ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    بدون خلاصۀ ویرایش
    بدون خلاصۀ ویرایش
    خط ۴۰: خط ۴۰:
    | کد مؤلف = AUTHORCODE00000AUTHORCODE }}
    | کد مؤلف = AUTHORCODE00000AUTHORCODE }}


    '''ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی''' (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، از دانشمندان برجسته واژه‌شناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» است که از آثار مهم در زمینه واژه‌شناسی و معانی کلمات عربی به شمار می‌رود.
    '''ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی''' (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژه‌شناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» است که از آثار مهم در زمینه واژه‌شناسی و معانی کلمات عربی به شمار می‌رود.


    ==ولادت==
    ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی در بغداد زاده شد<ref>ر.ک: یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ج۱، ص۸</ref>. وی از خاندان یزیدی بود که خاندانی دانشی و ادیب بودند. پدرش یحیی یزیدی (ابو محمد) از بزرگان دانشمندان بغداد و اشراف آن شهر بود و آموزگار خلیفه مأمون عباسی به شمار می‌رفت<ref>ر.ک: همان، ص۸</ref>. خطیب بغدادی درباره پدرش می‌گوید: «یزیدی مورد اعتماد بود و یکی از قاریان فصیح، دانا به زبان‌های عرب بود و کتاب شگفتی‌های زبان را داشت...»<ref>ر.ک: همان، ص۸</ref>.


    نیای بزرگشان مغیره غلام زنی از قبیله بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود<ref>ر.ک: همان، صفحه ۹</ref>. ابوالفرج اصفهانی نقل می‌کند که از ابوعبدالله محمد بن عباس بن محمد بن ابی محمد یزیدی شنیده که می‌گفت: «ما از خویشان ذی الرمه هستیم»<ref>ر.ک: همان، ص۹</ref>.
    ==ولادت==
    ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن المغیرة العدوی الیزیدی، کنیه‌اش ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابو محمد یحیی بن المبارک از نامداران علمای بغداد و از معلمان خلیفه مأمون بود <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8</ref>. خاندان او بنابر روایات، مولی زنی از بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود و نسبت «الیزیدی» به سبب اتصال و مصاحبت پدرش با یزید بن منصور الحميری، خال خلیفه مهدی، به او اطلاق شد <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 9</ref>. به گزارش منابع، برادران او محمد، اسماعیل، اسحاق و عبدالله و نیز یعقوب (بر پایهٔ گزارش ابن ندیم) در علوم عربی و شعر آوازه داشتند <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 9–10</ref>.


    ==تحصیلات==  
    ==تحصیلات==
    ابراهیم یزیدی در خانواده‌ای دانشی پرورش یافت. پدرش یحیی یزیدی مورد اعتماد و از قاریان فصیح و دانا به زبان‌های عرب بود<ref>ر.ک: همان، ص ۸</ref>. یحیی یزیدی نزدیک به هزار جلد (حدود ده هزار برگ) از ابو عمرو بن علاء املا کرده بود<ref>ر.ک: همان، ص ۸</ref>. ابراهیم دانش را از عمویش ابو محمد یزیدی و همچنین از ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت<ref>ر.ک: همان، ص۱۰</ref>. روایت او از این استادان در کتابش آشکار است.
    وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت<ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–163</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10</ref> و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز به‌واسطهٔ پدر بهره برد <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10</ref>. او از نوجوانی به تألیف اثر بزرگش «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» پرداخت؛ به تصریح منابع، نگارش آن را از هفده‌سالگی آغاز کرد و تا شصت‌سالگی پی گرفت <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161</ref>. حضورش در دربار مأمون و رفت‌وآمد با ادبا و ندیمان در شکل‌گیری سبک نوشتاری‌اش مؤثر بود <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161–162</ref>.


