نهاوندی، علیاکبر
علیاکبر نهاوندی (1278-1369ق) از علمای برجسته شیعه در قرن چهاردهم هجری بود که در حوزههای علمیه مختلف ایران و عراق تحصیل کرد و به درجه اجتهاد رسید. وی پس از 40 سال اقامت در مشهد، به عنوان یکی از مراجع بزرگ دینی خراسان شناخته میشد و علاوه بر تدریس و ارشاد مردم، آثار ارزشمندی در علوم مختلف اسلامی تألیف نمود. شخصیت وی ترکیبی از زهد، تقوا، علم و خدمت به مردم بود و در تاریخ معاصر خراسان جایگاه ویژهای دارد. از مهمترین اساتید او میتوان به آخوند خراسانی، سید محمدکاظم یزدی و میرزا حبیبالله رشتی اشاره کرد و از آثار مهمش کتاب «العبقری الحسان» در موضوع امام زمان(عج) است.
| شیخ علی اکبر نهاوندی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | حاج شیخ علی اکبر بن شیخ حسین النهاوندی الخراسانی |
| نامهای دیگر | علامه نهاوندی |
| لقب | آیتالله، علامه |
| نام پدر | شیخ حسین نهاوندی (برخی منابع: ملا محمد حسین) |
| ولادت | چهارشنبه غرۀ محرم 1278 قمری (1240 شمسی) |
| محل تولد | نهاوند، ایران |
| محل زندگی | نهاوند، بروجرد، مشهد، اصفهان، تهران، سامراء، نجف، مشهد |
| رحلت | شنبه 19 ربیع الثانی 1369 قمری (18 بهمن 1328 شمسی) |
| مدفن | مشهد مقدس، رواق دار السعادة در پایین پای امام رضا(ع) نزدیک قبر شیخ مرتضی آشتیانی |
| طول عمر | 91 سال |
| همسر | دختر سید مرتضی واعظ یزدی |
| فرزندان | یک دختر (همسر شیخ حسین بن محمد صادق خراسانی) |
| خویشاوندان | نواده: شیخ محمد فرید نهاوندی |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه اثناعشری |
| پیشه | عالم دینی، فقیه، محدث، مفسر، نویسنده |
| منصب | امام جماعت مسجد گوهرشاد مشهد، مرجع دینی خراسان |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| درجه علمی | اجتهاد |
| دانشگاه | حوزههای علمیه نهاوند، بروجرد، مشهد، اصفهان، تهران، سامراء، نجف |
| علایق پژوهشی | حدیث، فقه، اصول، تاریخ، تفسیر، رجال، درایه |
| سبک نوشتاری | نثر مسجع و موزون، فارسی و عربی |
| اساتید |
|
| مشایخ | میرزا حبیبالله رشتی، شیخ الشریعه اصفهانی، سید ابوالقاسم اشکوری، سید حسین کوهکمری، سید مرتضی کشمیری، میرزا حسین نوری |
| معاصرین | آیتالله بروجردی، آیتالله مرعشی نجفی، آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی |
| شاگردان | سید شهابالدین مرعشی نجفی، شیخ محمد شریف رازی، شیخ محمد علی اردوبادی، سید علی نقی فیض الاسلام، علی اکبر مروج الاسلام |
| برخی آثار |
|
ولادت
حاج شیخ علی اکبر نهاوندی فرزند شیخ حسین نهاوندی خراسانی در سال 1278 قمری (1240 شمسی) در چهارشنبه غرۀ ماه محرم الحرام در شهر نهاوند به دنیا آمد.[۱] پدرش شیخ حسین (در برخی منابع ملا محمد حسین) از افراد متدین و کاسب امین بود. خانوادهای مذهبی داشت و دوران کودکی را در دامن چنین خانوادهای سپری کرد.[۲]
تحصیلات
