ابن مفرج، محمد بن احمد
| ابن مفرج قرطبی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد بن احمد بن محمد بن یحیی بن مفرج قرطبی |
| نامهای دیگر | ابو عبدالله، ابو بکر |
| لقب | ابن مفرج |
| نسب | از آل مفرج از قبیله طی (قحطانی) |
| نام پدر | احمد بن محمد بن یحیی بن مفرج |
| ولادت | ۳۱۵ هجری قمری (۹۲۷ میلادی) |
| محل تولد | قرطبه (اندلس) |
| محل زندگی | قرطبه، استجة، ریه |
| رحلت | ۳۸۰ هجری قمری (۹۹۰ میلادی) |
| مدفن | قرطبه |
| طول عمر | ۶۵ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | مالکی |
| پیشه | قاضی، محدث، فقیه، حافظ |
| منصب | قاضی استجة و ریه |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | حدیث، فقه، رجال |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
ابوعبدالله محمد بن احمد بن محمد بن یحیی بن مفرج قرطبی (۳۱۵-۳۸۰ق)، مشهور به ابن مفرج، از برجستهترین محدثان، فقیهان و قاضیان اندلس در قرن چهارم هجری بود. او با سفری گسترده به مشرقزمین، حلقه اتصال مهمی بین محدثان اندلس و مشرق ایجاد کرد و به دلیل حافظه قوی، دانش وسیع و ضبط دقیق احادیث، به عنوان اوثق المحدثین بالاندلس شناخته شد. ابن مفرج در دربار المستنصر بالله جایگاه بلندی یافت و به قضاوت شهرهای استجة و ریه منصوب شد. از مهمترین آثار او میتوان به کتاب فقه الحسن البصری در هفت مجلد، فقه الزهری در چندین جزء و مسند حدیث قاسم بن اصبغ اشاره کرد. او در سال ۳۸۰ هجری در قرطبه درگذشت.
ولادت
ابوعبدالله محمد بن احمد بن محمد بن یحیی بن مفرج قرطبی، معروف به ابن مفرج، در سال ۳۱۵ هجری قمری (۹۲۷ میلادی) در شهر قرطبه (اندلس) به دنیا آمد.[۱][۲] وی از آل مفرج از قبیله طی (از قبایل قحطانی) بود و نسبت اموی بالولاء داشت، یعنی به خاندان اموی در اندلس وابسته بود.[۳]
تحصیلات
آغاز تحصیل در اندلس
ابن مفرج تحصیلات خود را در قرطبه آغاز کرد و از محضر قاسم بن اصبغ بیانی و محمد بن عبدالله بن ابی دلیم بهره برد.[۱][۳]
سفر به مشرق
او در سال ۳۳۷ هجری قمری سفری گسترده به مشرقزمین آغاز کرد که هشت سال به طول انجامید و در سال ۳۴۵ هجری به اندلس بازگشت.[۱][۲] در این سفر، او به شهرهای متعددی از جمله مکه، مدینه، جده، زبید، عدن، مصر، بیتالمقدس، غزه، عسقلان، طبریه، دمشق، طرابلس شام، بیروت، صیدا، صور، قیساریه، رمله، فرما، اسکندریه و قُلزُم سفر کرد.[۳] تعداد شیوخی که در این سفرها دیدار کرد و از آنان حدیث شنید، به ۲۳۰ شیخ رسید.[۳]
اساتید
اساتید برجسته او عبارتند از: - قاسم بن اصبغ بیانی (در اندلس)[۱][۳] - ابوسعید احمد بن محمد بن زیاد بن اعرابی (در مکه)[۳][۴] - ابوالحسن محمد بن ایوب بن حبیب رقی (در مصر)[۳] - احمد بن بهزاد سیرافی (در مصر)[۳] - خیثمه بن سلیمان (در طرابلس)[۳][۴] - ابویعقوب بن حمدان (صاحب ابییحیی زکریا بن یحیی ساجی)[۳] - ابومیمون بن راشد (در دمشق)[۳] - ابوالقاسم بن ابی عقب (در دمشق)[۳]
فعالیتها
ارتباط با دربار اموی
پس از بازگشت از سفر مشرق، ابن مفرج به دربار المستنصر بالله (خلیفه اموی اندلس) راه یافت و به عنوان یکی از خواص او درآمد. المستنصر از او خواست تا چندین کتاب برای وی تألیف کند و او را به سمت قضاوت منصوب کرد.[۱][۳]