    ==فعالیت‌ها==  
    ==فعالیت‌ها==
    ابراهیم یزیدی در سایه خانواده دانشی خود به فعالیت‌های علمی پرداخت. خاندان یزیدی از خاندان‌های مشهور در دانش دستور زبان و واژه‌شناسی بودند. پدرش یحیی یزیدی در بغداد ساکن شد و به یزید بن منصور حمیری (دایی خلیفه مهدی) پیوست و فرزندان او را ادب کرد و به همین دلیل به یزیدی نامور شد<ref>ر.ک: همان، ص۹</ref>. سپس به هارون الرشید پیوست که او را آموزگار فرزندش مأمون قرار داد. یحیی یزیدی به مکه سفر کرد و در آنجا حدیث گفت و در سال ۲۰۲ هجری در خراسان درگذشت<ref>ر.ک: همان، ص ۸</ref>.
    یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، به‌ویژه در عهد مأمون، حضور می‌یافت. او به ظرافت‌های لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفته‌اند نسخهٔ «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابی محمد (برادرزاده‌اش) آن را از او روایت کرده است <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161</ref>. از دیگر آثار منسوب به او «النقط و الشكل»، «المقصور و الممدود»، «مصادر القرآن» (تا سورهٔ حدید) و «بناء الکعبة و أخبارها» است <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10</ref>. در منابع ادبی حکایاتی از مجالست او با مأمون، یحیی بن أکثم و عریب مغنیه نقل شده است <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161–163</ref>.


    ابن خلکان می‌گوید: «در فرزندان او گروه بسیاری از بزرگان نامور صاحب نوشته‌ها و شعرهای زیبای نامور هستند و همه آنها در زبان عربی نوشته‌اند و همه دانشمند ادیب شاعر راوی اخبار مردم هستند»<ref>ر.ک: همان، ص ۹</ref>. از فرزندان یحیی یزیدی شش پسر بودند: محمد، ابراهیم، اسماعیل، اسحاق، عبدالله و یعقوب<ref>ر.ک: همان، ص ۹</ref>. ابوالفرج اصفهانی می‌گوید: «همه پسرانش در مانند جایگاه او از دانش و شناخت زبان و چیرگی در علوم عرب بودند و برای همه آنها دانش خوبی بود»<ref>ر.ک: همان، ص۹</ref>. اسحاق و یعقوب زهد پیشه کردند و در حدیث دانشمند بودند و دیگران در زبان و علوم آن برجسته شدند<ref>ر.ک: همان، ص ۹</ref>.
    ==وفات==
    بر پایهٔ گزارش ابن جوزی که یاقوت حموی نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160</ref>.


    ابراهیم یزیدی عالمی به ادب و شاعری مجید و ندیم خلفا بود<ref>ر.ک: حموی، یاقوت، ج ۱، ص۱۶۰</ref>. وی همراه مأمون به دمشق سفر کرد<ref>ر.ک: همان، ص۱۶۰</ref>. او دارای کتاب مصنفی است که یزیدیان به آن افتخار می‌کنند و آن کتاب «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» است که حدود هفتصد ورق دارد<ref>ر.ک: همان، ص ۱۶۰</ref>. ابراهیم ذکر کرده که کار بر روی این کتاب را از هفده سالگی آغاز کرد و شصت سال بر آن کار کرد<ref>ر.ک: همان، ص۱۶۰</ref>.
    ==آثار==
    # ما اتفق لفظه و اختلف معناه <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10</ref>
    # النقط و الشكل <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref>
    # المقصور و الممدود <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref>
    # مصادر القرآن (ناقص تا سورهٔ حدید) <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref>
    # بناء الکعبة و أخبارها <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref>
    # المصادر و نوادر العرب <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10</ref>


    ==وفات==  
    ==پانويس ==
    ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی در سال ۲۲۵ قمری درگذشت<ref>ر.ک: یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ج ۱، صفحه ۸</ref>.
    ==آثار==
    ابراهیم یزیدی آثار گوناگونی نوشته است که عبارتند از<ref>ر.ک: همان، ص ۱۰</ref>: کتاب النقط و الشکل کتاب المقصور و الممدود کتاب بناء الكعبة و أخبارها کتاب مصادر القرآن (که تا سورة الحديد رسیده و کامل نشده) کتاب مصادر القرآن و غرائب العرب کتاب ما اتفق لفظه و اختلف معناه


    از میان این آثار، تنها کتاب «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» باقی مانده است<ref>ر.ک: همان، ص ۱۰</ref>. از دیگر آثار خاندان یزیدی، کتاب عبدالله بن ابی محمد در «واژه‌های دشوار قرآن» است که قفطی درباره آن می‌گوید: «و آن در موضوع خود خوب است و آن را در شش جلد دیدم که بر هر واژه‌ای از قرآن با بیت‌هایی از شعر استدلال می‌کند... آن را به خط خود داشتم»<ref>ر.ک: همان، ص ۹</ref>. این کتاب را «یزیدیان به آن افتخار می‌کنند»<ref>ر.ک: همان، ص ۹</ref>.
    <references />


