رضا، احمد
احمدرضا عاملی (۱۲۸۹-۱۳۷۲ق)، عالم لغوی، ادیب، شاعر و فعال سیاسی لبنانی از جبل عامل، عضو مجمع علمی عربی دمشق و از پیشگامان نهضت النهضة و فعالان عرصه قومیتگرایی عربی. وی مؤلف مهمترین فرهنگ لغت عربی مدرن به نام «متن اللغة العربیة» است و از بنیانگذاران جمعیة المقاصد الخیریة الإسلامیة بود.
| احمد رضا العاملی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | احمد بن ابراهیم بن حسین بن یوسف بن محمد رضا العاملی |
| نامهای دیگر | أبو العلاء، بهاء الدین |
| لقب | العاملی النباطی |
| نام پدر | ابراهیم |
| ولادت | ۱۲۸۹ قمری |
| محل تولد | النبطیه، جبل عامل، لبنان |
| محل زندگی | النبطیه، دمشق |
| رحلت | ۱۳۷۲ قمری |
| مدفن | النبطیه |
| طول عمر | ۸۳ سال |
| خویشاوندان | حسن کامل الصباح (برادرزاده) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه اثناعشری |
| پیشه | عالم، ادیب، لغوی، شاعر، نویسنده، سیاستمدار |
| منصب | عضو المجمع العلمی العربی بدمشق |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | زبان و ادبیات عربی، فقه، تاریخ، سیاست |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
ولادت
احمد بن ابراهیم بن حسین بن یوسف بن محمدرضا عاملی[۱]، معروف به شیخ احمدرضا عاملی نباطی، در سال ۱۲۸۹ هجری قمری (۱۸۷۲ میلادی) در شهر نبطیه در منطقه جبل عامل لبنان (در آن زمان تحت حاکمیت دولت عثمانی) متولد شد.[۲][۳] وی از خاندانی علمی و ادیب برخاست که در منطقه جبل عامل شناخته شده بودند. در شش سالگی به مکتبخانههای نبطیه فرستاده شد.[۴] در سال ۱۳۰۲ق (۱۸۸۴م) و زمانی که او حدود ۱۲ سال داشت، پدرش درگذشت و این امر باعث وقفهای در تحصیل او شد.
تحصیلات
پس از مرگ پدر، با آمدن سید محمد آل ابراهیم (سید محمد ابراهیم عاملی) به نبطیه، نزد وی شرح مختصر تفتازانی، شرح تهذيب، ایساغوجی در منطق و رسائل ابن سینا در طبیعیات را خواند. تحصیلات خود را بیشتر به شیوه قدیم الأزهر، مبتنی بر مطالعات شخصی و اخذ از مشایخ ادامه داد. سپس به مدرسه علامه سید حسن آل مکی (مدرسة السید حسن یوسف مکی) پیوست و در آنجا هم تحصیل کرد و هم از سال ۱۳۰۹ق (۱۸۹۱م) به تدریس منطق، نحو، صرف و بیان پرداخت و از محضر استادش، دروس کلام، فقه استدلالی و اصول فقه را آموخت.[۵][۶]
فعالیتها
شیخ احمدرضا عاملی از چهرههای برجسته علمی، اجتماعی و سیاسی جبل عامل بود. وی در سال ۱۳۳۸ هجری قمری به عضویت المجمع العلمی العربی بدمشق (مجمع زبان عربی دمشق) درآمد.[۷][۸] در سال ۱۳۴۳ هجری قمری به همراه شیخ سلیمان ظاهر و شیخ محمد جابر آل صفا، «جمعیة المقاصد الخیریة الإسلامیة» را در نبطیه تأسیس کرد که هدف آن ایجاد مدارس و مراکز آموزشی برای مبارزه با بیسوادی بود.[۹]
او از طلایهداران کار برای مسائل قومی و ملی عربی در بلاد شام محسوب میشد و از حامیان حکومت پادشاهی عربی سوریه تحت رهبری فیصل بن حسین بود. در سال ۱۹۱۵ میلادی به دلیل مواضع ضد عثمانی، توسط حکومت ترکان جوان دستگیر شد و حدود دو ماه در دیوان جنگ عالی در عالیه لبنان محاکمه و زندانی شد.[۱۰] پس از جنگ جهانی اول و اشغال فرانسه نیز به دلیل مخالفتهایش مورد آزار قرار گرفت. او در چندین کنفرانس سیاسی و ادبی به نمایندگی از منطقه خود شرکت کرد و مدتی نیز عضو جمعیت اتحاد و ترقی بود که پس از مدت کوتاهی استعفا داد. در سال ۱۹۵۰ میلادی توسط رئیسجمهور لبنان، شیخ بشاره الخوری، نشان افتخار سدر (وسام الأرز) به او اهدا شد.
