تحلیل و نقد بهاييت
| تحلیل و نقد بهاييت | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | روزبهانی، علیرضا (نويسنده) صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. مرکز پژوهشهای اسلامی (سایر) |
| ناشر | هلا بوک شوب |
| مکان نشر | ایران - قم |
| سال نشر | 1389ش |
| چاپ | 1 |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | BP ۳۶۵ / ر ۹، ت ۳ ۱۳۸۹ |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
تحلیل و نقد بهاییت، اثر علیرضا روزبهانی (معاصر)، کتابی است در واکاوی ریشههای پیدایش، سیر تاریخی و نقد مبانی اعتقادی و احکام فرقه بهاییت و بررسی ابعاد سیاسی و پیوندهای آن با استعمار.
ساختار
کتاب در یک جلد تدوین شده و مشتمل بر دیباچه، پیشگفتار و ۹ فصل اصلی است که از بررسی مکتب شیخیه آغاز شده و با تحلیل ساختار تشکیلاتی بهاییت پایان مییابد.
گزارش محتوا
در دیباچه، ناشر به تبیین سیاستهای دولتهای استعمارگر در کشورهای اسلامی میپردازد. هدف اصلی از ایجاد فرقهها و مذهبهای دروغین، ایجاد پراکندگی و چنددستگی میان مسلمانان است تا مانع از اتحاد و مقاومت آنان در برابر استعمار شوند. طبق این متن، فرقه بهاییت در دامن استعمار متولد شده و در نهایت بهعنوان «ستون پنجم» رژیم صهیونیستی ایفای نقش کرده است[۱].
نویسنده در پیشگفتار، نمایی کلی از سیر تاریخی و انحرافی این جریان را ارائه داده و تأکید میکند که دولتهای روسیه و انگلیس با حمایتهای بیدریغ و اسناد تاریخی موجود، نقشی بنیادین در گسترش و ترویج این عقاید پوشالی داشتهاند. نگارنده هدف خود را بررسی جنبههای گوناگون بهاییت و ارائه اطلاعاتی مختصر، اما دقیق برای بیدار کردن غفلتزدگان و آگاهیبخشی به پژوهشگران بیان کرده است[۲].
فصل اول، به بررسی مکتب شیخیه بهعنوان پیشزمینه فکری بابیت اختصاص دارد. در این بخش، آرا و زندگی شیخ احمد احسایی[۳] و سید کاظم رشتی[۴] واکاوی شده است. نویسنده به عقاید خاص احسایی، از جمله معاد با جسم هورقلیایی[۵]، جایگاه غلوآمیز ائمه در آفرینش[۶] و حیات عنصری امام زمان[۷] میپردازد که زمینهساز ادعاهای بعدی باب شد. همچنین، در این فصل از مخالفان شیخ احمد، از میان علمای شیعه که مذهب او را باطل اعلام کردهاند، سخن رفته است[۸]. در این فصل، از فرقههای شیخیه، شامل کرمانیه، باقریه و شیخیه آذربایجان[۹] و تفاوت عقاید کرمانیها و آذربایجانیها[۱۰]، سخن به میان آمده است.
فصل دوم، تاریخچه فرقه بابیه و زندگی سید علیمحمد باب را روایت میکند[۱۱]. کتاب به تشریح ادعاهای متناقض او از «ادعای نمایندگی و جانشینی خاص امام زمان» تا «ادعای رسالت و مظهریت» پرداخته[۱۲] و نقش حروف حی (نخستین پیروان او) را بررسی میکند[۱۳]. وقایع مهمی نظیر فتنههای قلعه طبرسی[۱۴]، زنجان[۱۵] و نیریز[۱۶]، واقعه بدشت (که در آن نسخ شریعت اسلام اعلام شد)[۱۷]، همچنین اعدام باب[۱۸] و چالشهای جانشینی او میان شیخ علی ترشیزی عظیم[۱۹]، میرزا یحیی صبح ازل[۲۰] و میزرا حسینعلی نوری[۲۱] در این بخش گزارش شده است.
فصل سوم، به تکوین فرقه بهاییت تحت رهبری میرزا حسینعلی نوری (بهاءالله) میپردازد[۲۲]. این فصل، دوران حضور او در بغداد[۲۳]، استانبول[۲۴]، تبعید و اقامت در عکا[۲۵] را شرح داده است. در ادامه، دوران رهبری عباس افندی (عبدالبهاء)[۲۶] و سفرهای او به اروپا و آمریکا[۲۷] برای ترویج آموزههای نوین و سپس دوره شوقی افندی[۲۸] و نقش او در نظاممند کردن تشکیلات بهایی و پیوند با صهیونیسم بررسی شده است[۲۹].
فصل چهارم، به نقد مبانی اعتقادی بهاییت میپردازد[۳۰]. نویسنده با استناد به متون اصلی این فرقه، ادعای الوهیت و ربوبیت بهاءالله را نقد کرده و آن را با توحید اسلامی در تضاد میبیند[۳۱]. همچنین، تأویلات غیر عقلی آنان از مفاهیم معاد، بهشت و جهنم در این فصل مورد تحلیل قرار گرفته است[۳۲].
