ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی
ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» است که از آثار مهم در زمینه واژهشناسی و معانی کلمات عربی به شمار میرود.
| ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی | |
|---|---|
| پرونده:NURابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی.jpg | |
| نام کامل | ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی |
| نامهای دیگر | ابو اسحاق یزیدی |
| نسب | مغیره (غلام زنی از قبیله بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم) |
| نام پدر | یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی (ابو محمد یزیدی) |
| محل تولد | بغداد، عراق |
| محل زندگی | بغداد |
| رحلت | ۲۲۵ قمری |
| خویشاوندان | برادران: محمد، اسماعیل، اسحاق، عبدالله، یعقوب |
| دین | اسلام |
| پیشه | ادیب، دستورشناس، واژهشناس، نویسنده |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| درجه علمی | از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان |
| علایق پژوهشی | دستور زبان، واژهشناسی، شعر، علوم عربی |
| اساتید | |
| شاگردان |
|
| برخی آثار | |
ولادت
ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن المغیرة العدوی الیزیدی، کنیهاش ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابو محمد یحیی بن المبارک از نامداران علمای بغداد و از معلمان خلیفه مأمون بود [۱]. خاندان او بنابر روایات، مولی زنی از بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود و نسبت «الیزیدی» به سبب اتصال و مصاحبت پدرش با یزید بن منصور الحميری، خال خلیفه مهدی، به او اطلاق شد [۲]. به گزارش منابع، برادران او محمد، اسماعیل، اسحاق و عبدالله و نیز یعقوب (بر پایهٔ گزارش ابن ندیم) در علوم عربی و شعر آوازه داشتند [۳].
تحصیلات
وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت[۴][۵] و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز بهواسطهٔ پدر بهره برد [۶]. او از نوجوانی به تألیف اثر بزرگش «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» پرداخت؛ به تصریح منابع، نگارش آن را از هفدهسالگی آغاز کرد و تا شصتسالگی پی گرفت [۷]. حضورش در دربار مأمون و رفتوآمد با ادبا و ندیمان در شکلگیری سبک نوشتاریاش مؤثر بود [۸].
فعالیتها
یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، بهویژه در عهد مأمون، حضور مییافت. او به ظرافتهای لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفتهاند نسخهٔ «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابی محمد (برادرزادهاش) آن را از او روایت کرده است [۹]. از دیگر آثار منسوب به او «النقط و الشكل»، «المقصور و الممدود»، «مصادر القرآن» (تا سورهٔ حدید) و «بناء الکعبة و أخبارها» است [۱۰][۱۱]. در منابع ادبی حکایاتی از مجالست او با مأمون، یحیی بن أکثم و عریب مغنیه نقل شده است [۱۲].
وفات
بر پایهٔ گزارش ابن جوزی که یاقوت حموی نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست [۱۳].
آثار
پانويس
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8
- ↑ ر.ک: همان، 9
- ↑ ر.ک: همان، 9–10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–163
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10
- ↑ ر.ک: همان، 10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161
- ↑ ر.ک: همان، 161–162
- ↑ ر.ک: همان، 160–161
- ↑ ر.ک: همان، 161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161–163
- ↑ ر.ک: همان، 160
- ↑ ر.ک: همان، 160–161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161
- ↑ ر.ک: همان، 161
- ↑ ر.ک: همان، 161
- ↑ ر.ک: همان، 161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10
منابع مقاله
- یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ما اتفق لفظه و اختلف معناه، جلد ۱، تهران، ایران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۰ ش.
- یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الأدباء، لبنان- بیروت، 1372 هجری شمسی|1993 میلادی