ابن سلامه، هبةالله بن سلامه: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) (صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگینامه | عنوان = هبة الله بن سلامة بن نصر | تصویر = NUR00000.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = هبة الله بن سلامة بن نصر بن علی | نامهای دیگر = ابوالقاسم ضریر، ابن سلامة | لقب = | تخلص = | نسب = | نام پدر = سلامة بن نصر بن علی |...» ایجاد کرد) |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | {{جعبه اطلاعات زندگینامه | ||
| عنوان = | | عنوان = هبةالله بن سلامة بن نصر | ||
| تصویر = NUR00000.jpg | | تصویر = NUR00000.jpg | ||
| اندازه تصویر = | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = | | توضیح تصویر = | ||
| نام کامل = | | نام کامل = هبةالله بن سلامة بن نصر بن علی | ||
| نامهای دیگر = ابوالقاسم ضریر، ابن سلامة | | نامهای دیگر = ابوالقاسم ضریر، ابن سلامة | ||
| لقب = | | لقب = | ||
| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
}} | }} | ||
''' | '''هبةالله بن سلامة بن نصر بن علی، ابوالقاسم ضریر بغدادی''' (متوفی ۴۱۰ قمری)، مفسر، مقری، نحوی و محدث برجستهٔ بغداد در اواخر سدهٔ چهارم و اوایل سدهٔ پنجم هجری بود. وی به دلیل نابینایی به «ضریر» شهرت داشت و از حافظهای قوی در تفسیر قرآن، نحو و علوم عربی برخوردار بود. حلقهٔ درسی او در جامع منصور بغداد برگزار میشد و به روایت مشهور، نود و پنج تفسیر را از حفظ روایت میکرد. از آثار او میتوان به «الناسخ والمنسوخ فی القرآن»، «الناسخ والمنسوخ من الحدیث» و «المسائل المنثورة فی النحو والتفسیر» اشاره کرد. | ||
== ولادت و نسب == | == ولادت و نسب == | ||
تاریخ دقیق تولد | تاریخ دقیق تولد هبةالله بن سلامة دانسته نیست.<ref name="zirikli">زرکلی، خیرالدین، [https://noorlib.ir/book/view/2846?pageNumber=239 الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، ج۸، ص۷۲]</ref> او اهل بغداد بود و از این رو به «بغدادی» شهرت یافت.<ref name="khatib">خطیب بغدادی، احمد بن علی، [https://noorlib.ir/book/view/69921?volumeNumber=2&pageNumber=323 تاریخ بغداد أو مدینة السلام، ج۱۴، ص۷۱]</ref> پدرش «سلامة بن نصر بن علی» نام داشت.<ref name="yaghoob">یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، [https://noorlib.ir/book/view/69921?volumeNumber=2&pageNumber=323 معجم الأدباء: ارشاد الاریب الی معرفة الادیب، ج۶، ص۲۶۷۷]</ref> وی به سبب نابینایی به «ضریر» ملقب بود.<ref name="khatib" /><ref name="safadi">صفدی، خلیل بن ایبک، نکت الهمیان فی نکت العمیان، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۲۰۰۷م، ص۲۸۷</ref> | ||
== اساتید و تحصیلات == | == اساتید و تحصیلات == | ||
هبةالله بن سلامة علم قرائت قرآن را نزد «زید بن ابی بلال» فراگرفت.<ref name="ibnjazari">ابن جزری، محمد بن محمد، [https://noorlib.ir/book/view/13996?volumeNumber=3&pageNumber=1345 غایة النهایة فی طبقات القراء، ج۳، ص۱۳۴۵]</ref> همچنین از «ابوبکر بن مالک قطیعی» و دیگران حدیث شنید.<ref name="yaghoob" /><ref name="siyuti">سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، [https://noorlib.ir/book/view/69921?volumeNumber=2&pageNumber=323 بغیة الوعاة فی طبقات اللغویین و النحاة، ج۲، ص۳۲۳]</ref> او در علوم تفسیر، نحو و زبان عربی چنان تبحر یافت که یاقوت حموی در کتاب «معجم الأدباء» دربارهٔ او نوشته است: «کان من أحفظ الناس لتفسیر القرآن و النحو و العربیة» (از حافظهترین مردم نسبت به تفسیر قرآن، نحو و زبان عربی بود).<ref name="yaghoob" /> همچنین ابوعمرو دانی در کتاب خود از او به عنوان «أحفظ أهل زمانه لتفسیر القرآن و اختلاف السلف فیه» (حافظهترین مردم زمان خود در تفسیر قرآن و اختلاف سلف در آن) یاد کرده است.<ref name="ibnjazari" /> | |||
