حسینی الهاشمی، سید منیرالدین

سید منیرالدین حسینی الهاشمی
نام کامل	سید منیرالدین حسینی الهاشمی
نام‌های دیگر	علامه سید منیرالدین حسینی الهاشمی
لقب	علامه
نسب	حسینی الهاشمی
نام پدر	سید نورالدین حسینی الهاشمی
ولادت	۲۰ آبان ۱۳۲۲
محل تولد	شیراز، ایران
محل زندگی	شیراز، قم، نجف
رحلت	۱۲ اسفند ۱۳۷۹
مدفن	حرم مطهر حضرت معصومه(س) در قم
طول عمر	۵۷ سال
دین	اسلام
مذهب	شیعه اثناعشری
پیشه	روحانی، پژوهشگر، متفکر اسلامی
منصب	نماینده مجلس خبرگان قانون اساسی، مؤسس فرهنگستان علوم اسلامی
پس از	پیش از = سید محمدمهدی میرباقری
اطلاعات علمی
درجه علمی	علامه، فقیه، فیلسوف
علایق پژوهشی	فلسفه، فقه حکومتی، اصول فقه، منطق، تمدن‌سازی اسلامی
اساتید	امام خمینی مرتضی حائری یزدی سید اسدالله مدنی حسین راستی کاشانی سید ابوالقاسم فانی اصفهانی
برخی آثار	منطق انطباق (موضوع‌شناسی) فلسفه اصول روش تنظیم نظام برنامه‌ریزی بر اساس احکام الهی مباحث مقدماتی پیرامون الگو

سید منیرالدین حسینی الهاشمی (۱۳۲۳-۱۳۷۹ش)، روحانی، نظریه‌پرداز شیعه و بنیانگذار «فرهنگستان علوم اسلامی قم» بود. او از اعضای مجلس خبرگان قانون اساسی و از مدافعان کلیدی گنجاندن اصل ولایت فقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رفت. مهمترین دستاورد علمی او، تأسیس «فلسفه شدن اسلامی» یا «فلسفه نظام ولایت» با تکیه بر مبنای «فاعلیت» به جای «اصالت وجود» و «اصالت ماهیت» بود که هدف آن هماهنگ‌سازی سه منطق «حجیت»، «معادله» و «مدل» برای تحقق اسلام در عرصه‌های نظری و عملی زندگی اجتماعی بود.

ولادت

سید منیرالدین حسینی الهاشمی، فرزند ارشد سید نورالدین حسینی الهاشمی، از مراجع تقلید و رهبران سیاسی مذهبی استان فارس، در بیستم آبان ماه سال ۱۳۲۲ در شیراز به دنیا آمد. پدرش که از پیشگامان مبارزه با حکومت پهلوی و مؤسس «حزب برادران» بود، در سال ۱۳۳۵ به طرز مشکوکی درگذشت. رهبر شهید انقلاب اسلامی، آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، در سال ۱۳۸۷ از سید نورالدین حسینی به عنوان «روحانیِ شجاع، سازمان‌ده، فعال و زمان‌شناس» یاد کرده‌اند. سید منیرالدین در چنین خانوادهای رشد کرد و به شدت تحت تأثیر شخصیت معنوی و علمی پدر خویش بود. او دوازده و نیم سال داشت که پدر بزرگوارشان از دنیا رفتند و به سفارش ارادتمندان پدرش، لباس روحانیت را بر تن کرد و به طور تشریفاتی به عنوان جانشین پدر و رهبر حزب برادران معرفی شد.

تحصیلات

ایشان تحصیلات کلاسیک را با سرعت طی کرد و وقتی وارد کلاس هفتم شد، یازده سال بیشتر نداشت. شوق تحصیل در معارف دینی، موجب شد به فراگیری علوم حوزوی مبادرت ورزد. وی پس از گذراندن «دورۀ مقدمات» و بخشی از «دورۀ سطح» در شیراز، در سال ۱۳۳۸ برای تکمیل تحصیلات خود رهسپار حوزۀ علمیۀ قم گردید. در قم، کتاب «معالم» را نزد شیخ مرتضی بنی‌فضل، کتاب «حاشیه» را نزد اسماعیل صالحی مازندرانی، کتاب «قوانین» را نزد شیخ مصطفی اعتمادی و بخشی از کتاب «رسائل» را نزد حسین نوری همدانی تلمذ نمود.

ایشان در سال ۱۳۴۴ به شیراز بازگشت و ادامۀ کتاب «رسائل» را از محضر سید محمود علوی فراگرفت و همچنین در دروس «رجال» و «درایه» شیخ جعفر شاملی شرکت کرد. پس از آن، در بهمن‌ماه سال ۱۳۴۹ به نجف اشرف هجرت کرد تا از محضر امام خمینی، که به عراق تبعید شده بودند، بهره ببرد. در حوزۀ نجف، اواخرِ کتاب «رسائل» را نزد سید اسدالله مدنی آموخت، کتاب «کفایة الاصول» را نزد سید عباس خاتم یزدی و سید جعفر کریمی تلمذ کرد و کتاب «مکاسب» را به‌طور کامل از محضر شیخ حسین راستی کاشانی درس گرفت.

