سیره علوی: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (جایگزینی متن - ' (ع)' به '(ع)')
    بدون خلاصۀ ویرایش
    خط ۲۴: خط ۲۴:
    | پیش از =  
    | پیش از =  
    }}
    }}
    '''سیره علوی'''، اثر [[محمدباقر بهبودی]] (۱۳۰۷- ۱۳۹۳ تهران)، سیره نگار و پژوهشگر، در بررسی فصلی از تاریخ صدر اسلام و بازنمایی برخوردهای اجتماعی و سیاسی حضرت علی(ع) از سال دهم هجرت تا زمان شهادت ایشان در سال چهلم می‌پردازد.
    '''سیره علوی'''، اثر [[بهبودی، محمدباقر|محمدباقر بهبودی]] (۱۳۰۷- ۱۳۹۳ تهران)، سیره نگار و پژوهشگر، در بررسی فصلی از تاریخ صدر اسلام و بازنمایی برخوردهای اجتماعی و سیاسی [[امام علی علیه‌السلام|حضرت علی(ع)]] از سال دهم هجرت تا زمان شهادت ایشان در سال چهلم می‌پردازد.


    ==ساختار==
    ==ساختار==
    خط ۳۰: خط ۳۰:


    ==سبک نگارش==
    ==سبک نگارش==
    در این کتاب فقط آن رشته از زندگانی امام علی(ع) مورد بحث و پژوهش قرار گرفته است که برخوردهای اجتماعی- سیاسی آن حضرت را طی سال‌های دهم تا چهلم هجرت، مجسم می‌کند<ref>پیشگفتار، ص4</ref>.
    در این کتاب فقط آن رشته از زندگانی [[امام علی علیه‌السلام|امام علی(ع)]] مورد بحث و پژوهش قرار گرفته است که برخوردهای اجتماعی- سیاسی آن حضرت را طی سال‌های دهم تا چهلم هجرت، مجسم می‌کند<ref>پیشگفتار، ص4</ref>.


    ==گزارش محتوا==
    ==گزارش محتوا==
    کتاب با بررسی وقایع آغاز سال یازدهم هجرت و روزهای پایانی حیات پیامبر اکرم(ص) آغاز می‌شود. نویسنده در این بخش به انتصاب اسامه بن زید به فرماندهی سپاه، کارشکنی برخی در حرکت این سپاه و اصرار پیامبر(ص) بر خروج آن‌ها از مدینه می‌پردازد. همچنین، حوادث مهمی چون ماجرای «دوات و قلم» و رحلت پیامبر(ص) در آغوش امام علی(ع) درحالی‌که سایرین در مساجد و منازل خود مشغول بودند، تشریح شده است<ref>همان: ص۵-۱۱</ref>.
    کتاب با بررسی وقایع آغاز سال یازدهم هجرت و روزهای پایانی حیات پیامبر اکرم(ص) آغاز می‌شود. نویسنده در این بخش به انتصاب اسامه بن زید به فرماندهی سپاه، کارشکنی برخی در حرکت این سپاه و اصرار پیامبر(ص) بر خروج آن‌ها از مدینه می‌پردازد. همچنین، حوادث مهمی چون ماجرای «دوات و قلم» و رحلت پیامبر(ص) در آغوش [[امام علی علیه‌السلام|امام علی(ع)]] درحالی‌که سایرین در مساجد و منازل خود مشغول بودند، تشریح شده است<ref>همان: ص۵-۱۱</ref>.