== فعالیتها == | == فعالیتها == | ||
| خط ۶۷: | خط ۶۷: | ||
== وفات == | == وفات == | ||
هبةالله بن سلامة در ماه رجب سال ۴۱۰ هجری قمری در بغداد درگذشت.<ref name="yaghoob" /> خطیب بغدادی در «تاریخ بغداد» تاریخ دقیقتری ذکر کرده و نوشته است: «توفي يوم الثلاثاء، ودفن يوم الأربعاء العاشر من رجب سنة عشر وأربعمائة في مقبرة جامع المنصور» (وی روز سهشنبه درگذشت و روز چهارشنبه دهم رجب سال ۴۱۰ در مقبرهٔ جامع منصور به خاک سپرده شد).<ref name="khatib" /> ادنهوی نیز در «طبقات المفسرین» وفات او را در شهر رجب سال ۴۱۰ ذکر کرده است.<ref name="adanawi" /> | |||
== آثار == | == آثار == | ||
از | از هبةالله بن سلامة آثار متعددی بر جای مانده که مهمترین آنها عبارتند از:<ref name="zirikli" /><ref name="yaghoob" /><ref name="siyuti" /><ref name="alreq">[https://app.alreq.com/ar/Authors/Author/57e2d34b-8a53-4060-139b-08d7902f2e13 پایگاه الرق المنشور: ابن سلامة؛ هبةالله بن سلامة بن نصر بن علي، أبو القاسم]</ref> | ||
{{ستون-شروع|۲}} | {{ستون-شروع|۲}} | ||
| خط ۹۰: | خط ۹۰: | ||
* حدادی، احمد بن محمد، [https://noorlib.ir/book/view/11153?pageNumber=20 المدخل لعلم تفسیر کتاب الله تعالی، دمشق: دار القلم، ۱۹۸۸م، ص۲۰] | * حدادی، احمد بن محمد، [https://noorlib.ir/book/view/11153?pageNumber=20 المدخل لعلم تفسیر کتاب الله تعالی، دمشق: دار القلم، ۱۹۸۸م، ص۲۰] | ||
* صفدی، خلیل بن ایبک، نکت الهمیان فی نکت العمیان، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۲۰۰۷م، ص۲۸۷ | * صفدی، خلیل بن ایبک، نکت الهمیان فی نکت العمیان، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۲۰۰۷م، ص۲۸۷ | ||
* [https://app.alreq.com/ar/Authors/Author/57e2d34b-8a53-4060-139b-08d7902f2e13 پایگاه الرق المنشور: ابن سلامة؛ | * [https://app.alreq.com/ar/Authors/Author/57e2d34b-8a53-4060-139b-08d7902f2e13 پایگاه الرق المنشور: ابن سلامة؛ هبةالله بن سلامة بن نصر بن علي، أبو القاسم] | ||
== وابستهها == | == وابستهها == | ||
نسخهٔ ۲۰ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۱۶
| هبةالله بن سلامة بن نصر | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | هبةالله بن سلامة بن نصر بن علی |
| نامهای دیگر | ابوالقاسم ضریر، ابن سلامة |
| نام پدر | سلامة بن نصر بن علی |
| ولادت | نامشخص |
| محل تولد | احتمالاً بغداد، عراق (خلافت عباسی) |
| محل زندگی | بغداد |
| رحلت | رجب ۴۱۰ قمری (۱۰ رجب ۴۱۰ به نقلی) |
| مدفن | مقبره جامع منصور، بغداد |
| خویشاوندان | ابومحمد رزق الله بن عبدالوهاب تمیمی (نوه دختری) |
| دین | اسلام |
| پیشه | مفسر، مقری، نحوی، محدث |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | تفسیر قرآن، قرائات، نحو عربی، حدیث، علوم قرآن |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
هبةالله بن سلامة بن نصر بن علی، ابوالقاسم ضریر بغدادی (متوفی ۴۱۰ قمری)، مفسر، مقری، نحوی و محدث برجستهٔ بغداد در اواخر سدهٔ چهارم و اوایل سدهٔ پنجم هجری بود. وی به دلیل نابینایی به «ضریر» شهرت داشت و از حافظهای قوی در تفسیر قرآن، نحو و علوم عربی برخوردار بود. حلقهٔ درسی او در جامع منصور بغداد برگزار میشد و به روایت مشهور، نود و پنج تفسیر را از حفظ روایت میکرد. از آثار او میتوان به «الناسخ والمنسوخ فی القرآن»، «الناسخ والمنسوخ من الحدیث» و «المسائل المنثورة فی النحو والتفسیر» اشاره کرد.