وی در سال ۱۳۴۹ به شیراز بازگشت و بعد از مدتی، عازم قم گردید. در حوزۀ قم در حلقۀ دروسِ خارج سید ابوالقاسم فانی اصفهانی و مرتضی حائری حضور یافت و از محضر آنها نیز بهره‌های علمی زیادی گرفت. ایشان در کنار تحصیل علوم حوزوی، از فراگیری مبانی فلسفه و منطق و تعمّق در آنها نیز غافل نبود و منابع و آثار مهم فلسفی شرقی و غربی را نیز مورد مطالعه و دقّت پژوهشی قرار داد.

فعالیت‌ها

فعالیت‌های علمی و سیاسی علامه حسینی الهاشمی را می‌توان در دو محور اصلی دسته‌بندی کرد:

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی:

از همان آغاز نهضت امام خمینی در سال ۱۳۴۲، به حمایت و تبلیغ از ایشان پرداخت.

با بازگشت به شیراز، به مرکزیت برای نیروهای انقلابی تبدیل شد و مجالس پرشوری با حضور سخنرانان برجسته برای افشاگری علیه رژیم پهلوی برگزار می‌کرد.

در سال ۱۳۵۱ به دلیل فعالیت‌های سیاسی به گنبد کاووس تبعید شد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به عنوان نماینده مردم شیراز به مجلس خبرگان قانون اساسی راه یافت. او با ارائه یک پیش‌نویس جامع و مبتنی بر مبانی اسلامی، نقش بسزایی در تدوین نهایی قانون اساسی و تثبیت اصل ولایت فقیه ایفا کرد.

از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بود و در تصمیم‌گیری‌های مهم آن، از جمله افشای ماهیت ابوالحسن بنی‌صدر، نقش کلیدی داشت.

فعالیت‌های علمی و نظریه‌پردازی:

بنیان‌گذاری فرهنگستان علوم اسلامی:

ایشان با هدف رفع نیازهای علمی و نظری نظام اسلامی، «دفتر مجامع مقدماتی فرهنگستان علوم اسلامی» را با حمایت افرادی همچون شیخ حسین راستی کاشانی و سید علی‌اصغر حائری شیرازی تأسیس کرد. هدف نهایی، ایجاد یک اندیشکده (فرهنگستان) برای تولید علوم و روش‌های بومی و اسلامی در راستای حل مسائل عینی کشور بود.

تأسیس منطق موضوع‌شناسی (منطق انطباق):

ایشان با تشخیص ضعف ادبیات تخصصی حوزه در «موضوع‌شناسی» و خطر تفکیک حکم از موضوع، به ضرورت تولید منطقی برای تطبیق احکام کلی فقه بر موضوعات پیچیده و تخصصی تمدن مدرن (مانند بانک و شرکت) پی برد و طی چند سال، این منطق را تأسیس کرد.

بنیان‌گذاری فلسفه شدن اسلامی (فلسفه نظام ولایت):

مهم‌ترین دستاورد علمی ایشان، نقد مبانی فلسفی رایج (اصالت وجود، اصالت ماهیت، اصالت ربط و اصالت تعلق) و اثبات «فاعلیت» به عنوان مبنای تحلیل حرکت و تغییر بود. بر این اساس، وی توانست «فلسفه چگونگی اسلامی» را تأسیس کند و به هماهنگ‌سازی سه منطق «حجیت» (برای استنباط)، «معادله» (برای علوم کاربردی) و «مدل» (برای برنامه‌ریزی و اجرا) بپردازد تا زمینه برای تحقق تمدن نوین اسلامی فراهم شود. حاصل این اندیشه، تولید آثاری در حوزه‌های «علم اصول احکام حکومتی» و «روش تحقیق جدید» است.

وفات

سید منیرالدین حسینی الهاشمی پس از سال‌ها مجاهدت علمی و فرهنگی، سرانجام در روز جمعه، ۱۲ اسفند ماه سال ۱۳۷۹، در سن ۵۷ سالگی در قم درگذشت. پیکر ایشان در حرم مطهر فاطمه معصومه(س) به خاک سپرده شد.

آثار

سید منیرالدین حسینی (علامه حسینی) از نظریه‌پردازان نظام ولایت فقیه و اسلامی‌سازی علوم انسانی در ایران است. آثار او حاصل بیش از پنج دهه پژوهش مستمر است و در دو گام کلان ساختار یافته است.