    بخش بعدی به ماجرای سقیفه و تحلیل تاریخی آن اختصاص دارد. در این قسمت، تجمع انصار در سقیفه بنی‌ساعده، ورود ابوبکر، عمر و ابوعبیده جراح به آنجا و استدلال‌های طرفین برای تصاحب خلافت روایت شده است. نویسنده با نگاهی تحلیلی، زمینه‌های اجتماعی و سیاسی این واقعه و چگونگی بیعت گرفتن برای ابوبکر را با استفاده از اختلافات داخلی انصار و فشار مهاجرین تبیین می‌کند<ref>همان، ص12- 16</ref>.
    بخش بعدی به ماجرای سقیفه و تحلیل تاریخی آن اختصاص دارد. در این قسمت، تجمع انصار در سقیفه بنی‌ساعده، ورود ابوبکر، عمر و ابوعبیده جراح به آنجا و استدلال‌های طرفین برای تصاحب خلافت روایت شده است. نویسنده با نگاهی تحلیلی، زمینه‌های اجتماعی و سیاسی این واقعه و چگونگی بیعت گرفتن برای ابوبکر را با استفاده از اختلافات داخلی انصار و فشار مهاجرین تبیین می‌کند<ref>همان، ص12- 16</ref>.
    خط ۳۹: خط ۳۹:
    در ادامه، در بخش بررسی تاریخ، به هدف پیامبر(ص) از بسیج عمومی و علل شکست آن<ref>همان، ص17</ref> و حضور ایشان در مسجد و شکستن نماز ابوبکر<ref>همان، 19ص</ref> و همچنین، انگیزه اجتماع انصار و آینده نامعلوم آن<ref>همان، ص23</ref> اشاره شده است.
    در ادامه، در بخش بررسی تاریخ، به هدف پیامبر(ص) از بسیج عمومی و علل شکست آن<ref>همان، ص17</ref> و حضور ایشان در مسجد و شکستن نماز ابوبکر<ref>همان، 19ص</ref> و همچنین، انگیزه اجتماع انصار و آینده نامعلوم آن<ref>همان، ص23</ref> اشاره شده است.


    در بخش واکنش علی بن ابی‌طالب(ع)، به اقدامات امام پس از رحلت پیامبر(ص)، از جمله غسل و تدفین ایشان و سپس موضع‌گیری در برابر خلافت پرداخته شده است<ref>همان، ص26</ref>. امام علی(ع) در ابتدا از بیعت خودداری کرد و به همراه تنی چند از بنی‌هاشم و یاران نزدیک، بر حقانیت خود پافشاری نمود؛ اما در نهایت برای حفظ کیان اسلام و جلوگیری از ارتداد تازه‌مسلمانان و هجوم دشمنان خارجی، راه سکوت و صبر را پیش گرفت<ref>همان، ص27- 30</ref>.
    در بخش واکنش [[امام علی علیه‌السلام|علی بن ابی‌طالب(ع)]]، به اقدامات امام پس از رحلت پیامبر(ص)، از جمله غسل و تدفین ایشان و سپس موضع‌گیری در برابر خلافت پرداخته شده است<ref>همان، ص26</ref>. [[امام علی علیه‌السلام|امام علی(ع)]] در ابتدا از بیعت خودداری کرد و به همراه تنی چند از بنی‌هاشم و یاران نزدیک، بر حقانیت خود پافشاری نمود؛ اما در نهایت برای حفظ کیان اسلام و جلوگیری از ارتداد تازه‌مسلمانان و هجوم دشمنان خارجی، راه سکوت و صبر را پیش گرفت<ref>همان، ص27- 30</ref>.


    در بخش جو حاکم، از امتناع سعد از بیعت و انزوای اجتماعی او<ref>همان، ص31</ref> و سپس ادعای کشته‌شدنش به دست جنیان<ref>همان، ص31</ref> و مرگ ابی بن کعب بعد از افشاگری‌ها<ref>همان، ص34</ref>، سخن به میان آمده است.
    در بخش جو حاکم، از امتناع سعد از بیعت و انزوای اجتماعی او<ref>همان، ص31</ref> و سپس ادعای کشته‌شدنش به دست جنیان<ref>همان، ص31</ref> و مرگ ابی بن کعب بعد از افشاگری‌ها<ref>همان، ص34</ref>، سخن به میان آمده است.