    ==پانويس ==  
    ==منابع مقاله==
    <references />


    ==منابع مقاله==  
    ==وابسته‌ها==
    *یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ما اتفق لفظه و اختلف معناه، جلد ۱، تهران، ایران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۰ ش.
    *یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الأدباء، لبنان- بیروت، 1372 هجری شمسی|1993 میلادی


    ==وابسته‌ها==
    {{وابسته‌ها}}
    {{وابسته‌ها}}


    [[رده:زندگی‌نامه]]  
    [[رده:زندگی‌نامه]]
    [[رده:مقالات بازبینی نشده2]]  
     
    [[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
     
    [[رده:مؤلفین-دی]]
    [[رده:مؤلفین-دی]]

    نسخهٔ ‏۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۳:۵۸

    ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی
    پرونده:NURابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی.jpg
    نام کاملابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی
    نام‌های دیگرابو اسحاق یزیدی
    نسبمغیره (غلام زنی از قبیله بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم)
    نام پدریحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی (ابو محمد یزیدی)
    محل تولدبغداد، عراق
    محل زندگیبغداد
    رحلت۲۲۵ قمری
    خویشاوندانبرادران: محمد، اسماعیل، اسحاق، عبدالله، یعقوب
    دیناسلام
    پیشهادیب، دستورشناس، واژه‌شناس، نویسنده
    اطلاعات علمی
    اجازه اجتهاد از
    درجه علمیاز دانشمندان برجسته واژه‌شناسی و دستور زبان
    علایق پژوهشیدستور زبان، واژه‌شناسی، شعر، علوم عربی
    اساتید
    شاگردان
    برخی آثار

    ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژه‌شناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» است که از آثار مهم در زمینه واژه‌شناسی و معانی کلمات عربی به شمار می‌رود.


    ولادت

    ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن المغیرة العدوی الیزیدی، کنیه‌اش ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابو محمد یحیی بن المبارک از نامداران علمای بغداد و از معلمان خلیفه مأمون بود [۱]. خاندان او بنابر روایات، مولی زنی از بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود و نسبت «الیزیدی» به سبب اتصال و مصاحبت پدرش با یزید بن منصور الحميری، خال خلیفه مهدی، به او اطلاق شد [۲]. به گزارش منابع، برادران او محمد، اسماعیل، اسحاق و عبدالله و نیز یعقوب (بر پایهٔ گزارش ابن ندیم) در علوم عربی و شعر آوازه داشتند [۳].

    تحصیلات

    وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت[۴][۵] و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز به‌واسطهٔ پدر بهره برد [۶]. او از نوجوانی به تألیف اثر بزرگش «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» پرداخت؛ به تصریح منابع، نگارش آن را از هفده‌سالگی آغاز کرد و تا شصت‌سالگی پی گرفت [۷]. حضورش در دربار مأمون و رفت‌وآمد با ادبا و ندیمان در شکل‌گیری سبک نوشتاری‌اش مؤثر بود [۸].

    فعالیت‌ها

    یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، به‌ویژه در عهد مأمون، حضور می‌یافت. او به ظرافت‌های لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفته‌اند نسخهٔ «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابی محمد (برادرزاده‌اش) آن را از او روایت کرده است [۹]. از دیگر آثار منسوب به او «النقط و الشكل»، «المقصور و الممدود»، «مصادر القرآن» (تا سورهٔ حدید) و «بناء الکعبة و أخبارها» است [۱۰][۱۱]. در منابع ادبی حکایاتی از مجالست او با مأمون، یحیی بن أکثم و عریب مغنیه نقل شده است [۱۲].

    وفات

    بر پایهٔ گزارش ابن جوزی که یاقوت حموی نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست [۱۳].

    آثار

    1. ما اتفق لفظه و اختلف معناه [۱۴][۱۵]
    2. النقط و الشكل [۱۶]
    3. المقصور و الممدود [۱۷]
    4. مصادر القرآن (ناقص تا سورهٔ حدید) [۱۸]
    5. بناء الکعبة و أخبارها [۱۹]
    6. المصادر و نوادر العرب [۲۰]

    پانويس

    1. ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8
    2. ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 9
    3. ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 9–10
    4. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–163
    5. ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10
    6. ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10
    7. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161
    8. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161–162
    9. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161
    10. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161
    11. ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10
    12. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161–163
    13. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160
    14. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161
    15. ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10
    16. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161
    17. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161
    18. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161
    19. ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161
    20. ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10

    منابع مقاله

    وابسته‌ها

    برگرفته از «https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=ابن_یزیدی،_ابراهیم_بن_یحیی&oldid=812883»