وفات
احمدرضا عاملی در سال ۱۳۷۲ هجری قمری (۱۹۵۳ میلادی) در نبطیه درگذشت.[۱۱] علت مرگ وی، اصابت سنگ پرتاب شده در جریان یک تظاهرات انتخاباتی در نبطیه گزارش شده است. پیکر او در همان شهر به خاک سپرده شد و مراسم تشییع و ترحیم باشکوهی با حضور علما، ادبا و شخصیتهای برجسته در حسینیه نبطیه برگزار گردید. اشعار و مقالات زیادی در رثای او سروده و نوشته شد که بخشی از آنها در مجله «العرفان» منتشر شد.[۱۲]
آثار
تألیفات چاپ شده:
- متن اللغة العربیة: بزرگترین اثر او، یک فرهنگ لغت پنج جلدی (حدود ۲۵۰۰ ص) که به درخواست مجمع علمی عربی دمشق بین سالهای ۱۳۵۱ تا ۱۳۶۰ق تألیف شد.[۱۳]
- رد العامي إلى الفصیح: در زبان و لغت.
- الدروس الفقهیة: در فقه شیعه.
- هدایة المتعلمین: کتابی آموزشی برای طلاب مدارس.
- رسالة الخط: در تاریخ خط و نوشتار عربی.[۱۴]
- العراقیات: گزیدهای از شعر ده شاعر عراقی به همراه ترجمه احوال آنها (با همکاری سلیمان ظاهر و احمد عارف الزین).
- الوافي بالكفاية والعمدة: شرحی بر کتاب «كفاية المتحفظ» اثر ابراهیم بن اسماعیل الأجدابي الطرابلسي.[۱۵]
تألیفات خطی (منتشرنشده):
- روضة اللطائف: مجموعهای از دوران تحصیل اولیه.
- قاموس الألفاظ العامیة.
- المعجم الوسيط و المعجم الموجز: فرهنگهای میانی و مختصر که مکمل «متن اللغة» بودند.
- التذكرة في الأسماء المنتخبة للمعاني المستحدثة: درباره واژگان نوظهور برای معانی جدید.
- رسالة الخطيب: به صورت سریالی در مجله العرفان منتشر شد.[۱۶]
پانويس
- ↑ ر.ک: صدر، حسن، ص۴۳
- ↑ ر.ک: مجمع الفکر الاسلامی، ج۲، ص۱۷۶
- ↑ ر.ک: کحالة، عمر رضا، ج۱، ص۱۳۶
- ↑ ر.ک: امین، محسن، ج۵۴، ص۶
- ↑ ر.ک: تهرانی، آقابزرگ، ج۱، ص۱۲۶
- ↑ ر.ک: مجمع الفکر الاسلامی، ج۲، ص۱۷۶
- ↑ ر.ک: کحالة، عمر رضا، ج۱، ص۱۳۶
- ↑ ر.ک: امین، محسن، ج۵۴، ص۸
- ↑ ر.ک: تهرانی، آقابزرگ، ج۱، ص۱۲۶
- ↑ ر.ک: زرکلی، خیرالدین، ج۱، ص۱۲۵
- ↑ ر.ک: مجمع الفکر الاسلامی، ج۲، ص۱۷۶
- ↑ ر.ک: تهرانی، آقابزرگ، ج۱، ص۱۲۷
- ↑ ر.ک: مجمع الفکر الإسلامی، ج۲، ص۱۷۷
- ↑ ر.ک: صدر، حسن، ص۴۳
- ↑ ر.ک: کحالة، عمر رضا، ج۱، ص۱۳۶
- ↑ ر.ک: مجمع الفکر الاسلامی، ج۲، ص۱۷۶-۱۷۷
منابع مقاله
- امین، محسن، أعیان الشیعة، دمشق - سوریه، مطبعة إبن زیدون، چاپ اول، بیتا.
- تهرانی، آقابزرگ، طبقات أعلام الشيعة و هو نقباء البشر في القرن الرابع عشر (دار المرتضی)، مشهد مقدس - ایران، دار المرتضی للنشر،1404 هجری قمری.
- زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت - لبنان، دار العلم للملایین، 1989 میلادی.
- صدر، حسن، تکملة أمل الآمل، دار المؤرخ العربي، 1387 هجری شمسی|1429 هجری قمری|2008 میلادی
- کحالة، عمر رضا، معجم المؤلفین، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- مجمع الفکر الإسلامی، موسوعة مؤلفی الامامیة، قم، مجمع الفکر الإسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۹ق.