    فصل فدک و حقوق مالی به تاریخچه اراضی فدک، خیبر و عواید مالی پیامبر(ص) می‌پردازد. نویسنده در این بخش، استدلال‌های حضرت زهرا (س) در مطالبه فدک به‌عنوان هبه یا ارث و پاسخ‌های دستگاه خلافت را بررسی کرده و بر این نکته تأکید می‌کند که مصادره فدک بیش از آنکه جنبه مالی داشته باشد، اقدامی سیاسی برای تضعیف اقتصادی بنی‌هاشم و تثبیت قدرت حاکمیت بود<ref>همان، ص34- 39</ref>.
    فصل فدک و حقوق مالی به تاریخچه اراضی فدک، خیبر و عواید مالی پیامبر(ص) می‌پردازد. نویسنده در این بخش، استدلال‌های حضرت زهرا(س) در مطالبه فدک به‌عنوان هبه یا ارث و پاسخ‌های دستگاه خلافت را بررسی کرده و بر این نکته تأکید می‌کند که مصادره فدک بیش از آنکه جنبه مالی داشته باشد، اقدامی سیاسی برای تضعیف اقتصادی بنی‌هاشم و تثبیت قدرت حاکمیت بود<ref>همان، ص34- 39</ref>.


    در گزارش مربوط به دوران ابوبکر و عمر و شورای شش‌نفره، نقش مشورتی امام علی(ع) در امور قضایی و نظامی (مانند فتح ایران و قدس) موردتوجه قرار گرفته است. نویسنده بیان می‌کند که امام باوجود کناره‌گیری از قدرت، هرجا که مصلحت اسلام در میان بود، از راهنمایی دریغ نمی‌کرد<ref>همان، ص41- 42</ref>. همچنین ماجرای تشکیل شورای شش‌نفره توسط عمر برای تعیین خلیفه بعدی و شروط عبدالرحمن بن عوف که منجر به انتخاب عثمان شد<ref>همان، ص42- 47</ref> و قیافه شورا در تمهید، سیاست و نبوغ در انتخاب اعضای آن، به‌تفصیل شرح داده شده است<ref>همان، ص47- 50</ref>.
    در گزارش مربوط به دوران ابوبکر و عمر و شورای شش‌نفره، نقش مشورتی [[امام علی علیه‌السلام|امام علی(ع)]] در امور قضایی و نظامی (مانند فتح ایران و قدس) موردتوجه قرار گرفته است. نویسنده بیان می‌کند که امام باوجود کناره‌گیری از قدرت، هرجا که مصلحت اسلام در میان بود، از راهنمایی دریغ نمی‌کرد<ref>همان، ص41- 42</ref>. همچنین ماجرای تشکیل شورای شش‌نفره توسط عمر برای تعیین خلیفه بعدی و شروط عبدالرحمن بن عوف که منجر به انتخاب عثمان شد<ref>همان، ص42- 47</ref> و قیافه شورا در تمهید، سیاست و نبوغ در انتخاب اعضای آن، به‌تفصیل شرح داده شده است<ref>همان، ص47- 50</ref>.


    بخش دوران عثمان و شورش بر او به انحرافات ایجاد شده در تقسیم بیت‌المال، انتصاب پی‌درپی خویشاوندان خلیفه به مناصب مهم و برخورد تند با صحابه معترض همچون ابوذر غفاری می‌پردازد. این اقدامات منجر به اعتراضات گسترده از سوی مصر، کوفه و بصره شد که امام علی(ع) در آن میان نقش میانجی را برای اصلاح امور و جلوگیری از خونریزی ایفا کرد؛ هرچند در نهایت به قتل عثمان انجامید<ref>همان، ص50- 67</ref>.
    بخش دوران عثمان و شورش بر او به انحرافات ایجاد شده در تقسیم بیت‌المال، انتصاب پی‌درپی خویشاوندان خلیفه به مناصب مهم و برخورد تند با صحابه معترض همچون ابوذر غفاری می‌پردازد. این اقدامات منجر به اعتراضات گسترده از سوی مصر، کوفه و بصره شد که [[امام علی علیه‌السلام|امام علی(ع)]] در آن میان نقش میانجی را برای اصلاح امور و جلوگیری از خونریزی ایفا کرد؛ هرچند در نهایت به قتل عثمان انجامید<ref>همان، ص50- 67</ref>.
    امتناع علی(ع) از قبول مسئولیت و امتناع عثمان از قبول ارشاد و مشورت<ref>همان، ص51</ref>، تبعید ابوذر<ref>همان، ص57</ref>، ملاقات امام علی(ع) با عثمان به تقاضای شورشیان<ref>همان، ص62</ref> و محاصره خانه عثمان<ref>همان، ص66</ref>، از جمله موضوعات مطرح شده در این دو بخش است.