ولادت و نسب
تاریخ دقیق تولد هبةالله بن سلامة دانسته نیست.[۱] او اهل بغداد بود و از این رو به «بغدادی» شهرت یافت.[۲] پدرش «سلامة بن نصر بن علی» نام داشت.[۳] وی به سبب نابینایی به «ضریر» ملقب بود.[۲][۴]
اساتید و تحصیلات
هبةالله بن سلامة علم قرائت قرآن را نزد «زید بن ابی بلال» فراگرفت.[۵] همچنین از «ابوبکر بن مالک قطیعی» و دیگران حدیث شنید.[۳][۶] او در علوم تفسیر، نحو و زبان عربی چنان تبحر یافت که یاقوت حموی در کتاب «معجم الأدباء» دربارهٔ او نوشته است: «کان من أحفظ الناس لتفسیر القرآن و النحو و العربیة» (از حافظهترین مردم نسبت به تفسیر قرآن، نحو و زبان عربی بود).[۳] همچنین ابوعمرو دانی در کتاب خود از او به عنوان «أحفظ أهل زمانه لتفسیر القرآن و اختلاف السلف فیه» (حافظهترین مردم زمان خود در تفسیر قرآن و اختلاف سلف در آن) یاد کرده است.[۵]
فعالیتها
تدریس در جامع منصور
وی در مسجد جامع منصور بغداد حلقهٔ درسی داشت و به تدریس تفسیر، علوم قرآنی و نحو میپرداخت.[۲] خطیب بغدادی در «تاریخ بغداد» آورده است: «کانت له حلقة فی جامع المنصور» (او را حلقهای در جامع منصور بود).[۲] همچنین ادنهوی در «طبقات المفسرین» به وجود حلقه درس او در جامع منصور اشاره کرده است.[۷]
حفظ و روایت تفسیر
از ویژگیهای بارز ابن سلامة، حافظهٔ قوی او در تفسیر قرآن بود. ابن جزری در «غایة النهایة» نقل کرده است: «یقال أنه روى خمسة و تسعین تفسیراً» (گفته میشود که نود و پنج تفسیر را روایت کرده است).[۵] همچنین حدادی در «المدخل لعلم تفسیر کتاب الله تعالی» نوشته است: «کان من أحفظ الناس لتفسیر القرآن، له حلقة بجامع المنصور، یقال: إنّه روى خمسة وتسعين تفسیراً، توفي ببغداد سنة 401ق» (از حافظهترین مردم در تفسیر قرآن بود، حلقهای در جامع منصور داشت، گفته میشود نود و پنج تفسیر روایت کرد، در بغداد سال ۴۰۱ق درگذشت).[۸]
روایت حدیث
ابن سلامة از مشایخ حدیث بود و احادیث را از ابوبکر بن مالک قطیعی و دیگران روایت کرد.[۳] نوهٔ او «ابومحمد رزق الله بن عبدالوهاب تمیمی» که از محدثان نامدار بود، از وی روایت حدیث کرده است.[۳][۲] زرکلی در «الأعلام» نیز به این مطلب اشاره کرده است.[۱]
شاگردان
از جمله شاگردان وی میتوان به افراد زیر اشاره کرد:[۳][۵] - «ابوالحسن علی بن قاسم طابئی» – که نزد او قرائت آموخت. - «حسن بن علی عطار» – که قرائت قرآن را از وی فراگرفت. - «ابومحمد رزق الله بن عبدالوهاب تمیمی» – نوهٔ دختری او که از وی حدیث روایت کرده است.
