اقلیم حضور: یادنامه شاهرخ مسکوب
اقلیم حضور: یادنامه شاهرخ مسکوب به کوشش علی دهباشی؛ این کتاب مجموعهای جامع از گفتگوها، نوشتهها، مقالات و یادداشتهایی است که به بررسی ابعاد گوناگون زندگی، اندیشه و آثار شاهرخ مسکوب (۱۳۰۴-۱۳۸۴ ش)—متفکر، نظریهپرداز ادبی، شاهنامهپژوه و مترجم برجسته معاصر—اختصاص دارد. گردآورنده در مقدمه با استناد به تعبیر داریوش شایگان که مسکوب را «بزرگتر از آثارش» میخواند، کوشیده است تصویری چندوجهی از این چهره ارائه دهد: انسانی با خلقیات ستوده، روشنفکری نقاد و مستقل، پژوهشگری عمیق در حوزۀ اسطورهشناسی شاهنامه و حافظشناسی، و نویسندهای صاحب سبک در یادداشتهای روزانه (روزها در راه). کتاب علاوه بر تحلیل آثار مهمی مانند «مقدمهای بر رستم و اسفندیار» و «سوگ سیاوش»، گوشههایی از زیست روشنفکری مسکوب—از عضویت در حزب توده و زندان پس از کودتای ۲۸ مرداد تا جدایی از استالینیسم و نقد روشنفکری ایرانی—را نیز روشن میسازد.
| اقلیم حضور: یادنامه شاهرخ مسکوب | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | دهباشی، علی (گردآورنده) |
| ناشر | نشر نقد افکار |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390 |
| چاپ | اول |
| شابک | 978-964-8910-95-7 |
| موضوع | مسکوب، شاهرخ، 1304 - 1384 - یادنامهها |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | PIR 8211 /ی73س82 |
ساختار
این کتاب در یک جلد و در بخشهای متعددی شامل مقالات، گفتگوها، نقد آثار، گزارش مراسم بزرگداشت، نامهها و گزیدهای از آثار خود مسکوب سازمان یافته است.
گزارش کتاب
اقلیم حضور: یادنامه شاهرخ مسکوب به کوشش علی دهباشی، مرجعی غنی و چندصدایی برای شناخت یکی از تأثیرگذارترین چهرههای فکری و ادبی ایران معاصر است. شاهرخ مسکوب که فعالیتهایش را با روزنامهنگاری و عضویت در حزب توده در دهه بیست آغاز کرد، پس از تجربه زندان و شکستهای سیاسی، به مطالعه عمیق در فرهنگ و ادبیات ایران—به ویژه شاهنامه و حافظ—روی آورد و آثاری ماندگار در حوزه اسطورهشناسی و نقد ادبی پدید آورد. این یادنامه با گردآوری مقالات و گفتارهای بیش از پنجاه نویسنده، مترجم و پژوهشگر، تصویری جامع و عاطفی از مسکوب ترسیم میکند.
بخش اول کتاب با عنوان «درباره مسکوب»، شامل مقالاتی است که خصایل اخلاقی، سلوک انسانی و ویژگیهای فکری او را از زبان نزدیکان و همعصرانش بازمیگوید. در این بخش، ایرج افشار، داریوش شایگان، حسن کامشاد، کامران فانی، جلال ستاری و دیگران از تجربه همکاری و دوستی با مسکوب سخن گفتهاند. مقاله «سرگذشت فکری و آثار شاهرخ مسکوب از نظر خود او» به قلم یوسف اسحاقپور، مروری خودنوشت بر تحولات اندیشه مسکوب ارائه میدهد.
بخش قابل توجهی از این مقالات بر اهمیت یادداشتهای روزانه مسکوب با عنوان «روزها در راه» تأکید کردهاند که آن را در سطح یادداشتهای کافکا یا کامو ارزیابی میکنند.
بخش «گفتگو» شامل چند مصاحبه مهم با مسکوب است که در آنها درباره موضوعات متنوعی مانند سیاست و فرهنگ، زمان در شاهنامه، و مسائل روشنفکری به بحث پرداخته شده است. در بخش «نقد کتابهای شاهرخ مسکوب»، آثار شاخص او—از جمله «مقدمهای بر رستم و اسفندیار»، «سوگ سیاوش» و «درباره سیاست و فرهنگ»—مورد تحلیل و بررسی قرار گرفتهاند. نویسندگانی مانند مصطفی رحیمی، حورا یاوری و کوروش قنبری در این بخش نقش دارند.
بخش «شب شاهرخ مسکوب» گزارشهایی از مراسم بزرگداشت او در ایران و پاریس را دربرمیگیرد. بخش «نامهها» نیز شامل نامههای شخصی مسکوب و نامههای دوستان به اوست که بر فضای عاطفی و روابط صمیمانه او دلالت دارند. سرانجام، بخش «از آثار مسکوب» گزیدهای ارزشمند از نوشتهها، خاطرات و ترجمههای او را در اختیار خواننده قرار میدهد—از جمله بخشهایی از «روزها در راه»، «مقدمهای بر رستم و اسفندیار»، و ترجمههایی مانند «سخنی دیگر در باب...». کتاب با آلبومی از عکسها و اسناد دستنویس مسکوب به پایان میرسد. این یادنامه نه تنها برای شناخت مسکوب، که برای درک بخشی از تاریخ روشنفکری و تحولات ادبی ایران در سده اخیر نیز منبعی ضروری است.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات