ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی
| ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی | |
|---|---|
| پرونده:NURابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی.jpg | |
| نام کامل | ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی |
| نامهای دیگر | ابو اسحاق یزیدی |
| نسب | مغیره (غلام زنی از قبیله بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم) |
| نام پدر | یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی (ابو محمد یزیدی) |
| محل تولد | بغداد، عراق |
| محل زندگی | بغداد |
| رحلت | ۲۲۵ قمری |
| خویشاوندان | برادران: محمد، اسماعیل، اسحاق، عبدالله، یعقوب |
| دین | اسلام |
| پیشه | ادیب، دستورشناس، واژهشناس، نویسنده |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| درجه علمی | از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان |
| علایق پژوهشی | دستور زبان، واژهشناسی، شعر، علوم عربی |
| اساتید | |
| شاگردان |
|
| برخی آثار | |
ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» است که از آثار مهم در زمینه واژهشناسی و معانی کلمات عربی به شمار میرود.
ولادت
ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی در بغداد زاده شد[۱]. وی از خاندان یزیدی بود که خاندانی دانشی و ادیب بودند. پدرش یحیی یزیدی (ابو محمد) از بزرگان دانشمندان بغداد و اشراف آن شهر بود و آموزگار خلیفه مأمون عباسی به شمار میرفت[۲]. خطیب بغدادی درباره پدرش میگوید: «یزیدی مورد اعتماد بود و یکی از قاریان فصیح، دانا به زبانهای عرب بود و کتاب شگفتیهای زبان را داشت...»[۳].
نیای بزرگشان مغیره غلام زنی از قبیله بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود[۴]. ابوالفرج اصفهانی نقل میکند که از ابوعبدالله محمد بن عباس بن محمد بن ابی محمد یزیدی شنیده که میگفت: «ما از خویشان ذی الرمه هستیم»[۵].
تحصیلات
ابراهیم یزیدی در خانوادهای دانشی پرورش یافت. پدرش یحیی یزیدی مورد اعتماد و از قاریان فصیح و دانا به زبانهای عرب بود[۶]. یحیی یزیدی نزدیک به هزار جلد (حدود ده هزار برگ) از ابو عمرو بن علاء املا کرده بود[۷]. ابراهیم دانش را از عمویش ابو محمد یزیدی و همچنین از ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت[۸]. روایت او از این استادان در کتابش آشکار است.
فعالیتها
ابراهیم یزیدی در سایه خانواده دانشی خود به فعالیتهای علمی پرداخت. خاندان یزیدی از خاندانهای مشهور در دانش دستور زبان و واژهشناسی بودند. پدرش یحیی یزیدی در بغداد ساکن شد و به یزید بن منصور حمیری (دایی خلیفه مهدی) پیوست و فرزندان او را ادب کرد و به همین دلیل به یزیدی نامور شد[۹]. سپس به هارون الرشید پیوست که او را آموزگار فرزندش مأمون قرار داد. یحیی یزیدی به مکه سفر کرد و در آنجا حدیث گفت و در سال ۲۰۲ هجری در خراسان درگذشت[۱۰].
ابن خلکان میگوید: «در فرزندان او گروه بسیاری از بزرگان نامور صاحب نوشتهها و شعرهای زیبای نامور هستند و همه آنها در زبان عربی نوشتهاند و همه دانشمند ادیب شاعر راوی اخبار مردم هستند»[۱۱]. از فرزندان یحیی یزیدی شش پسر بودند: محمد، ابراهیم، اسماعیل، اسحاق، عبدالله و یعقوب[۱۲]. ابوالفرج اصفهانی میگوید: «همه پسرانش در مانند جایگاه او از دانش و شناخت زبان و چیرگی در علوم عرب بودند و برای همه آنها دانش خوبی بود»[۱۳]. اسحاق و یعقوب زهد پیشه کردند و در حدیث دانشمند بودند و دیگران در زبان و علوم آن برجسته شدند[۱۴].
ابراهیم یزیدی عالمی به ادب و شاعری مجید و ندیم خلفا بود[۱۵]. وی همراه مأمون به دمشق سفر کرد[۱۶]. او دارای کتاب مصنفی است که یزیدیان به آن افتخار میکنند و آن کتاب «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» است که حدود هفتصد ورق دارد[۱۷]. ابراهیم ذکر کرده که کار بر روی این کتاب را از هفده سالگی آغاز کرد و شصت سال بر آن کار کرد[۱۸].
وفات
ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی در سال ۲۲۵ قمری درگذشت[۱۹].
آثار
ابراهیم یزیدی آثار گوناگونی نوشته است که عبارتند از[۲۰]: کتاب النقط و الشکل کتاب المقصور و الممدود کتاب بناء الكعبة و أخبارها کتاب مصادر القرآن (که تا سورة الحديد رسیده و کامل نشده) کتاب مصادر القرآن و غرائب العرب کتاب ما اتفق لفظه و اختلف معناه
از میان این آثار، تنها کتاب «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» باقی مانده است[۲۱]. از دیگر آثار خاندان یزیدی، کتاب عبدالله بن ابی محمد در «واژههای دشوار قرآن» است که قفطی درباره آن میگوید: «و آن در موضوع خود خوب است و آن را در شش جلد دیدم که بر هر واژهای از قرآن با بیتهایی از شعر استدلال میکند... آن را به خط خود داشتم»[۲۲]. این کتاب را «یزیدیان به آن افتخار میکنند»[۲۳].
پانويس
- ↑ ر.ک: یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ج۱، ص۸
- ↑ ر.ک: همان، ص۸
- ↑ ر.ک: همان، ص۸
- ↑ ر.ک: همان، صفحه ۹
- ↑ ر.ک: همان، ص۹
- ↑ ر.ک: همان، ص ۸
- ↑ ر.ک: همان، ص ۸
- ↑ ر.ک: همان، ص۱۰
- ↑ ر.ک: همان، ص۹
- ↑ ر.ک: همان، ص ۸
- ↑ ر.ک: همان، ص ۹
- ↑ ر.ک: همان، ص ۹
- ↑ ر.ک: همان، ص۹
- ↑ ر.ک: همان، ص ۹
- ↑ ر.ک: حموی، یاقوت، ج ۱، ص۱۶۰
- ↑ ر.ک: همان، ص۱۶۰
- ↑ ر.ک: همان، ص ۱۶۰
- ↑ ر.ک: همان، ص۱۶۰
- ↑ ر.ک: یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ج ۱، صفحه ۸
- ↑ ر.ک: همان، ص ۱۰
- ↑ ر.ک: همان، ص ۱۰
- ↑ ر.ک: همان، ص ۹
- ↑ ر.ک: همان، ص ۹
منابع مقاله
- یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ما اتفق لفظه و اختلف معناه، جلد ۱، تهران، ایران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۰ ش.
- یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الأدباء، لبنان- بیروت، 1372 هجری شمسی|1993 میلادی