دهلوی، محمود بن محمد: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
}} | }} | ||
'''ابوالفضائل سعدالدین محمود بن محمد دهلوی''' (متوفی ۸۹۱ ق) فقیه حنفی، اصولی و نحوی شبهقاره هند در قرن نهم هجری بود. کنیهاش «ابوالفضائل» و ملقب به «سعدالدین» و «تاجالدین» است. در برخی منابع، نام وی به اشتباه «عبدالله بن عبدالکریم» ثبت شده است. مهمترین اثر او «[[إفاضة الأنوار في إضاءة أصول المنار]]»، شرحی بر «[[متن المنار في أصول الفقه|المنار]]» [[نسفی، عبدالله بن احمد|حافظالدین نسفی]] در اصول فقه است که از نخستین شروح این کتاب محسوب میشود | '''ابوالفضائل سعدالدین محمود بن محمد دهلوی''' (متوفی ۸۹۱ ق) فقیه حنفی، اصولی و نحوی شبهقاره هند در قرن نهم هجری بود. کنیهاش «ابوالفضائل» و ملقب به «سعدالدین» و «تاجالدین» است. در برخی منابع، نام وی به اشتباه «عبدالله بن عبدالکریم» ثبت شده است. مهمترین اثر او «[[إفاضة الأنوار في إضاءة أصول المنار]]»، شرحی بر «[[متن المنار في أصول الفقه|المنار]]» [[نسفی، عبدالله بن احمد|حافظالدین نسفی]] در اصول فقه است که از نخستین شروح این کتاب محسوب میشود. | ||
== ولادت == | == ولادت == | ||
| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
== تحصیلات == | == تحصیلات == | ||
اطلاع دقیقی از استادان و مکان تحصیل او در منابع تاریخی وجود ندارد.<ref name="marivani" /> با توجه به آثارش، او در نحو، فقه و اصول تبحر داشت و از فقیهان برجسته مذهب حنفی به شمار میرود.<ref name="marivani" /> عبدالحی حسنی لکهنوی در کتاب | اطلاع دقیقی از استادان و مکان تحصیل او در منابع تاریخی وجود ندارد.<ref name="marivani" /> با توجه به آثارش، او در نحو، فقه و اصول تبحر داشت و از فقیهان برجسته مذهب حنفی به شمار میرود.<ref name="marivani" /> [[حسنی، عبدالحی|عبدالحی حسنی لکهنوی]] در کتاب «[[نزهة الخواطر و بهجة المسامع و النواظر|نزهة الخواطر]]» او را از اکابر فقهای حنفیه دانسته است.<ref name="husayni">[https://noorlib.ir/book/view/11474?volumeNumber=3§ionNumber=2&pageNumber=127 حسنی لکهنوی، عبدالحی، نزهة الخواطر، ج۳، ص۱۲۷]</ref> | ||
== نام و نسب == | == نام و نسب == | ||
نام صحیح وی «محمود بن محمد» است.<ref name="marivani" /> با این حال، در برخی منابع کتابشناختی مانند | نام صحیح وی «محمود بن محمد» است.<ref name="marivani" /> با این حال، در برخی منابع کتابشناختی مانند «[[هدية العارفين، أسماء المؤلفين و آثار المصنفين|هدیة العارفین]]» تألیف [[بغدادی، اسماعیل|اسماعیل بغدادی]]، نام او به اشتباه «عبدالله بن عبدالکریم» ضبط شده است.<ref name="baghdadi">[https://noorlib.ir/book/view/3309?pageNumber=470 بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین، ج۱، ص۴۷۰]</ref><ref name="marivani" /> همچنین در پایگاه «الرق المنشور» نیز با همین نام اشتباه ثبت شده است.<ref name="alreq">[https://app.alreq.com/ar/Authors/Author/5c86b8b2-01a8-4452-e0fe-08d7902f2e12 پایگاه الرق المنشور: الدهلوي؛ عبد الله بن عبد الكريم، أبو الفضائل، سعد الدين الدهلوي]</ref> علی بن سلطانمحمد قاری در کتاب «الأثمار الجنیة» نیز او را با نام «محمود بن محمد الدهلوی» یاد کرده است.<ref name="qari">[https://noorlib.ir/book/view/21914?volumeNumber=2&pageNumber=654 قاری، علی بن سلطانمحمد، الأثمار الجنیة، ج۲، ص۶۵۴]</ref> | ||
