تعويض آن و كساني كه اين كار را انجام داده‌اند، به تفصيل آمده است. در بخش‌هاي ديگر تطهير و معطر كردن آن بيت شريف با مشك و عنبر و اختلاف علماي اهل سنت در حليت يا حرمت تزئين آن آمده است. در آخر نيز سدانة البيت كه به معناي كليدداري و انجام اموري؛ مانند سقايت و قيادت و غيره است، تشريح شده است.
#اين باب با آياتي از سوره حج كه در آن طواف به عنوان یکی از فرائض حج مورد تأكيد قرار گرفته، آغاز شده است و سپس اخبار فضيلت اين عمل و فروعات آن در مذاهب مختلف بررسی شده است. سپس خلاصه‌ای از آنچه در شفاءالغرام الفاسي درباره مواضع نماز گزاردن رسول اكرم(ص) اطراف كعبه آمده است. مطالبی نيز درباره حِجر و جهت‌يابي قبله از ساير مناطق ذكر شده است.
#اين باب با آياتي از سوره حج كه در آن طواف به عنوان یکی از فرائض حج مورد تأكيد قرار گرفته، آغاز شده است و سپس اخبار فضيلت اين عمل و فروعات آن در مذاهب مختلف بررسی شده است. سپس خلاصه‌ای از آنچه در شفاءالغرام الفاسي درباره مواضع نماز گزاردن رسول اكرم(ص) اطراف كعبه آمده است. مطالبی نيز درباره حِجر و جهت‌يابي قبله از ساير مناطق ذكر شده است.
#آيات متعدد حاكي از فضيلت اين مكان شريف بر ساير اماكن است؛ اما در [[صحيح مسلم]]، روايتي از قاضي عياض نقل شده است كه مدفن نبي اكرم(ص) افضل از كعبه است. به عقيده نويسنده مجاورت كعبه بر ساير بلاد برتري دارد؛ اما سكونت در مدينه أفضل است. اسامي متعدد مكه نيز زمينه بحث‌هاي مفصلي را فراهم آورده است كه به بخشي از آنها پرداخته شده است.
#آيات متعدد حاكي از فضيلت اين مكان شريف بر ساير اماكن است؛ اما در [[صحيح مسلم]]، روايتي از قاضي عياض نقل شده است كه مدفن نبي اكرم(ص) افضل از كعبه است. به عقيده نویسنده مجاورت كعبه بر ساير بلاد برتري دارد؛ اما سكونت در مدينه أفضل است. اسامي متعدد مكه نيز زمينه بحث‌هاي مفصلي را فراهم آورده است كه به بخشي از آنها پرداخته شده است.
#بررسى آيات و روايات پيرامون مسجد الحرام و آغاز بناى اوليه اين مكان شريف و توسعه آن و نيز ديدگاه مذاهب مختلف در رابطه با اعمال ذكر شده است.
#بررسى آيات و روايات پيرامون مسجد الحرام و آغاز بناى اوليه اين مكان شريف و توسعه آن و نيز ديدگاه مذاهب مختلف در رابطه با اعمال ذكر شده است.
#در منابع اخبارى در برترى اهل مكه بر ساير بلاد وارد شده است. نويسنده معتقد است كه اين اخبار عمومیت دارد و در مقام امتنان، صالح و طالح اهل اين شهر را در بر مى‌گيرد. او سپس اين اخبار را حمل بر قريش كرده و با استناد به آيات و روايات در مقام اثبات فضائل اين قوم بر مى‌آيد. در ادامه به عنوان يك موضوع فرعى و استطرادى نسب رسول مكرم اسلام(ص) و ده تن از صحابى به همراه مناقب و احوالات آنها ذكر شده است. نكته قابل توجه اين است كه اين نسب شناسى با نام خلفا آغاز شده است و در يك فائده چنين مى‌نگارد كه در كلام نبى مكرم(ص)، اباعبيده به لحاظ امانت‌دارى و ابوذر به جهت صداقت و على(ع) به لحاظ قضاوت افضل از ابوبكر و عمر هستند.
#در منابع اخبارى در برترى اهل مكه بر ساير بلاد وارد شده است. نویسنده معتقد است كه اين اخبار عمومیت دارد و در مقام امتنان، صالح و طالح اهل اين شهر را در بر مى‌گيرد. او سپس اين اخبار را حمل بر قريش كرده و با استناد به آيات و روايات در مقام اثبات فضائل اين قوم بر مى‌آيد. در ادامه به عنوان يك موضوع فرعى و استطرادى نسب رسول مكرم اسلام(ص) و ده تن از صحابى به همراه مناقب و احوالات آنها ذكر شده است. نكته قابل توجه اين است كه اين نسب شناسى با نام خلفا آغاز شده است و در يك فائده چنين مى‌نگارد كه در كلام نبى مكرم(ص)، اباعبيده به لحاظ امانت‌دارى و ابوذر به جهت صداقت و على(ع) به لحاظ قضاوت افضل از ابوبكر و عمر هستند.
#مطالب اين باب؛ مشتمل بر بررسى پيشينه حفر چاه زمزم و آداب نوشيدن و خواص و عجائب آن و نيز نام‌هايى است كه براى آن ذكر شده است. در آخر نيز روايتى جعلى از انس كه ابوبكر و عمر را سيد‌‎كهول اهل بهشت خوانده است، زمينه بحثى استطرادى را فراهم آورده است و نويسنده در مقام توجيه آن بر آمده است.
#مطالب اين باب؛ مشتمل بر بررسى پيشينه حفر چاه زمزم و آداب نوشيدن و خواص و عجائب آن و نيز نام‌هايى است كه براى آن ذكر شده است. در آخر نيز روايتى جعلى از انس كه ابوبكر و عمر را سيد‌‎كهول اهل بهشت خوانده است، زمينه بحثى استطرادى را فراهم آورده است و نویسنده در مقام توجيه آن بر آمده است.
#در كتب تاريخ نگارى مكه معمولاً در پایان اسامى اُمراء و فرمانروايان اين شهر ذكر مى‌شود. در اين اثر به تصريح نويسنده امراى عهد رسول‌الله(ص) تا سال 949ق. ذكر شده است. البته بخش اعظم اسامى از شفاءالغرام تقى‌الدين الفاسى اخذ شده است و مقطع زمانى پس از آن، افزوده شده است.
#در كتب تاريخ نگارى مكه معمولاً در پایان اسامى اُمراء و فرمانروايان اين شهر ذكر مى‌شود. در اين اثر به تصريح نویسنده امراى عهد رسول‌الله(ص) تا سال 949ق. ذكر شده است. البته بخش اعظم اسامى از شفاءالغرام تقى‌الدين الفاسى اخذ شده است و مقطع زمانى پس از آن، افزوده شده است.


خاتمه: به جز مكان‌هاى شريفى كه در ابواب مختلف كتاب ذكر شد، موارد ديگرى مانند: مولد نبى مكرم(ص) و فاطمه زهراء و مساجد و مقابر وجود دارد كه در خاتمه به آنها پرداخته شده است.
خاتمه: به جز مكان‌هاى شريفى كه در ابواب مختلف كتاب ذكر شد، موارد ديگرى مانند: مولد نبى مكرم(ص) و فاطمه زهراء و مساجد و مقابر وجود دارد كه در خاتمه به آنها پرداخته شده است.
۶۱٬۱۸۹

ویرایش