تحصیلات مقدماتی را در حوزه علمیه نهاوند نزد شیخ جعفر بروجردی و حاج ملا محمد سرهبندی فراگرفت. سپس به بروجرد رفت و دروس سطح را نزد شیخ آقا حسین شیخ الاسلام، میرزا حسین تویسرکانی و سید ابوطالب بروجردی آموخت.[۳] برای ادامه تحصیل به مشهد مقدس رفت و در درس شیخ عبدالرحیم بروجردی، سید علی حائری یزدی و شیخ محمدتقی بجنوردی شرکت کرد.[۴] مدتی نیز در اصفهان به تحصیل پرداخت و سپس به تهران رفت و در مجلس درس میرزا حسن آشتیانی، میرزا عبدالرحیم نهاوندی و میرزا محمد اندرمانی حضور یافت.[۵] در تهران فلسفه و علوم معقول را نزد میرزا محمدرضا قمشهای، میرزا ابوالحسن جلوه و حیدر خان نهاوندی آموخت.[۶] سپس به عتبات عالیات هجرت کرد و در سامرا در درس میرزا محمدحسن شیرازی شرکت نمود. در سال 1308 قمری به نجف اشرف عزیمت کرد و از محضر اساتید بزرگی چون سید محمدکاظم یزدی، آخوند خراسانی، شیخ محمدطه نجف، میرزا حبیبالله رشتی، شیخ الشریعه اصفهانی، شیخ محمدحسن مامقانی، مولی لطفالله مازندرانی و میرزا حسین نوری بهره برد[۷] و به درجه اجتهاد نائل آمد.[۸][۹] [۱۰]
مشایخ روایی ایشان: شیخ علی اکبر نهاوندی از چندین نفر از علمای بزرگ اجازه روایی دریافت کرد که مهمترین آنها عبارتند از: میرزا حبیبالله رشتی، شیخ الشریعه اصفهانی، سید ابوالقاسم اشکوری، سید حسین کوهکمری، سید مرتضی کشمیری و میرزا حسین نوری (صاحب مستدرک).[۱۱]
راویان حدیث از ایشان: از جمله کسانی که از شیخ علی اکبر نهاوندی اجازه نقل حدیث داشتند عبارتند از: سید شهابالدین مرعشی نجفی، شیخ محمد شریف رازی (نویسنده کتاب گنجینه دانشمندان)، شیخ محمدعلی اردوبادی، سید علینقی فیضالاسلام (مترجم نهج البلاغه) و علیاکبر مروج الاسلام.[۱۲]
علاقه به ادبیات: حاج شیخ علی اکبر نهاوندی علاقه فراوانی به شعر و قطعات ادبی و جملات و عبارات موزون اعم از ادبیات عرب و فارسی داشت. این علاقه از ذکر و نقل اشعار فراوان و کلمات حکمتآموز در کتابهای متعدد ایشان به وضوح مشاهده میشود. او همواره در مقالات خویش سعی در ارائه معانی بلند در قالب نثری مسجع و موزون داشت و از قلمی شیوا و روان برخوردار بود.
فعالیتها
شیخ علی اکبر نهاوندی پس از بازگشت به ایران در اواخر ذیقعده سال 1317 قمری، ابتدا یک ماه و نیم در تبریز ماند، سپس به نهاوند رفت و تا نیمه ذی الحجه سال 1322 قمری در آنجا اقامت داشت. در محرم سال 1323 قمری به تهران هجرت کرد و 6 سال در تهران ماند. سرانجام در سال 1328 قمری به مشهد مقدس مهاجرت نمود و تا پایان عمر در آنجا ساکن شد.[۱۳]
امامت جماعت و وعظ: وی به مدت 40 سال ریاست دینی خراسان را به عهده داشت و امام جماعت مسجد گوهرشاد بود. نماز جماعت او از نظر کمیت و کیفیت، اولین نماز جماعت خراسان و بلکه ایران محسوب میشد. پس از نماز به وعظ و ارشاد مردم میپرداخت و مواعظ او تأثیر زیادی بر نفوس سامعین داشت.[۱۴] حالات عبادی و خضوع و خشوع مخصوص به خود داشت.[۱۵]
خدمات اجتماعی: در زمینه خدمات اجتماعی، به مدارس دینی مشهد (رضوان، ابدال خان، نواب، باقریه، دودرب، سلیمانیه، بالاسر، میرزا جعفر، عباسقلی خان، پریزاد و حاج حسن) رسیدگی میکرد، به طلاب و فقرا کمک مالی میرساند، مبلغی بین طلاب خراسانی مقیم نجف توزیع میکرد و در فصل زمستان تا 120 خروار زغال بین فقرا توزیع مینمود. همچنین مبالغ قابل توجهی به فقرای شهرستان نهاوند میفرستاد.