کنیه او «ابوالفضائل» و القابش «سعدالدین» و «تاجالدین» است.<ref name="marivani" /> نسبت «دهلوی» به شهر دهلی، مرکز سلطاننشین دهلی در آن دوره، اشاره دارد. | کنیه او «ابوالفضائل» و القابش «سعدالدین» و «تاجالدین» است.<ref name="marivani" /> نسبت «دهلوی» به شهر دهلی، مرکز سلطاننشین دهلی در آن دوره، اشاره دارد. | ||
== وفات == | |||
محمود بن محمد دهلوی در سال ۸۹۱ هجری قمری (۱۴۸۶ میلادی) درگذشت.<ref name="baghdadi" /><ref name="hajji" /><ref name="husayni" /> تاریخ وفات او در منابع مختلفی مانند «[[کشف الظنون عن أسامي الکتب و الفنون (حاجی خلیفه)|کشف الظنون]]» [[حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله|حاجی خلیفه]]، «[[هدية العارفين، أسماء المؤلفين و آثار المصنفين|هدیة العارفین]]» [[بغدادی، اسماعیل|بغدادی]] و «[[نزهة الخواطر و بهجة المسامع و النواظر|نزهة الخواطر]]» [[لکنوی، محمد عبدالحی|حسنی لکهنوی]] به همین سال ثبت شده است. | |||
== آثار == | == آثار == | ||
| خط ۵۹: | خط ۶۲: | ||
=== إفاضة الأنوار في إضاءة أصول المنار === | === إفاضة الأنوار في إضاءة أصول المنار === | ||
این کتاب مهمترین اثر دهلوی است که به عنوان شرحی بر «المنار» تألیف حافظالدین عبدالله بن احمد نسفی (متوفی ۷۱۰ قمری) در علم اصول فقه نگاشته شده است.<ref name="marivani" /> نسفی خود کتابش را بر اساس آثار پیشینیانی چون ابوالیسر | این کتاب مهمترین اثر دهلوی است که به عنوان شرحی بر «المنار» تألیف [[نسفی، عبدالله بن احمد|حافظالدین عبدالله بن احمد نسفی]] (متوفی ۷۱۰ قمری) در علم اصول فقه نگاشته شده است.<ref name="marivani" /> نسفی خود کتابش را بر اساس آثار پیشینیانی چون [[بزدوی، محمد بن محمد|ابوالیسر بزدوی]] و [[سرخسی، محمد بن احمد|شمسالائمه سرخسی]] تدوین کرده بود.<ref name="marivani" /> | ||
شرح دهلوی بر این کتاب از جمله شروح متقدم و مهم به شمار میرود.<ref name="dehlavi-intro">[https://noorlib.ir/book/view/73580?pageNumber=10 دهلوی، محمود بن محمد، إفاضة الأنوار، مقدمه محقق، ص۱۰]</ref> خالد محمد عبدالواحد حنفی، محقق این کتاب، در مقدمه خود آورده است که إفاضة الأنوار از جمله اولین آثار تألیف شده در شرح المنار است و بسیاری از شروح بعدی از آن تأثیر پذیرفتهاند.<ref name="dehlavi-intro" /> | شرح دهلوی بر این کتاب از جمله شروح متقدم و مهم به شمار میرود.<ref name="dehlavi-intro">[https://noorlib.ir/book/view/73580?pageNumber=10 دهلوی، محمود بن محمد، إفاضة الأنوار، مقدمه محقق، ص۱۰]</ref> خالد محمد عبدالواحد حنفی، محقق این کتاب، در مقدمه خود آورده است که إفاضة الأنوار از جمله اولین آثار تألیف شده در شرح المنار است و بسیاری از شروح بعدی از آن تأثیر پذیرفتهاند.<ref name="dehlavi-intro" /> | ||
| خط ۶۶: | خط ۶۹: | ||
=== المقصد في النحو === | === المقصد في النحو === | ||