گام نخست: تئوریزه‌شدن ولایت فقه

• فلسفه منطق (مبانی و روش‌شناسی بنیادین)

- روش اجتهاد

- منطق انطباق (موضوع‌شناسی) در ۱۳ جلد

- اصالت ربط در ۹ جلد

- اصالت تعلق در ۶ جلد

- نظام فکری

• علوم کاربردی (کاربست در برنامه‌ریزی و طراحی نظامات)

- برنامه‌ریزی بر اساس احکام الهی در ۵ جلد

- مباحث مقدماتی پیرامون روش طراحی نظامات

- مباحث مقدماتی پیرامون الگو در ۸ جلد

- روش تنظیم امور در ۳ جلد

• علوم اجرایی (پیشنهادات عینی برای ساختارهای حکومتی)

- قانون اساسی پیشنهادی به مجلس خبرگان

- پیشنهاد برای تتمیم قانون اساسی به شورای بازنگری

- مباحث ولایت مطلقه فقیه در ۴ دوره

- حکومت جهانی، محور گسترش یا محو انقلاب اسلامی

- نامه به امام خمینی (سال ۱۳۶۸)

گام دوم: تئوریزه‌شدن نظام ولایت مطلقه فقیه

• فلسفه چگونگی اسلامی (مبانی نظری نظام ولایت)

- فلسفه اصول مبانی نظام ولایت در ۴ جلد

- طبقه‌بندی آموزشی چگونگی اسلامی شدن مهندسی توسعه نظام اجتماعی

- فلسفه حکومت

- آسیب‌ها و تهدیدات جریان ولایت فقیه

• مباحث حجیت (اصول فقه حکومتی)

- مبادی علم اصول فقه احکام حکومتی در ۳ جلد

- فلسفه علم اصول (رابطه بین شناخت و حجیت) در ۴ جلد

- مبانی علم اصول فقه تطبیقی احکام حکومتی

• مباحث معادله (روش تولید علم)

- فلسفه کیفیت و کمّیت بر اساس فلسفه نظام ولایت

- دوره استدلالی مدل ریاضیات اسلامی

- روش تولید معادلات کاربردی

- طرح تأسیس بانک توسعه اطلاعات

• مباحث مدل (مدلسازی در عرصه‌های مختلف)

• مدلهای کلان

- مدل تنظیم سیاستهای کلان سیاسی

- مدل تنظیم سیاستهای کلان فرهنگی

- مدل تنظیم سیاستهای کلان اقتصادی

- مدیریت توسعه فرهنگی

- پژوهشهای راهبردی پیرامون جهانی شدن فرهنگی

• مدل‌های تک‌موضوعی

• مدل سیاسی

- خاستگاه وزارت اطلاعات در نظام ولایت

- بررسی طبقه‌بندی موضوعات ناجا

- بررسی آسیب‌های قضایی و مبانی جرم‌شناسی

• مدل فرهنگی

- علوم انسانی اسلامی

- بایسته‌های ارتباطات فرهنگی

- مباحثی پیرامون هنر (فلسفه هنر، جایگاه هنر در نظام ولایت)

- بررسی مسائل زنان براساس فلسفه نظام ولایت در ۷ جلد

- الگوی تنظیم برنامه آموزش حوزه

- مدل شخصیت‌شناسی شخصیت‌های تاریخی (حضرت زینب و حضرت زهرا(س))

• مدل اقتصادی

- ارزیابی عینی مشکلات اقتصادی (تورم، خصوصی‌سازی، اشتغال)

- مبانی تنظیم سیاستهای کلان توسعه اسلامی اقتصاد

- معنا و مفهوم پول در نظام اسلامی

منابع مقاله

• پایگاه حسینیه اندیشه: مرحوم علامه سید منیرالدین حسینی الهاشمی
• پایگاه جامعه مدرسین حوزه علمیه قم: آیت‌الله سيد منیرالدين‌ حسينی شیرازی
• پایگاه اطلاع رسانی حوزه: سید منیر الدین حسینی الهاشمی
• پایگاه حسینیه اندیشه: آثار پژوهشی علامه سید منیرالدین حسینی الهاشمی
• فرهنگستان علوم اسلامی قم: ۱۲ اسفندماه؛ بیست و چهارمین سالگرد متفکر فرزانه مرحوم سیدمنیرالدین حسینی الهاشمی(ره)

پیوند به بیرون

معرفی مختصر سید منیر الدین حسینی الهاشمی توسط یکی از شاگردان ایشان

وابسته‌ها

• مراقبه‌های عاشورایی: گفتارهای عاشورایی از استاد فقید سید منیرالدین حسینی الهاشمی و حجت‌الاسلام و المسلمین سید محمدمهدی میرباقری
• اجتهاد و بررسي روشهاي آن
• إجتهاد ترجيحي تخريجي أصوليين
• خاطرات حجةالاسلام و المسلمين مرحوم سيد منيرالدين حسيني شيرازي
• يادی از استاد: يادكردي از متفكر فرزانه انديشمند گرانمايه حضرت حجةالاسلام و المسلمين استاد سيد منيرالدين حسيني الهاشمي قدس سره