قضاوت
المستنصر بالله ابتدا او را به قضاوت شهر استجة (Ecija) منصوب کرد و سپس به قضاوت شهر ریه (Raya) گماشت. او تا زمان وفات المستنصر در سال ۳۶۶ هجری در این سمت باقی ماند.[۱][۲][۵]
پرورش شاگردان
حلقه درسی ابن مفرج شاگردان برجستهای را پرورش داد که از جمله آنها میتوان به افراد زیر اشاره کرد: - ابوسعید بن یونس (از همعصران وی در مصر)[۳][۶] - ابوالولید بن فرضی[۳][۶] - ابوعمر طلمنکی[۳][۶] - عبدالله بن ربیع تمیمی[۳] - ابواسحاق ابراهیم بن شاکر[۳]
جایگاه علمی
ابن مفرج در میان محدثان اندلس از جایگاهی والا برخوردار بود. او را اوثق المحدثین بالاندلس (وثوقترین محدثان اندلس) و اصحهم کتباً (درستترین آنها در کتابت) توصیف کردهاند.[۱][۶] ابوعمر بن عفيف درباره او گفته است: او از غنیترین مردم به علم، و حافظترین آنها در حدیث بود، و من مانند او را در این فن ندیدم.[۳][۶] همچنین ابن فرضی او را حافظاً للحديث، عالماً به، بصيراً بالرجال، صحيح النقل، جيد الكتاب توصیف کرده است.[۳][۶]
وفات
ابن مفرج در شب جمعه، یازدهم ماه رجب سال ۳۸۰ هجری قمری (۹۹۰ میلادی) در سن ۶۵ سالگی در قرطبه درگذشت.[۳][۲][۴] جنازه او با حضور جمعی از علما و مردم تشییع شد.[۳]
آثار
ابن مفرج آثار ارزشمندی در زمینه حدیث و فقه تألیف کرد که از جمله مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد: - فقه الحسن البصری: در هفت مجلد[۱][۵][۴] - فقه الزهری: در چندین جزء[۱][۵][۴] - مسند حدیث قاسم بن اصبغ: که برای المستنصر بالله تألیف کرد[۳][۶]
پانويس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ ۱٫۷ ۱٫۸ بامطرف، محمد عبدالقادر، الجامع، ج۳، ص۳۰۵
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۴، ص۳۶۵
- ↑ ۳٫۰۰ ۳٫۰۱ ۳٫۰۲ ۳٫۰۳ ۳٫۰۴ ۳٫۰۵ ۳٫۰۶ ۳٫۰۷ ۳٫۰۸ ۳٫۰۹ ۳٫۱۰ ۳٫۱۱ ۳٫۱۲ ۳٫۱۳ ۳٫۱۴ ۳٫۱۵ ۳٫۱۶ ۳٫۱۷ ۳٫۱۸ ۳٫۱۹ ۳٫۲۰ ۳٫۲۱ ۳٫۲۲ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۵۱، ص۱۱۴
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، طبقات الحفاظ، ص۴۰۰
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۵، ص۳۱۲
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ ۶٫۶ قاضی عیاض، جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، ج۲، ص۱۰۱۶
منابع مقاله
- بامطرف، محمد عبدالقادر، الجامع: جامع شمل اعلام المهاجرین المنتسبین الی الیمن و قبائلهم، بغداد: دار الرشید للنشر، ج۳
- سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، قم: مؤسسة امام صادق علیهالسلام، ۱۴۱۸ق، ج۴
- زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م، ج۵
- ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۵ق/۱۹۹۵م، ج۵۱
- قاضی عیاض، عیاض بن موسی، جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، دبی: دار البحوث للدراسات الإسلامیة و إحیاء التراث، ۱۴۲۳ق/۲۰۰۲م، ج۲
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، طبقات الحفاظ، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م، ص۴۰۰