دیگر اثر دهلوی کتابی است در علم نحو با عنوان «المقصد».<ref name="hajji">[https://noorlib.ir/book/view/3298?volumeNumber=2&pageNumber=1806 حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون، ج۲، ستون ۱۸۰۶]</ref> او این کتاب را به سلطان اشرف قایتبای (حکومت: ۸۷۲-۹۰۱ قمری) از سلاطین سلسله ممالیک برجی مصر تقدیم کرده است.<ref name="marivani" /><ref name="hajji" /> این اثر نشاندهنده ارتباط علمی فقیهان هند با دربار ممالیک مصر در قرن نهم هجری | دیگر اثر دهلوی کتابی است در علم نحو با عنوان «المقصد».<ref name="hajji">[https://noorlib.ir/book/view/3298?volumeNumber=2&pageNumber=1806 حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون، ج۲، ستون ۱۸۰۶]</ref> او این کتاب را به سلطان اشرف قایتبای (حکومت: ۸۷۲-۹۰۱ قمری) از سلاطین سلسله ممالیک برجی مصر تقدیم کرده است.<ref name="marivani" /><ref name="hajji" /> این اثر نشاندهنده ارتباط علمی فقیهان هند با دربار ممالیک مصر در قرن نهم هجری است. | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۶ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۲۰
| محمود بن محمد دهلوی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمود بن محمد دهلوی |
| نامهای دیگر | ابوالفضائل، سعدالدین، تاجالدین |
| نام پدر | محمد |
| ولادت | نامشخص |
| محل تولد | دهلی (احتمالاً)، هند (سلطاننشین دهلی) |
| محل زندگی | دهلی |
| رحلت | ۸۹۱ هجری قمری (۱۴۸۶ میلادی) |
| دین | اسلام |
| مذهب | حنفی |
| پیشه | فقیه، اصولی، نحوی |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | اصول فقه، نحو |
| برخی آثار |
|
ابوالفضائل سعدالدین محمود بن محمد دهلوی (متوفی ۸۹۱ ق) فقیه حنفی، اصولی و نحوی شبهقاره هند در قرن نهم هجری بود. کنیهاش «ابوالفضائل» و ملقب به «سعدالدین» و «تاجالدین» است. در برخی منابع، نام وی به اشتباه «عبدالله بن عبدالکریم» ثبت شده است. مهمترین اثر او «إفاضة الأنوار في إضاءة أصول المنار»، شرحی بر «المنار» حافظالدین نسفی در اصول فقه است که از نخستین شروح این کتاب محسوب میشود.
ولادت
از تاریخ و محل ولادت محمود بن محمد دهلوی اطلاعی در دست نیست.[۱] احتمالاً در دهلی به دنیا آمده یا دستکم بخشی از عمرش را در آنجا سپری کرده است.[۱]
تحصیلات
اطلاع دقیقی از استادان و مکان تحصیل او در منابع تاریخی وجود ندارد.[۱] با توجه به آثارش، او در نحو، فقه و اصول تبحر داشت و از فقیهان برجسته مذهب حنفی به شمار میرود.[۱] عبدالحی حسنی لکهنوی در کتاب «نزهة الخواطر» او را از اکابر فقهای حنفیه دانسته است.[۲]
نام و نسب
نام صحیح وی «محمود بن محمد» است.[۱] با این حال، در برخی منابع کتابشناختی مانند «هدیة العارفین» تألیف اسماعیل بغدادی، نام او به اشتباه «عبدالله بن عبدالکریم» ضبط شده است.[۳][۱] همچنین در پایگاه «الرق المنشور» نیز با همین نام اشتباه ثبت شده است.[۴] علی بن سلطانمحمد قاری در کتاب «الأثمار الجنیة» نیز او را با نام «محمود بن محمد الدهلوی» یاد کرده است.[۵]
کنیه او «ابوالفضائل» و القابش «سعدالدین» و «تاجالدین» است.[۱] نسبت «دهلوی» به شهر دهلی، مرکز سلطاننشین دهلی در آن دوره، اشاره دارد.