مبارزات سیاسی: در مبارزه با سیاستهای رضاخان نیز فعال بود و از امضاکنندگان تلگراف اعتراض به کشف حجاب و کلاه پهلوی بود که منجر به بازداشت او در روز یکشنبه 12 ربیع الثانی 1354 قمری شد. در قیام گوهرشاد نیز نقش داشت و به دعوت اسدی نایب التولیه در دار التولیه حضور یافت.[۱۶]
کتابخانه شخصی: دارای کتابخانه شخصی بسیار بزرگی بود که کتابهای خطی نفیسی در آن نگهداری میشد. مرحوم آقابزرگ تهرانی در الذریعة در چند مورد از گنجینههای خطی این کتابخانه یاد کرده است.
سفرهای علمی و زیارتی: در سال 1332 قمری از طریق عتبات به استانبول رفت و مزار صحابی پیامبر ابو ایوب انصاری را زیارت کرد، سپس به بیروت رفت و با شیخ یوسف بنهانی از علمای عامه ملاقات نمود و پس از آن سفر حج را انجام داد.[۱۷] همچنین در سال 1366 قمری به عتبات مقدسه سفر کرد و در سال 1367 قمری به قم مشرف شد و مورد تجلیل مرحوم شیخ عبدالکریم حائری مؤسس حوزه علمیه قم قرار گرفت.
ویژگیهای اخلاقی: با اینکه چهل سال ریاست دینی خراسان را به عهده داشت، انسان پرهیزکاری بود و عمر خود را در خدمت به مردم و انجام وظایف دینی صرف مینمود. جز خودش احدی را در هیچیک از کارهای مربوط به خود دخالت نمیداد، حتی امور مربوط به منزل را تا مدتی خودش انجام میداد و احتیاجات خود را از بازار میخرید. همیشه میکوشید اختلاف گروههای اجتماعی را از میان بردارد و میان همگان وحدت و یکپارچگی به وجود آورد.[۱۸]
وفات
شیخ علی اکبر نهاوندی سرانجام در روز شنبه 19 ربیع الثانی سال 1369 قمری (18 بهمن 1328 شمسی) در سن 91 سالگی در مشهد درگذشت.[۱۹] روز درگذشت ایشان هوا بسیار سرد بود و برف سنگینی باریده بود. پیکر پاک او با تشییع باشکوه مردم در رواق دار السعادة در پایین پای امام رضا(ع) و نزدیک قبر شیخ مرتضی آشتیانی به خاک سپرده شد.[۲۰][۲۱][۲۲]
آثار
- العبقری الحسان فی احوال مولانا صاحب الزمان (در 9 جلد درباره امام زمان)
- البنیان الرفیع فی احوال خواجه ربیع
- جنتان مدهامتان (در دو جلد)
- خزینة الجواهر فی زینة المنابر
- راحة الروح فی شرح حدیث سفینة نوح
- انوار المواهب فی اسرار المناقب
- الیاقوت الاحمر فی من رأی الحجة المنتظر
- وسیلة النجاة فی شرح دعاء السمات
- جنة العالیه و جعبة الغالیه (کشکول)
- گلزار اکبری و لاله زار منبری
- طور سینا در شرح حدیث کساء
- الفتح المبین فی ترجمة الشیخ علی الحزین
- الفوائد الکوفیة فی رد الصوفیة
- لمعات الأنوار فی حل مشکلات الآیات و الأخبار
- مفرح القلوب و مفرج الکروب
- المواریث (تقریر درس سید محمد کاظم یزدی)
- النفخات العنبریة فی البیانات المنبریة
- الید البیضاء فی مناقب الأمیر و الزهراء
- سبع المثانی در مناقب حسن اول تا حسن الثانی
- العسل المصفی فی نکت اخبار مناقب المصطفی