وفات
هبةالله بن سلامة در ماه رجب سال ۴۱۰ هجری قمری در بغداد درگذشت.[۳] خطیب بغدادی در «تاریخ بغداد» تاریخ دقیقتری ذکر کرده و نوشته است: «توفي يوم الثلاثاء، ودفن يوم الأربعاء العاشر من رجب سنة عشر وأربعمائة في مقبرة جامع المنصور» (وی روز سهشنبه درگذشت و روز چهارشنبه دهم رجب سال ۴۱۰ در مقبرهٔ جامع منصور به خاک سپرده شد).[۲] ادنهوی نیز در «طبقات المفسرین» وفات او را در شهر رجب سال ۴۱۰ ذکر کرده است.[۷]
آثار
از هبةالله بن سلامة آثار متعددی بر جای مانده که مهمترین آنها عبارتند از:[۱][۳][۶][۹]
- الناسخ والمنسوخ فی القرآن – این کتاب به صورت نسخه خطی موجود است و به روایت نوهٔ او رزق الله تمیمی نقل شده است. چاپ سنگی نیز از آن منتشر شده است. زرکلی در «الأعلام» آن را «صغیر» (کوچک) توصیف کرده است.[۱]
- الناسخ والمنسوخ من الحدیث – نسخه خطی در کتابخانههای تیموریه و ازهریه موجود است.[۱][۹]
- المسائل المنثورة فی النحو والتفسیر – مشتمل بر مسائل پراکنده در نحو و تفسیر قرآن. یاقوت حموی در «معجم الأدباء» از این کتاب نام برده است.[۳]
پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، ج۸، ص۷۲
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد أو مدینة السلام، ج۱۴، ص۷۱
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ ۳٫۸ یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الأدباء: ارشاد الاریب الی معرفة الادیب، ج۶، ص۲۶۷۷
- ↑ صفدی، خلیل بن ایبک، نکت الهمیان فی نکت العمیان، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۲۰۰۷م، ص۲۸۷
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ابن جزری، محمد بن محمد، غایة النهایة فی طبقات القراء، ج۳، ص۱۳۴۵
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، بغیة الوعاة فی طبقات اللغویین و النحاة، ج۲، ص۳۲۳
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ادنهوی، احمد بن محمد، طبقات المفسرین، ص۱۰۰
- ↑ حدادی، احمد بن محمد، المدخل لعلم تفسیر کتاب الله تعالی، ص۲۰
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ پایگاه الرق المنشور: ابن سلامة؛ هبةالله بن سلامة بن نصر بن علي، أبو القاسم
منابع مقاله
- یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الأدباء: ارشاد الاریب الی معرفة الادیب، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۹۹۳م، ج۶، ص۲۶۷۷
- خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد أو مدینة السلام، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۹۹۷م، ج۱۴، ص۷۱
- زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م، ج۸، ص۷۲
- ابن جزری، محمد بن محمد، غایة النهایة فی طبقات القراء، طنطا: دار الصحابة للتراث، ۲۰۰۹م، ج۳، ص۱۳۴۵
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، بغیة الوعاة فی طبقات اللغویین و النحاة، بیروت: المکتبة العصریة، ج۲، ص۳۲۳
- ادنهوی، احمد بن محمد، طبقات المفسرین، مدینه منوره، ۱۹۹۷م، ص۱۰۰
- حدادی، احمد بن محمد، المدخل لعلم تفسیر کتاب الله تعالی، دمشق: دار القلم، ۱۹۸۸م، ص۲۰
- صفدی، خلیل بن ایبک، نکت الهمیان فی نکت العمیان، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۲۰۰۷م، ص۲۸۷
- پایگاه الرق المنشور: ابن سلامة؛ هبةالله بن سلامة بن نصر بن علي، أبو القاسم