وفات
محمود بن محمد دهلوی در سال ۸۹۱ هجری قمری (۱۴۸۶ میلادی) درگذشت.[۳][۶][۲] تاریخ وفات او در منابع مختلفی مانند «کشف الظنون» حاجی خلیفه، «هدیة العارفین» بغدادی و «نزهة الخواطر» حسنی لکهنوی به همین سال ثبت شده است.
آثار
از محمود بن محمد دهلوی دو کتاب بر جای مانده است:
إفاضة الأنوار في إضاءة أصول المنار
این کتاب مهمترین اثر دهلوی است که به عنوان شرحی بر «المنار» تألیف حافظالدین عبدالله بن احمد نسفی (متوفی ۷۱۰ قمری) در علم اصول فقه نگاشته شده است.[۱] نسفی خود کتابش را بر اساس آثار پیشینیانی چون ابوالیسر بزدوی و شمسالائمه سرخسی تدوین کرده بود.[۱]
شرح دهلوی بر این کتاب از جمله شروح متقدم و مهم به شمار میرود.[۷] خالد محمد عبدالواحد حنفی، محقق این کتاب، در مقدمه خود آورده است که إفاضة الأنوار از جمله اولین آثار تألیف شده در شرح المنار است و بسیاری از شروح بعدی از آن تأثیر پذیرفتهاند.[۷]
از ویژگیهای این اثر میتوان به اختصار در بیان مطالب و نقل برخی اختلافات فقهی میان حنفیان و شافعیان اشاره کرد.[۱] این کتاب با تحقیق خالد محمد عبدالواحد حنفی در سال ۲۰۰۵ میلادی (۱۳۸۴ شمسی) در ریاض منتشر شده است.[۱]
المقصد في النحو
دیگر اثر دهلوی کتابی است در علم نحو با عنوان «المقصد».[۶] او این کتاب را به سلطان اشرف قایتبای (حکومت: ۸۷۲-۹۰۱ قمری) از سلاطین سلسله ممالیک برجی مصر تقدیم کرده است.[۱][۶] این اثر نشاندهنده ارتباط علمی فقیهان هند با دربار ممالیک مصر در قرن نهم هجری است.
پانویس
- ↑ ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ مریوانی، ناصر، دانشنامه جهان اسلام، ج۱۸، ص۴۶۵-۴۶۶
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ حسنی لکهنوی، عبدالحی، نزهة الخواطر، ج۳، ص۱۲۷
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین، ج۱، ص۴۷۰
- ↑ پایگاه الرق المنشور: الدهلوي؛ عبد الله بن عبد الكريم، أبو الفضائل، سعد الدين الدهلوي
- ↑ قاری، علی بن سلطانمحمد، الأثمار الجنیة، ج۲، ص۶۵۴
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون، ج۲، ستون ۱۸۰۶
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ دهلوی، محمود بن محمد، إفاضة الأنوار، مقدمه محقق، ص۱۰
منابع مقاله
- مریوانی، ناصر، «دهلوی، محمودبن محمد»، دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران: بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، ۱۳۹۲ش. لینک
- بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۹۵۱م. لینک
- حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون عن أسامي الکتب و الفنون، بیروت: دار إحیاء التراث العربی لینک
- حسنی لکهنوی، عبدالحی، نزهة الخواطر و بهجة المسامع و النواظر، حیدرآباد دکن: مطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۸۲ق لینک
- قاری، علی بن سلطانمحمد، الأثمار الجنیة في أسماء الحنفیة، بغداد: مرکز البحوث و الدراسات الإسلامیة، ۲۰۰۹م، لینک
- دهلوی، محمود بن محمد، إفاضة الأنوار في إضاءة أصول المنار، چاپ خالد محمد عبدالواحد حنفی، ریاض: مکتبة الرشد، ۲۰۰۵م لینک
- پایگاه الرق المنشور: الدهلوي؛ عبد الله بن عبد الكريم، أبو الفضائل، سعد الدين الدهلوي