المحن

كتاب المِحَن، از آثار محدث، رجال‌شناس و مورخ قرن چهارم هجری قمری، ابوالعرب محمد بن احمد بن تمیم تمیمی (متوفای 333ق)، از قدیمی‌ترین کتاب‌های ملاحم و فتن است که در دسترس پژوهشگران قرار دارد و اطلاعات ارزشمندی را درباره 3 قرن نخستین اسلامی و فتنه‌های آن روزگار مانند «فتنه خلق قرآن» و فرقه‌های اسلامی از جمله «اباضیه» ارائه می‌کند. پژوهشگر معاصر و استاد دانشگاه اربد، دکتر یحیی وَهیب جَبّوری، این کتاب را تصحیح و تحقیق کرده است.

المحن
پدیدآوران	ابوالعرب تمیمی، محمد بن احمد (نويسنده) جبوری، یحیی وهیب (محقق)
ناشر	دار الغرب الإسلامي
مکان نشر	لبنان - بیروت
سال نشر	1427ق - 2006م
چاپ	3
موضوع	تاریخ اسلام - احادیث اهل سنت
زبان	عربی
تعداد جلد	1
کد کنگره	الف2م3 21 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

هدف و روش

• ابوالعرب محمد بن احمد بن تمیم تمیمی، می‌گوید: من در این کتاب، از صالحانی یاد خواهم کرد که گرفتار قتل، حبس و ضرب یا تهدید شدند؛ از صحابه صدر اسلام تا تابعین و دیگران تا روزگار ما با روایت نقل کردن از دانشورانی که از آنان شنیده‌ام.
• دکتر یحیی وهیب جبّوری، نوشته است:

1. این اثر، در باب محنت‌ها (بلاها و مصیبت‌های دشوار مانند: زندان، شکنجه، تبعید، قتل و...) است که بر شخصیت‌ها، خلیفه‌ها، دانشوران، قضات، فقیهان، زاهدان و صالحان امت اسلام، وارد شده است و همواره از آغاز تاکنون بوده و هست و همراه عرب و مسلمین است و به‌واسطه اشرار داخلی و خارجی بر آن افزوده می‌شود و....
2. روش نویسنده، مبتنی بر روایات و صحت اسناد و امانت در ذکر اخبار و رجوع به منابع و نسبت دادن هر خبر به گوینده آن است.

ساختار و محتوا

• کتاب حاضر از 5 جزء تشکیل شده و نویسنده، حوادث را از صدر اسلام تا زمان خودش بیان کرده است. برخی از مهم‌ترین حوادث مطرح‌شده در این اثر، عبارت است از: تبعید ابوذر غفاری به ربذه، قتل عثمان، شهادت امام علی(ع)، «فتنه خلق قرآن» و کسانی که ضربه خوردند و زندانی شدند.

نمونه مباحث

• «کسانی که اسحاق بن ابی‌منهال آنان را زندانی کرد و یا مجازات نمود»: یکی از آنان، احمد بن نصر فقیه است که اسحاق او را زندانی کرد و حدّ زد و همچنین ابوبکر بن لبانه، محمد بن محمد و احمد بن زیاد را زندانی کرد.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.