فصل پنجم، به نقد آموزههای دوازدهگانه مانند تحری حقیقت[۳۳]، وحدت عالم انسانی[۳۴] و برابری حقوق زن و مرد[۳۵] و... اختصاص دارد. کتاب تبیین میکند که بسیاری از این شعارها با احکام درونی و عملکرد رهبران فرقه در تناقض است؛ برای نمونه، علیرغم شعار برابری، زنان از عضویت در بیتالعدل محروم هستند و در احکام ارث نیز تبعیضاتی به نفع مردان وجود دارد[۳۶].
فصل ششم، بخش احکام فقهی بهاییت را بررسی میکند. در اینجا احکام ساختگی کتاب «اقدس» در زمینههایی چون نماز (که بهاءالله شخص خود را قبله بهاییان در نماز معرفی کرده است)[۳۷]، روزه (۱۹ روز در آخرین ماه سال از طلوع تا غروب آفتاب)[۳۸]، حج (مخصوص مردان و در شیراز یا بغداد)[۳۹] و... تشریح شده است. نویسنده به جنبههای عجیب برخی احکام مانند سوزاندن شخصی که خانه کسی را بسوزاند[۴۰] و... اشاره کرده است.
فصل هفتم، به ابعاد سیاسی و پیوندهای خارجی این فرقه میپردازد. مستندات تاریخی درباره روابط سران بهایی با روسیه[۴۱]، انگلیس[۴۲] و اسرائیل[۴۳] در این بخش ارائه شده است. همچنین، نفوذ بهاییان در رژیم پهلوی (مانند امیرعباس هویدا و دکتر ایادی) و موضعگیریهای تشکیلات بهایی علیه انقلاب اسلامی ایران و همکاریهای اطلاعاتی آنان با بیگانگان واکاوی شده است[۴۴].
فصل هشتم، به چالشهای اعتقادی فراروی این جریان میپردازد. نویسنده، تضادهای آشکار میان ادعاهای رهبران بهایی با آیات قرآن و روایات معتبر اسلامی را نشان داده و بحران مشروعیت در جانشینی شوقی افندی و تزلزل در ساختار بیتالعدل را بهعنوان نقاط ضعف اساسی این فرقه مطرح میکند[۴۵].
فصل نهم، به بررسی ساختار تشکیلاتی بهاییت در قامت یک گروهک سیاسی میپردازد. در این بخش، وظایف بیتالعدل مستقر در حیفای اسرائیل، محافل روحانی ملی و محلی و شیوههای تبلیغی مدرن تشریح شده است. نویسنده همچنین به چالشهای درونی فرقه، تعداد واقعی جمعیت آنان و ترفندهای تشکیلاتی برای نفوذ در سازمانهای بینالمللی اشاره دارد[۴۶].
پانویس
- ↑ ر.ک: دیباچه، ص1
- ↑ ر.ک: پیشگفتار، ص2-3
- ↑ ر.ک: متن کتاب، ص4-13
- ↑ ر.ک: همان، ص13-17
- ↑ ر.ک: همان، ص9
- ↑ ر.ک: همان، ص11
- ↑ ر.ک: همان
- ↑ ر.ک: همان، ص7-8
- ↑ ر.ک: همان، ص20-21
- ↑ ر.ک: همان، ص23
- ↑ ر.ک: همان، ص26-31
- ↑ ر.ک: همان، ص31-32
- ↑ ر.ک: همان، ص35
- ↑ ر.ک: همان، ص40
- ↑ ر.ک: همان، ص41
- ↑ ر.ک: همان، ص42
- ↑ ر.ک: همان، ص44
- ↑ ر.ک: همان، ص34
- ↑ ر.ک: همان، ص54
- ↑ ر.ک: همان، ص55
- ↑ ر.ک: همان، ص58
- ↑ ر.ک: همان، ص62
- ↑ ر.ک: همان، ص64
- ↑ ر.ک: همان، ص66
- ↑ ر.ک: همان، ص67
- ↑ ر.ک: همان، ص69-72
- ↑ ر.ک: همان، ص73
- ↑ ر.ک: همان، ص75
- ↑ ر.ک: همان، ص77-80
- ↑ ر.ک: همان، ص81
- ↑ ر.ک: همان
- ↑ ر.ک: همان، ص90-93
- ↑ ر.ک: همان، ص96
- ↑ ر.ک: همان، ص97
- ↑ ر.ک: همان، ص106
- ↑ ر.ک: همان، ص106
- ↑ ر.ک: همان، ص114
- ↑ ر.ک: همان، ص116
- ↑ ر.ک: همان
- ↑ ر.ک: همان، ص119
- ↑ ر.ک: همان، ص125
- ↑ ر.ک: همان، ص127
- ↑ ر.ک: همان، ص131
- ↑ ر.ک: همان، ص139-146
- ↑ ر.ک: همان، ص149-154
- ↑ ر.ک: همان، ص157-174
منابع مقاله
دیباچه، پیشگفتار و متن کتاب.