    فصل مربوط به خلافت امیرالمؤمنین(ع) با توصیف بیعت عمومی و خودجوش مردم با ایشان آغاز می‌شود<ref>همان، ص68</ref>. امام از همان ابتدا بر اجرای عدالت، تساوی در تقسیم بیت‌المال و عزل کارگزاران نالایق عثمان تأکید کرد<ref>همان، ص77</ref>. این سیاست‌های اصلاحی موجب شد تا گروه‌هایی که منافع خود را در خطر می‌دیدند، از جمله طلحه و زبیر، تحت عنوان خون‌خواهی عثمان و با همراهی عایشه، علم مخالفت برافرازند<ref>همان، ص79- 97</ref>.
    امتناع [[امام علی علیه‌السلام|علی(ع)]] از قبول مسئولیت و امتناع عثمان از قبول ارشاد و مشورت<ref>همان، ص51</ref>، تبعید ابوذر<ref>همان، ص57</ref>، ملاقات [[امام علی علیه‌السلام|امام علی(ع)]] با عثمان به تقاضای شورشیان<ref>همان، ص62</ref> و محاصره خانه عثمان<ref>همان، ص66</ref>، از جمله موضوعات مطرح شده در این دو بخش است.
     
    فصل مربوط به خلافت [[امام علی علیه‌السلام|امیرالمؤمنین(ع)]] با توصیف بیعت عمومی و خودجوش مردم با ایشان آغاز می‌شود<ref>همان، ص68</ref>. امام از همان ابتدا بر اجرای عدالت، تساوی در تقسیم بیت‌المال و عزل کارگزاران نالایق عثمان تأکید کرد<ref>همان، ص77</ref>. این سیاست‌های اصلاحی موجب شد تا گروه‌هایی که منافع خود را در خطر می‌دیدند، از جمله طلحه و زبیر، تحت عنوان خون‌خواهی عثمان و با همراهی عایشه، علم مخالفت برافرازند<ref>همان، ص79- 97</ref>.


    در گزارش پیکار جمل، حرکت مخالفین به سمت بصره، تصرف این شهر و سپس برخورد نظامی میان سپاه امام و پیمان‌شکنان تشریح شده است. نویسنده با تحلیل اوضاع اجتماعی، بر این باور است که امام تا آخرین لحظه برای پرهیز از جنگ تلاش کرد؛ اما لجاجت سران جمل منجر به نبردی شد که با پیروزی امام و برخورد کریمانه ایشان با شکست‌خوردگان پایان یافت<ref>همان: ص ۹۷-۱۳۰</ref>.
    در گزارش پیکار جمل، حرکت مخالفین به سمت بصره، تصرف این شهر و سپس برخورد نظامی میان سپاه امام و پیمان‌شکنان تشریح شده است. نویسنده با تحلیل اوضاع اجتماعی، بر این باور است که امام تا آخرین لحظه برای پرهیز از جنگ تلاش کرد؛ اما لجاجت سران جمل منجر به نبردی شد که با پیروزی امام و برخورد کریمانه ایشان با شکست‌خوردگان پایان یافت<ref>همان: ص ۹۷-۱۳۰</ref>.
    خط ۵۶: خط ۵۷:
    بخش جنگ صفین و تحکیم حکمین به رویارویی امام با معاویه در مرزهای عراق و شام می‌پردازد. این نبرد طولانی که به دلیل حیله معاویه در بر سر نیزه کردن قرآن‌ها به حکمیت منتهی شد، زمینه‌ساز تفرقه در سپاه امام گردید. نویسنده جزئیات ماجرای حکمیت، فریب‌خوردن ابوموسی اشعری توسط عمروعاص و بی‌اثر شدن توافقات را بیان کرده است<ref>همان: ص ۱۳۱-۱۶1</ref>.
    بخش جنگ صفین و تحکیم حکمین به رویارویی امام با معاویه در مرزهای عراق و شام می‌پردازد. این نبرد طولانی که به دلیل حیله معاویه در بر سر نیزه کردن قرآن‌ها به حکمیت منتهی شد، زمینه‌ساز تفرقه در سپاه امام گردید. نویسنده جزئیات ماجرای حکمیت، فریب‌خوردن ابوموسی اشعری توسط عمروعاص و بی‌اثر شدن توافقات را بیان کرده است<ref>همان: ص ۱۳۱-۱۶1</ref>.