- الکواکب الدری فی نکت اخبار مناقب امیر المؤمنین
- جواهر الکلمات (جواهر الزواهر فی شوارد النوادر)
- انهار النوائب فی اسرار المصائب
- حاشیه فرائد الاصول علی المبحث البراءة
- رسالة الحقیقة و المجاز
- وسائل العبید الی مراحل التوحید
- رشحة الندی فی مسألة البداء
- صلاة المسافر (تقریر درس شیخ محمد طه نجف)
- کشف التغطیة عن وجوه التسمیة[۲۳]
پانويس
- ↑ ر.ک: امین، حسن، ج7، ص166
- ↑ ر.ک: جلالی، غلامرضا، ص489
- ↑ ر.ک: جلالی، غلامرضا، ص489
- ↑ ر.ک: نهاوندی، علیاکبر، ج1، ص15
- ↑ ر.ک: جلالی، غلامرضا، ص490
- ↑ ر.ک: جلالی، غلامرضا، ص491
- ↑ ر.ک: شریف رازی، محمد، ص25
- ↑ ر.ک: امین، حسن، ج7، ص166-167
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج16، ص1599
- ↑ ر.ک: نهاوندی، علیاکبر، ج1، ص15-18
- ↑ ر.ک: جلالی، غلامرضا، ص490
- ↑ ر.ک: جلالی، غلامرضا، ص490
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج16، ص1599
- ↑ ر.ک: جلالی، غلامرضا، ص491
- ↑ ر.ک: شریف رازی، محمد، ص25
- ↑ ر.ک: نهاوندی، علیاکبر، ج1، ص22-24
- ↑ ر.ک: نهاوندی، علیاکبر، ج1، ص19
- ↑ ر.ک: نهاوندی، علیاکبر، ج1، ص20
- ↑ ر.ک: امین، حسن، ج7، ص166
- ↑ ر.ک: شریف رازی، محمد، ص25
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج16، ص1599
- ↑ ر.ک: جلالی، غلامرضا، ص492
- ↑ ر.ک: جلالی، غلامرضا، ص494-495
منابع مقاله
- امین، حسن، مستدرکات أعيان الشيعة، بیروت - لبنان، دار التعارف للمطبوعات، 1366 هجری شمسی|1408 هجری قمری|1987 میلادی
- شریف رازی، محمد، آثار الحجة، یا، تاریخ و دائرةالمعارف حوزه علمیه قم، قم - ایران، کتابفروشی برقعی، 1332 هجری شمسی
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات أعلام الشیعة، بیروت - لبنان: دار إحياء التراث العربي، 1430 هجری قمری|2009 میلادی
- نهاوندی، علیاکبر، العبقري الحسان في أحوال مولانا صاحب الزمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، قم - ایران: مسجد مقدس جمکران، 1386 هجری شمسی
- جلالی، غلامرضا، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، مشهد مقدس - ایران: آستان قدس رضوی. بنياد پژوهشهای اسلامى، 1386 هجری شمسی
وابستهها
- برکات حضرت ولی عصر عجلاللهفرجه
- العبقري الحسان في أحوال مولانا صاحب الزمان عجلاللهتعالیفرجهالشريف
- خزینة الجواهر في زینت المنابر
- وسيلة النجاة در شرح دعای سمات
- گلزار اکبری و لاله زار منبری
- راحة الروح، یا، کشتي نجات
- تعيين الثقل الأكبر
- عبقري الحسان في احوالات مولانا صاحب العصر و الزمان
- العبقری الحسان فی احوال مولانا صاحب الزمان علیهالسلام
- خزينة الجواهر في زينة المنابر
- أنوار المواهب في نکت أخبار المناقب
- جلوههای نورانی از معارف فاطمی