    در بخش تشکیل شورای حکومت، به خیانت ابوموسی اشعری<ref>همان، ص162</ref> و خطبه امیرالمؤمنین(ع) درباره حکمیت<ref>همان، ص164-166</ref>، اشاره شده است.
    در بخش تشکیل شورای حکومت، به خیانت ابوموسی اشعری<ref>همان، ص162</ref> و خطبه [[امام علی علیه‌السلام|امیرالمؤمنین(ع)]] درباره حکمیت<ref>همان، ص164-166</ref>، اشاره شده است.


    فصل جنگ نهروان و تشکیل خوارج به تبعات حکمیت و پیدایش گروه خوارج اختصاص دارد. این افراد که ابتدا خودخواهان حکمیت بودند، بعداً آن را کفر نامیده و بر امام خروج کردند. امام پس از روشنگری‌های فراوان، ناچار به جنگ با آن‌ها شد که در منطقه نهروان به نابودی اکثریت این گروه انجامید؛ هرچند تفکر افراطی آن‌ها به‌عنوان یک معضل اجتماعی باقی ماند. در این فصل به طغیان خوارج و قتل و غارت مسلمین<ref>همان، ص167</ref>، پیکار نهروان و قتل‌عام خوارج<ref>همان، ص172</ref> و بیانات امیرالمؤمنین(ع) پیرامون فتنه خوارج<ref>همان، ص174</ref> اشاره و شده و به دنبال آن، مکتب خوارج و هویت و تعصبات جاهلانه آنها، تشریح شده است<ref>همان، ص177- 180</ref>.
    فصل جنگ نهروان و تشکیل خوارج به تبعات حکمیت و پیدایش گروه خوارج اختصاص دارد. این افراد که ابتدا خودخواهان حکمیت بودند، بعداً آن را کفر نامیده و بر امام خروج کردند. امام پس از روشنگری‌های فراوان، ناچار به جنگ با آن‌ها شد که در منطقه نهروان به نابودی اکثریت این گروه انجامید؛ هرچند تفکر افراطی آن‌ها به‌عنوان یک معضل اجتماعی باقی ماند. در این فصل به طغیان خوارج و قتل و غارت مسلمین<ref>همان، ص167</ref>، پیکار نهروان و قتل‌عام خوارج<ref>همان، ص172</ref> و بیانات [[امام علی علیه‌السلام|امیرالمؤمنین(ع)]] پیرامون فتنه خوارج<ref>همان، ص174</ref> اشاره و شده و به دنبال آن، مکتب خوارج و هویت و تعصبات جاهلانه آنها، تشریح شده است<ref>همان، ص177- 180</ref>.


    کتاب با بخش فرجام بی‌سرانجام پایان می‌یابد که به سال‌های پایانی حکومت امام، سستی مردم در جهاد و غارت‌های پی‌درپی سپاهیان معاویه (غارات) در مرزهای حجاز و یمن می‌پردازد<ref>همان، ص181- 186</ref>. امام در این دوران با خطبه‌های تند، مردم را به پایداری دعوت می‌کرد، اما عدم همراهی جامعه و سقوط تدریجی مناطقی مانند مصر<ref>همان، ص187- 198</ref>، راه را برای حوادث بعدی همچون غارت‌های معاویه<ref>همان، ص198- 208</ref> و ماجرای شهادت آن حضرت<ref>همان، ص208- 214</ref> هموار ساخت.
    کتاب با بخش فرجام بی‌سرانجام پایان می‌یابد که به سال‌های پایانی حکومت امام، سستی مردم در جهاد و غارت‌های پی‌درپی سپاهیان معاویه (غارات) در مرزهای حجاز و یمن می‌پردازد<ref>همان، ص181- 186</ref>. امام در این دوران با خطبه‌های تند، مردم را به پایداری دعوت می‌کرد، اما عدم همراهی جامعه و سقوط تدریجی مناطقی مانند مصر<ref>همان، ص187- 198</ref>، راه را برای حوادث بعدی همچون غارت‌های معاویه<ref>همان، ص198- 208</ref> و ماجرای شهادت آن حضرت<ref>همان، ص208- 214</ref> هموار ساخت.

    نسخهٔ ‏۸ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۳:۵۳

    سیره علوی
    سیره علوی
    پدیدآورانبهبودی، محمدباقر (نويسنده)
    عنوان‌های دیگرفصلی از تاریخ صدر اسلام
    ناشرمحمدباقر بهبودی
    مکان نشرایران - تهران
    سال نشر1368ش
    چاپ0
    زبانفارسی
    تعداد جلد1
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    سیره علوی، اثر محمدباقر بهبودی (۱۳۰۷- ۱۳۹۳ تهران)، سیره نگار و پژوهشگر، در بررسی فصلی از تاریخ صدر اسلام و بازنمایی برخوردهای اجتماعی و سیاسی حضرت علی(ع) از سال دهم هجرت تا زمان شهادت ایشان در سال چهلم می‌پردازد.

    ساختار

    این متن به‌صورت جزوه‌های درسی برای دانشجویان تربیت‌مدرس تهیه شده تا زمینه تحقیق و پژوهش را فراهم آورد بعد از ویرایش مختصر در یک جلد تدوین‌یافته است که وقایع تاریخی را در قالب بخش‌های زمانی و موضوعی پیوسته، از اواخر حیات پیامبر(ص) تا ماجرای غارت‌های معاویه، گزارش می‌کند.

    سبک نگارش

    در این کتاب فقط آن رشته از زندگانی امام علی(ع) مورد بحث و پژوهش قرار گرفته است که برخوردهای اجتماعی- سیاسی آن حضرت را طی سال‌های دهم تا چهلم هجرت، مجسم می‌کند[۱].

    گزارش محتوا

    کتاب با بررسی وقایع آغاز سال یازدهم هجرت و روزهای پایانی حیات پیامبر اکرم(ص) آغاز می‌شود. نویسنده در این بخش به انتصاب اسامه بن زید به فرماندهی سپاه، کارشکنی برخی در حرکت این سپاه و اصرار پیامبر(ص) بر خروج آن‌ها از مدینه می‌پردازد. همچنین، حوادث مهمی چون ماجرای «دوات و قلم» و رحلت پیامبر(ص) در آغوش امام علی(ع) درحالی‌که سایرین در مساجد و منازل خود مشغول بودند، تشریح شده است[۲].

    بخش بعدی به ماجرای سقیفه و تحلیل تاریخی آن اختصاص دارد. در این قسمت، تجمع انصار در سقیفه بنی‌ساعده، ورود ابوبکر، عمر و ابوعبیده جراح به آنجا و استدلال‌های طرفین برای تصاحب خلافت روایت شده است. نویسنده با نگاهی تحلیلی، زمینه‌های اجتماعی و سیاسی این واقعه و چگونگی بیعت گرفتن برای ابوبکر را با استفاده از اختلافات داخلی انصار و فشار مهاجرین تبیین می‌کند[۳].

    در ادامه، در بخش بررسی تاریخ، به هدف پیامبر(ص) از بسیج عمومی و علل شکست آن[۴] و حضور ایشان در مسجد و شکستن نماز ابوبکر[۵] و همچنین، انگیزه اجتماع انصار و آینده نامعلوم آن[۶] اشاره شده است.

    در بخش واکنش علی بن ابی‌طالب(ع)، به اقدامات امام پس از رحلت پیامبر(ص)، از جمله غسل و تدفین ایشان و سپس موضع‌گیری در برابر خلافت پرداخته شده است[۷]. امام علی(ع) در ابتدا از بیعت خودداری کرد و به همراه تنی چند از بنی‌هاشم و یاران نزدیک، بر حقانیت خود پافشاری نمود؛ اما در نهایت برای حفظ کیان اسلام و جلوگیری از ارتداد تازه‌مسلمانان و هجوم دشمنان خارجی، راه سکوت و صبر را پیش گرفت[۸].

    در بخش جو حاکم، از امتناع سعد از بیعت و انزوای اجتماعی او[۹] و سپس ادعای کشته‌شدنش به دست جنیان[۱۰] و مرگ ابی بن کعب بعد از افشاگری‌ها[۱۱]، سخن به میان آمده است.

    فصل فدک و حقوق مالی به تاریخچه اراضی فدک، خیبر و عواید مالی پیامبر(ص) می‌پردازد. نویسنده در این بخش، استدلال‌های حضرت زهرا(س) در مطالبه فدک به‌عنوان هبه یا ارث و پاسخ‌های دستگاه خلافت را بررسی کرده و بر این نکته تأکید می‌کند که مصادره فدک بیش از آنکه جنبه مالی داشته باشد، اقدامی سیاسی برای تضعیف اقتصادی بنی‌هاشم و تثبیت قدرت حاکمیت بود[۱۲].

    در گزارش مربوط به دوران ابوبکر و عمر و شورای شش‌نفره، نقش مشورتی امام علی(ع) در امور قضایی و نظامی (مانند فتح ایران و قدس) موردتوجه قرار گرفته است. نویسنده بیان می‌کند که امام باوجود کناره‌گیری از قدرت، هرجا که مصلحت اسلام در میان بود، از راهنمایی دریغ نمی‌کرد[۱۳]. همچنین ماجرای تشکیل شورای شش‌نفره توسط عمر برای تعیین خلیفه بعدی و شروط عبدالرحمن بن عوف که منجر به انتخاب عثمان شد[۱۴] و قیافه شورا در تمهید، سیاست و نبوغ در انتخاب اعضای آن، به‌تفصیل شرح داده شده است[۱۵].

    بخش دوران عثمان و شورش بر او به انحرافات ایجاد شده در تقسیم بیت‌المال، انتصاب پی‌درپی خویشاوندان خلیفه به مناصب مهم و برخورد تند با صحابه معترض همچون ابوذر غفاری می‌پردازد. این اقدامات منجر به اعتراضات گسترده از سوی مصر، کوفه و بصره شد که امام علی(ع) در آن میان نقش میانجی را برای اصلاح امور و جلوگیری از خونریزی ایفا کرد؛ هرچند در نهایت به قتل عثمان انجامید[۱۶].

    امتناع علی(ع) از قبول مسئولیت و امتناع عثمان از قبول ارشاد و مشورت[۱۷]، تبعید ابوذر[۱۸]، ملاقات امام علی(ع) با عثمان به تقاضای شورشیان[۱۹] و محاصره خانه عثمان[۲۰]، از جمله موضوعات مطرح شده در این دو بخش است.

    فصل مربوط به خلافت امیرالمؤمنین(ع) با توصیف بیعت عمومی و خودجوش مردم با ایشان آغاز می‌شود[۲۱]. امام از همان ابتدا بر اجرای عدالت، تساوی در تقسیم بیت‌المال و عزل کارگزاران نالایق عثمان تأکید کرد[۲۲]. این سیاست‌های اصلاحی موجب شد تا گروه‌هایی که منافع خود را در خطر می‌دیدند، از جمله طلحه و زبیر، تحت عنوان خون‌خواهی عثمان و با همراهی عایشه، علم مخالفت برافرازند[۲۳].

    در گزارش پیکار جمل، حرکت مخالفین به سمت بصره، تصرف این شهر و سپس برخورد نظامی میان سپاه امام و پیمان‌شکنان تشریح شده است. نویسنده با تحلیل اوضاع اجتماعی، بر این باور است که امام تا آخرین لحظه برای پرهیز از جنگ تلاش کرد؛ اما لجاجت سران جمل منجر به نبردی شد که با پیروزی امام و برخورد کریمانه ایشان با شکست‌خوردگان پایان یافت[۲۴].

    بخش جنگ صفین و تحکیم حکمین به رویارویی امام با معاویه در مرزهای عراق و شام می‌پردازد. این نبرد طولانی که به دلیل حیله معاویه در بر سر نیزه کردن قرآن‌ها به حکمیت منتهی شد، زمینه‌ساز تفرقه در سپاه امام گردید. نویسنده جزئیات ماجرای حکمیت، فریب‌خوردن ابوموسی اشعری توسط عمروعاص و بی‌اثر شدن توافقات را بیان کرده است[۲۵].

    در بخش تشکیل شورای حکومت، به خیانت ابوموسی اشعری[۲۶] و خطبه امیرالمؤمنین(ع) درباره حکمیت[۲۷]، اشاره شده است.

    فصل جنگ نهروان و تشکیل خوارج به تبعات حکمیت و پیدایش گروه خوارج اختصاص دارد. این افراد که ابتدا خودخواهان حکمیت بودند، بعداً آن را کفر نامیده و بر امام خروج کردند. امام پس از روشنگری‌های فراوان، ناچار به جنگ با آن‌ها شد که در منطقه نهروان به نابودی اکثریت این گروه انجامید؛ هرچند تفکر افراطی آن‌ها به‌عنوان یک معضل اجتماعی باقی ماند. در این فصل به طغیان خوارج و قتل و غارت مسلمین[۲۸]، پیکار نهروان و قتل‌عام خوارج[۲۹] و بیانات امیرالمؤمنین(ع) پیرامون فتنه خوارج[۳۰] اشاره و شده و به دنبال آن، مکتب خوارج و هویت و تعصبات جاهلانه آنها، تشریح شده است[۳۱].

    کتاب با بخش فرجام بی‌سرانجام پایان می‌یابد که به سال‌های پایانی حکومت امام، سستی مردم در جهاد و غارت‌های پی‌درپی سپاهیان معاویه (غارات) در مرزهای حجاز و یمن می‌پردازد[۳۲]. امام در این دوران با خطبه‌های تند، مردم را به پایداری دعوت می‌کرد، اما عدم همراهی جامعه و سقوط تدریجی مناطقی مانند مصر[۳۳]، راه را برای حوادث بعدی همچون غارت‌های معاویه[۳۴] و ماجرای شهادت آن حضرت[۳۵] هموار ساخت.

    پانویس

    1. ↑ پیشگفتار، ص4
    2. ↑ همان: ص۵-۱۱
    3. ↑ همان، ص12- 16
    4. ↑ همان، ص17
    5. ↑ همان، 19ص
    6. ↑ همان، ص23
    7. ↑ همان، ص26
    8. ↑ همان، ص27- 30
    9. ↑ همان، ص31
    10. ↑ همان، ص31
    11. ↑ همان، ص34
    12. ↑ همان، ص34- 39
    13. ↑ همان، ص41- 42
    14. ↑ همان، ص42- 47
    15. ↑ همان، ص47- 50
    16. ↑ همان، ص50- 67
    17. ↑ همان، ص51
    18. ↑ همان، ص57
    19. ↑ همان، ص62
    20. ↑ همان، ص66
    21. ↑ همان، ص68
    22. ↑ همان، ص77
    23. ↑ همان، ص79- 97
    24. ↑ همان: ص ۹۷-۱۳۰
    25. ↑ همان: ص ۱۳۱-۱۶1
    26. ↑ همان، ص162
    27. ↑ همان، ص164-166
    28. ↑ همان، ص167
    29. ↑ همان، ص172
    30. ↑ همان، ص174
    31. ↑ همان، ص177- 180
    32. ↑ همان، ص181- 186
    33. ↑ همان، ص187- 198
    34. ↑ همان، ص198- 208
    35. ↑ همان، ص208- 214

    منابع مقاله

    مقدمه و متن کتاب.

    وابسته‌ها

    برگرفته از «https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=سیره_علوی&oldid=813677»